PRATEN MET JE SCHOENEN

De debuutfilm van kunstenares Miranda July won prijzen op grote internationale filmfestivals. Het scenario schreef ze met behulp van een programma van internet....

Daar staat ze opeens midden in de lobby van het New Yorkse hotel. Eenjonge vrouw met bolle, blauwe ogen, die zich voortdurend lijken teverontschuldigen voor hun bestaan. 'Ik ben een uurtje vroeger gekomen',zegt Miranda July (31), terwijl ze een tasje met boeken op een stoelplaatst. Meteen valt het op: de Amerikaanse filmmaakster beweegt, gebaarten praat precies zoals Christine Jesperson, de hoofdpersoon uit July'sregiedebuut Me and You and Everyone We Know. Sterker: July draagt, net alsChristine, ook zo'n opvallende, ouderwets ogende blouse - krakende stofmet ruiten erop.

Een uurtje vroeger, dus. Ze lacht, zegt dan: 'Ik was al in de buurt vooreen andere afspraak. Ik dacht: laat ik dan ook maar meteen naar dieNederlandse journalist gaan. Als het niet schikt, kom ik straks gewoonterug. Dan doen we net of dit niet is gebeurd.'

July is niet meer zo bescheiden als een maand of vijftien geleden,vertelt ze later - toen had ze er nog voor gekozen om eerst wat rond tedolen om keurig op het afgesproken tijdstip binnen te komen. De reden vande verandering? Ze is het afgelopen jaar 'nogal enthousiast besprongen'door dagbladjournalisten, filmcritici en cameraploegen, en heeft daardoorgeleerd haar wensen hardop te formuleren.

Na het Sundance Film Festival 2005, waar haar film de Speciale Juryprijskreeg, was er de massale aandacht van de Amerikaanse pers, en na het winnenvan de Camera d'Or in Cannes - voor het beste debuut - volgde de rest vande wereld. 'Het was behoorlijk opwindend allemaal', zegt July, die behalveregisseerde en acteerde ook het scenario schreef. 'Het is voor mij eenoverwinning dat ik de wereld kan bereiken met iets dat gewoon thuis isbedacht en opgeschreven.' Maar inderdaad: het succes brengt ook de nodigefuzz met zich mee. 'Soms zijn er zoveel uitnodigingen en verzoeken, dat ikme een soort J-Lo waan.' Ze preciseert: 'De J-Lo van de filmfestivalwereld.De liefhebbers van mijn werk kom je tegen in obscure platenwinkels en bijde uitverkoop van zwijgende films.'

Me and You and Everyone We Know gaat over het gevoel geen contact tekunnen maken met de buitenwereld. Over hoe in het hedendaagse leven, waarinalles mogelijk lijkt, vriendschap en liefde onoplosbare puzzels kunnenblijven. July's stijl is die van de observator: in haar film volgt zijkunstenares Christine Jesperson. Zij wordt verliefd op eenschoenenverkoper.

Die eenvoudige verhaallijn is voldoende om een wereld vol eenzaamheiden verlangen te ontvouwen, waarin pubermeisjes een buurjongen oraalbevredigen om zich op de toekomst voor te bereiden, en een joch van vijfin een chatroom op internet keurig antwoorden plakt en knipt over de wensom een partner onder te poepen.

De film is niet het logische vervolg op de surrealistische, korte filmsdie zij eerder maakte, zegt July. Hij komt eerder voort uit haarschrijfwerk. 'Ik maak de laatste tijd veel korte verhalen. Daardoor ben ikmeer op dialogen gericht geraakt, op het maken van narratieve constructies.Plotseling was er het idee van een caleidoscopische vertelling over eenvrouw zoals ik. Dat heb ik vanuit meerdere perspectieven uitgeschreven.Toen had ik ineens een basis voor een scenario.' Hoewel - dat is misschienteveel gezegd. 'Ik had een scenarioschrijf-programma van internetgedownload, en heb keurig de instructies gevolgd. Toen ik op het SundanceLab kwam, werd mij gevraagd waarom ik de namen van de personages altijd inhoofdletters typte. Dat deed ik, omdat dat computerprogramma mij datvoorschreef. Ik wist gewoon niet beter.'

Het is nieuw voor haar, een onderwerp dicht bij haar eigen ervaringen.In haar performances, waarmee July in de Amerikaanse musea een stevigereputatie opbouwde, speelt ze juist mensen die ver van haar weg staan. 'Datis niet eens het grootste verschil tussen mijn eerdere werk en Me and You.Dat zit meer in de plekken waar het wordt vertoond. Mijn werkterrein wasbeperkt tot musea en galeries. Nu ben ik overal te zien en mainstreamgenoeg voor een groot stuk in Elle. Dat is een behoorlijke overgang. Ikbedoel: ik heb toch altijd een beetje naast de werkelijkheid geleefd.'

Als kind al had July een neurotische drang het leven tot dialogen entoneelstukjes terug te brengen. Toen ze zeven was, nam ze halve gesprekkenop haar cassetterecorder op. 'Zo van: ''Miranda, how are you doing?. . .What did you do today?. . . That is good for you!'' Het was de bedoelingdat ik bij het afspelen de puntjes invulde met gevatte antwoorden. Zodatik in gesprek kon zijn met mezelf.'

Ze dacht weer aan die tijd toen ze in de montagekamer de scène zagwaarin haar hoofdpersoon met haar schoenen een tweegesprek voert. 'Pas toenbesefte ik: daar sta ik, zeven jaar oud. Wat ontbrak, was die grote,plastic cassetterecorder met de knoppen die keihard klonk deden als ik zeindrukte.'

July's film kostte 1 miljoen dollar. Tot haar schrik had ze het budgetbinnen negen maanden rond, nadat haar plan op het Sundance Lab, vooraanstormend talent, was opgepikt door het Britse ChannelFour. 'Ik ben toenaan de slag gegaan met de gedachte dat dit de enige film is die ik ooit zoumaken. Obsessief, bijna. Er zijn scènes die ik tot in de kleinste detailsheb uitgeschreven. Hoe Richard gaat zitten. Of hoe hij over straat loopt.'

Tijdens de voorbereiding werd July aangesproken op de donkere kanten inhaar film. Vooral de poepseks stuitte op verzet - producenten spraken deangst uit dat niet veel mensen zich erin zouden herkennen.

July liet zich niet bijsturen. Ze benadrukte dat haar werkelijkheid noueenmaal ietwat gekanteld is, en hamerde erop dat de sfeer van de film zichhoe dan ook niet laat vastpinnen in 'one liners' en 'normale woorden'.

'Dat was het meest wennen. De bemoeienis van iedereen. Als ik alskunstenaar het plan ontwikkel om een website te maken vol opdrachten omgelukkig te worden, geeft niemand een krimp. En nu moest ik me verdedigentegenover tientallen experts.'

In haar werk gaat het over opgroeien en een identiteit ontwikkelen.Kinderen spelen vaak een grote rol, met op de achtergrond dominantaanwezige ouders die hun eigen onmacht op de nakomelingen projecteren.Brandende vraag: hoe contact te maken met anderen als je al moeite hebtjezelf op de rails te krijgen?

'Een nogal zweverig gegeven', oordeelt ze zelf. 'En erger: ik ben nietin staat het te rationaliseren. Het is ook voor mij tasten. Ik wildebijvoorbeeld per se een scène waarin een schilderij aan een boom wordtgehangen. Van daaruit is een situatie ontstaan waarin Christine haargeliefde voor het eerst thuis opzoekt, en hij in paniek de boel opruimt.'

Op dezelfde, intuïtieve wijze maakte ze de scène waarin Christine inhaar Nissan op de snelweg rijdt, en ziet dat een passant een zakje watermet een goudvis op het dak van zijn auto heeft laten liggen. Onmiddellijkbesluit Christine zachtjes voor de auto te gaan rijden, in de hoop dat hetzakje en de vis niet op de snelweg kapot vallen.

'Daar zit wel een specifieke gedachte achter', zegt ze. 'Ik heb hetgevoel dat mensen alleen nog maar een hecht collectief vormen wanneer ersprake is van een ramp. Die goudvis verbeeldt dat gevoel. Door de naderenderamp met de vis ontstaat er op die weg even een gevoel vangezamenlijkheid.'

Het opmerkelijkst aan Me and You and Everyone We Know is de tederheidwaarmee July klein, dagelijks ongeluk in beeld brengt. Zelfs de ontmoetingin het park tussen het vijfjarige kind en zijn internetpartner, die zogulzig over seks met fecaliën correspondeerden, krijgt bij haar eenmelancholieke toon. 'Dat is toch iets doodgewoons eigenlijk? Dat mensenelkaar niet begrijpen omdat ze woorden anders interpreteren, en dan optotaal verkeerde gronden een verband aangaan? Zoiets kan bijzonder slechtaflopen. Al denk ik dat dergelijke misverstanden meestal met een berustendstilzwijgen worden geaccepteerd.'

Miscommunicatie vormt de rode draad in het boek met korte verhalen datbinnenkort op de markt wordt gebracht door een vooraanstaande uitgeverij - de afspraak met haar editor is de reden waarom ze even snel vanuit LosAngeles naar New York is overgekomen. 'Een boek, ja. Een lang gekoesterdewens. Nu komt het er. Dankzij de film, moet ik erbij zeggen. Dankzij debekendheid die ik daaraan ontleen.' Dat is niet cynisch bedoeld. 'Zo werkthet nu eenmaal. Voor mij is het een bonus. Vooral omdat ik mijn verhalenthuis kan maken. Ik ben een echte huismus. Ik ben het gelukkigst als ikthuis, aan tafel, iets opschrijf. Een dialoog. Een ideetje. Daarna eenkopje thee drinken, of een slecht tv-programma kijken. En vervolgens weerwat schaven en rommelen. Echt waar. Zo ziet mijn geluk eruit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden