Review

Prachtig geacteerd, maar gekunsteld geactualiseerd

De acteerprestaties van Marieke Heebink en Chris Nietvelt zijn groot, maar die worden tenietgedaan door de harde toon van Thomas Cammaert.

Beeld Jan Versweyveld

Het einde van de voorstelling De meiden is zonder meer aangrijpend. In de sterfscène van de Poolse dienstmeid Claire wordt een monument opgericht voor alle bedienden, aspergestekers, bollenpellers, stukadoors, poortwachters, loopjongens, toiletjuffrouwen en drenkelingen van onze wereld. Niet alleen die uit Polen, maar voor heel de bezitloze klasse die van overal en nergens komt. In de prachtige dodendans van Claire en haar zus en collega Solange trekt in hun fantasie een stoet van horigen voorbij - niet verslagen of gedienstig, maar 'wild, vrij, en vol van geluk'.

De meiden (***), theater.
Van Jean Genet door Toneelgroep Amsterdam.
Regie Katie Mitchell.
11/12, Stadsschouwburg Amsterdam.
T/m 23/12.

Op en rond het enorme bed van hun Mevrouw bereiken Marieke Heebink (Claire) en Chris Nietvelt (Solange) dan de apotheose van bijna twee uur lang acteren op de toppen van hun kunnen. Zij zijn de hoofdpersonages in De meiden (Les bonnes) van Jean Genet uit 1947, waarin een magnifiek spel van verbeelding, verkleding en vernedering wordt opgevoerd. Het is een sterk geëngageerd toneelstuk over onderdrukking, machtswellust, en in het verlengde daarvan, seksuele intimidatie.

Solange en Claire zijn in deze geactualiseerde versie twee Poolse dienstmeiden die zich de grillen van Mevrouw tot in het absurde moeten laten welgevallen. Om uit hun nederige bestaan te ontsnappen, voeren ze continu een rollenspel op. Zodra Mevrouw van huis is, trekken ze haar jurken aan en spelen het spel van vernedering gewoon door. Intussen smeden ze een plan om voor eeuwig van de heks verlost te zijn. De afloop is voor hen beiden fataal. En toch zijn zij de ware helden, omdat ze hun lot hebben getart door de verbeelding tot in het extreme toe te laten.

Solange en Claire zijn in deze geactualiseerde versie twee Poolse dienstmeiden. Beeld Jan Versweyveld

In de gastregie van de Britse Katie Mitchell bij Toneelgroep Amsterdam gaat De meiden over meer dan het verschil tussen upstairs en downstairs. Met haar oprechte betrokkenheid wil Mitchell overduidelijk bereiken dat we anders gaan kijken naar die busjes met Poolse arbeiders die tegenwoordig onze huizen verbouwen, naar de nieuwe gastarbeiders en vreemdelingen. Sommige dialogen worden in het Pools gesproken, de hele voorstelling door wordt alles boventiteld - in het Pools en soms in het Nederlands.

Het is een nogal gekunstelde manier om De meiden te actualiseren. Tegelijk heeft Mitchells opvatting ook iets ouderwets, verpakt in een vorm van geëngageerd vormingstheater. Maar dan wel in een schitterende vormgeving. Het stuk speelt zich af in een realistische weergave van een nouveau-richevilla, met protserige bloemstukken, een walk-in-closet vol glitterjurken en opzichtige pruiken. Er is een voortdurende soundscape: van onheilspellende geluiden tot mooie pianomuziek van Chopin.

De rol van Mevrouw wordt gespeeld door Thomas Cammaert en hij doet dat opzettelijk als een onvervalste travestiet. Hij komt op als Donatella Versace en gaat af als Joan Collins. Tussendoor acteert hij voortdurend op snauwerige, harde toon, waarmee hij de angel uit dit gruwelijke samenzijn haalt. Dat Mevrouw door een man wordt gespeeld, is waarschijnlijk bedoeld om het gender-neutrale van de personages te onderstrepen. Maar het werkt niet: waar Mevrouws entree tot hoogspanning zou moeten leiden, kijken we nu naar een opzichtige verkleedpartij. Tegenover die onmacht staat het uitzonderlijk goede spel van de meiden: Heebink volop dramatisch uithalend, Nietvelt timide redderend in schort en legging.

De eindeloze regelmaat van verkleden, uitkleden en aankleden wordt in Mitchells regie behoorlijk uitgebuit. Voortdurend worden beha's, korsetten, slipjes en nepborsten in allerlei varianten uit de kast getrokken. Het illustreert de uitzichtloosheid van het bestaan in de marge van de rijkdom. Terwijl buiten het leven voortraast, proberen de twee Poolse zusjes in dit fort van onderdrukking overeind te blijven. Dat lukt niet, maar met hun onherroepelijke daadkracht zijn zij naast slachtoffer ook overwinnaar.

De rol van Mevrouw wordt gespeeld door Thomas Cammaert en hij doet dat opzettelijk als een onvervalste travestiet. Beeld Jan Versweyveld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden