Reconstructie

Powned was opgericht om het omroepbestel op te blazen. Nu azen de rebellen van weleer op een vaste plek in dat bestel

Rutger Castricum knuffelt Ronald 'Ome Roon' Plasterk in 2009 Beeld ANP / Studio V
Rutger Castricum knuffelt Ronald 'Ome Roon' Plasterk in 2009Beeld ANP / Studio V

Ooit beloofden de rebellen van Powned dat ze medialand zouden opschudden. Inmiddels is er uitzicht op een permanente status in het bestel en is de omroep veel van zijn wilde haren kwijtgeraakt. Hoe is dat gegaan en wat betekent het voor andere nieuwe omroepen?

Blijf brutaal, doe geen water bij de wijn. Dat krijgt Powned-voorzitter Dominique Weesie op 4 november 2009 te horen van NPO-baas Henk Hagoort, als zijn omroep wordt toegelaten tot het bestel. Weesie, tevens oprichter van de rebelse, ‘nodeloos kwetsende’ website Geenstijl zegt dat hij niet kan wachten om dat ‘zouteloze Hilversum’ met gestrekt been te treffen. Tijdens zijn ledenwerfcampagne kondigde Weesie al aan dat Powned het bestel zou ‘opblazen’.

Dat zie je terug, in de eerste jaren. Bijvoorbeeld in House Ibiza, dat de omroep omschrijft als ‘een belastinggeld verslindend programma, gewoon omdat het kan’. In de eerste aflevering is Ronald Plasterk te gast in een luxe villa met zwembad, waar de ene na de andere bekende Nederlander drie dagen geniet van de zon. Plasterk, die als PvdA-minister groen licht gaf aan Powned, wordt door verslaggever Rutger Castricum opgehaald van vliegveld Ibiza. Op de achterbank van een Hummer trekt Castricum een fles Moët & Chandon-champagne open, en proost op ‘Ome Roon’. De journalist neemt een slok, trekt een vies gezicht en giet de fles leeg uit het raam. ‘Dankzij jou kan dit, haha!’

Zulke ongemakkelijke programma’s worden al jaren niet meer gemaakt door Powned, dat staat voor ‘Publieke Omroep Weldenkend Nederland En Dergelijke’. De omroep die de strijd zou aangaan met de gevestigde orde, is onderdeel van het establishment geworden. Dat blijkt uit de tv-programma’s die Powned nu uitzendt, van Verboden liefde, over stellen die niet worden geaccepteerd door naasten, tot Meiden die rijden, over vrouwelijke vrachtwagenchauffeurs en De Hofbar, een degelijke politieke rubriek.

Hoe is het zover gekomen? En is dit het voorland van eventuele nieuwkomers, zoals Ongehoord Nederland van Arnold Karskens?

Powned begon als een ‘grote grap’, zegt Dominique Weesie (51). De redactie van Geenstijl had in 2009 vergevorderde plannen om het gratis dagblad Spits over te nemen, maar moederbedrijf Telegraaf Media Groep schoot die af. ‘De volgende ochtend was de hele redactie teleurgesteld. We hadden er fors op ingezet, wilden iets nieuws doen. Toen zei ik: laten we een omroep beginnen. Dat was ooit ter sprake gekomen, er lag nog een bierviltje met aantekeningen. We zijn bijna meteen aan de slag gegaan. Pas later begonnen we het serieus te nemen.’

Het betekende dat Weesie afscheid moest nemen van Geenstijl, dat hij had opgericht. De Mediawet verbiedt banden tussen een omroep en een commerciële partij.

Rutger Castricum Beeld ANP
Rutger CastricumBeeld ANP

Er moest ook een beleidsplan komen. Daarin stond dat Powned zich richtte op de ‘netwerkgeneratie’, eigenwijze, kritische consumenten – veelal jonger dan 40 – die vinden dat de NPO te veel programma’s met een opgeheven vingertje maakt en ‘de Hilversumse kliek’ tegen de macht aanschurkt.

De benodigde 50 duizend leden – kosten: 5,72 euro per persoon – waren in een mum van tijd binnen. En Rutger Castricum ging tot het uiterste om minister van OCW Ronald Plasterk in te palmen. De verslaggever interviewde ‘Ome Roon’ geregeld en knuffelde hem meermaals voor de camera.

‘Die tactiek had ik afgekeken van BNN’s Bart de Graaf die in 1998 grote vrienden werd met staatssecretaris Aad Nuis’, zegt Castricum. ‘Bij Plasterk werkte dat inkapselen ook goed. Ik spreek hem nog wel eens, hij zegt dat de PvdA destijds niet wilde dat hij Powned zou laten toetreden. Maar Ome Roon was ons goed gezind, en hij had een beslissende stem, als verantwoordelijk minister.’

De eerste, volgens velen beste jaren van Powned stonden in het teken van Pownews, een doordeweeks nieuwsprogramma van een kwartier tot een half uur. Het bestond uit minstens acht items, met name reportages. ‘We kozen hiervoor om heel zichtbaar te zijn op tv en op te vallen’, zegt Weesie, die zelf de presentator was.

Pownews werd een succes, met al snel zo’n 400 duizend kijkers. Dat was mede te danken aan de bedenker van het format: Ewart van der Horst, de grote man achter onder andere DWDD.

De roze plopkappen van Powned-verslaggevers werden gevreesd door wereldvreemde demonstranten, wildparkerende diplomaten, koperdieven en sommige politici, onder wie Job Cohen. Wie niet ad rem reageerde op een plaagstootje of een impertinente vraag, stond voor schut.

De omroep had een rechts imago – ook al zei Weesie: we zijn links noch rechts – maar pakte ook PVV-Kamerleden hard aan. Zo bekende PVV’er James Sharpe in Pownews dat hij had gelogen over een veroordeling wegens misleiding van consumenten, toen hij topman van een Hongaars bedrijf was.

Verslaggevers opereerden op en over het randje; Castricum rukte de baard van een hulpsinterklaas in een kinderparadijs en Danny Ghosen trok de capuchon van het hoofd van een ‘kopschopper’ die een jongen had mishandeld.

 Shula Rijxman Beeld ANP / Studio V
Shula RijxmanBeeld ANP / Studio V

‘Iedereen had een mening over ons programma: je vond het fantastisch of je haatte het’, stelt Weesie. ‘Zelf schaam ik me voor niets wat we hebben gedaan.’

In de omstreden rubriek ‘Een neger omdat het moet’ maakte de omroep wekenlang het diversiteitsbeleid in Hilversum belachelijk, onder meer door voorbijgangers van buitenlandse komaf te interviewen.

Weesie: ‘De eerste keer dat we dat uitzonden, belde zendermanager Roek Lips. Hij was woedend. ‘Wat maak je me nou?’ Ik antwoordde dat het belachelijk was dat we van de NPO moesten tellen of er wel genoeg mensen met een kleurtje in onze programma’s te zien waren. Dat stelden we zo aan de kaak.’

Het was genieten in de begintijd, zegt oud-verslaggever Jan Roos (44), die er vijf jaar heeft gewerkt, bij Echte Jannen op NPO Radio 1 en Pownews: ‘Ik vind dat we revolutionaire, rebelse programma’s maakten. Dat zijn misschien grote woorden, maar zo is het. Het was hard nodig: eindelijk iets leuks voor mensen die níét de Volkskrant lezen.’

Reporters leerden het vak in de praktijk. ‘Je kreeg een microfoon en ging maar wat maken’, stelt Roos. ‘Als het niet goed was, werd je uitgescholden. Als het wel goed was, werd het uitgezonden.’

Het was een kweekvijver van talent. Danny Ghosen, Jan Versteegh, Daan Nieber, Jojanneke van den Berge en later Dennis Schouten stroomden door naar andere omroepen. Roos heeft zijn heil gezocht op YouTube, waar hij onder meer bekende Nederlanders op de hak neemt.

Pownews werd gemaakt door een relatief kleine redactie, die volgens oud-verslaggever Tom Staal (44) hard moest werken. Eerst politici interviewen in Den Haag, bijvoorbeeld, dan met de auto naar Almere om ‘een quote te halen’ en onderweg monteren, op de achterbank.

‘We begonnen met een geweldig team’, zegt hij. ‘Helaas werd de werksfeer steeds slechter. Dominique Weesie heeft een neus voor talent, maar een nog groter talent om mensen weg te jagen: iedereen krijgt uiteindelijk ruzie met hem, omdat hij een keiharde dictator is. Zo werd het lastig een goed programma te maken.’

Staal vertrok toen hij ministers vragen moest stellen over de kleding die Mark Rutte droeg tijdens een concert van De Toppers. Aan zulke ‘kleuter-tv’ wilde hij niet meewerken, liet hij zijn werkgever weten.

Eind 2014 stopte Pownews, ruim vier jaar na de eerste tv-uitzending. Weesie: ‘Toen we begonnen, zeiden andere omroepen dat we het nooit zouden volhouden. We moesten elke dag met iets anders komen dan kranten, radio, journaals en actualiteitenrubrieken. Een andere invalshoek, een origineel verhaal. Anders zou niemand kijken, om kwart voor 11 ’s avonds.’

Het werd te zwaar, op een gegeven moment. ‘Ik ben veeleisend, zette verslaggevers op scherp en moest veel ego’s in het gareel houden. Er vielen wel eens woorden. De redactie ging eraan onderdoor, en ik eigenlijk ook.’

Het einde van de tv-rubriek trok veel media-aandacht, maar online ging Pownews door, met losse filmpjes. Die waren nog een tijdje eveneens op tv te zien – als Pownews Flits – maar dat was geen succes. De rubriek had geen studiopresentator meer, duurde slechts zes minuten en werd op wisselende tijdstippen uitgezonden.

Rutger Castricum: ‘Ik vond het prima dat we stopten met het oude Pownews. Bij andere omroepen zag je steeds vaker ons soort filmpjes, we wilden niet in herhaling vallen. Ik vond een programma als Camping Powned, waarin ik tussen de mensen stond, leuker om te maken.’

Op tv werd Studio Powned, een wekelijkse programma, het nieuwe speerpunt. Omroepbestuurders vonden het een gewaagd of zelfs onverstandig besluit.

‘Ik heb Dominique gewaarschuwd’, zegt Bert Huisjes (53), directeur-hoofdredacteur van WNL, dat tegelijk met Powned toetrad tot het bestel. ‘Ik zei: weet je zeker dat je zo’n goed gewaardeerd programma wil inruilen voor een wekelijkse rubriek? Dat is een heel groot risico.’

Ook Jan Slagter (66), oprichter en directeur van Omroep Max, vond het een slecht idee. ‘Over smaak valt te twisten, maar Pownews had lef, het was herkenbaar. En toen stopten ze, omdat het zogenaamd te zwaar werd. Volgens mij lag het aan iets anders: gemakzucht en gebrek aan ambitie. Ze hebben jarenlang op hun kont gezeten, voor een dik salaris. Ik heb me daar enorm aan gestoord.’

Naast Studio Powned had Powned in die tijd weinig te bieden op tv. Ter illustratie: in 2016 maakte deze omroep, met 3,6 miljoen euro subsidie, 22 uur televisie en 10 uur filmpjes voor internet. WNL vulde tien keer zoveel tv-zendtijd, voor minder dan het dubbele van het budget.

Weesie erkent dat zijn omroep jarenlang nauwelijks zichtbaar was op tv: ‘We moesten onszelf heruitvinden. Dat heeft best een tijd geduurd, ja.’

Castricum: ‘Het was een moeilijke periode, we waren zoekende. Studio Powned was het eerste human-interestprogramma wat ik maakte. Met een desk en een bank, net zoals Robert Jensen. Dat begon op gegeven moment te scoren, met 400 tot 500 duizend kijkers. Maar binnen Powned was er kritiek: zit hierin wel voldoende van onze identiteit? Kan dit niet ook bij Avrotros?’

Het format veranderde. ‘We nodigden meer rechtse opiniemakers uit. Maar toen werd het programma te rechts, en dat is Powned niet. Dus zijn we ermee gestopt, in 2016.’

De omroep had volgens betrokkenen lang grote moeite programmavoorstellen goedgekeurd te krijgen bij de NPO. Netmanagers zeiden steevast dat een plan niet goed paste op NPO 1, 2 of 3 of dat er ‘geen plek in het uitzendschema’ was. Oftewel: dit gaat niet door, je krijgt hiervoor geen budget.

‘Er zijn een heleboel ideeën afgeschoten’, zegt Castricum. ‘Dat kwam ook doordat veel mensen ons nog jarenlang zagen als die klootzakken van dat akelige Pownews. Intern hebben we ons altijd netjes gedragen. Maar sommige programma’s, zoals House Ibiza, waren natuurlijk een soort ‘fuck you’ naar de publieke omroep. Dat was lastig, toen we aan tafel bij de NPO programma’s moesten verkopen.’

Weesie: ‘In 2017 had ik een overleg met Shula Rijxman, de bestuursvoorzitter van de NPO. Het ging over iets anders, maar ineens zei ze: ik heb toch nog een vraag, willen jullie echt Hilversum opblazen? Ik dacht: hè, komt ze daar nu nog mee? Ik heb uitgelegd dat het net zoiets is als ‘ga eens deaud’ bij Geenstijl – je moet het niet letterlijk nemen.’

Tom Staal Beeld ANP / Studio V
Tom StaalBeeld ANP / Studio V

Na dat gesprek, dat eindigde met ‘een dikke knuffel’ is de relatie met de NPO verbeterd, zegt hij. Mede omdat Weesie van koers is veranderd. ‘Sinds een jaar of drie kiezen we ervoor te verbreden, om groter te worden. We zijn niet meer dat vervelende jochie op het schoolplein met die eeuwige snottebel maar een jong-volwassene, een twintiger. Onze ledenraad was het ermee eens. Toen we in december 50 duizend leden nodig hadden, om verder te kunnen, lukte het vrij makkelijk die te werven. Kennelijk doen we iets goed.’

De nieuwe koers leidt wel tot meer compromissen. ‘Je hebt drie tv-zenders van de NPO, die bouwen stuk voor stuk aan hun eigen merk. Aan dat merk moet je je conformeren. Als je alleen maar belletje-trek-tv wil maken, krijg je bij de netmanager weinig programma’s geplaatst. Wij willen geen splintergroepering zijn, met één uitzending in de week.’

Dat is ook de visie van algemeen directeur Lucas Goes (58), die inmiddels drie jaar bij Powned werkt. Hij haalde in 2019 het programma De Gevaarlijkste wegen binnen. ‘Dat was van BNNVara, maar zij wilden er vanaf, hoorde ik. Ik dacht: dat is iets voor ons, het is een leuk format dat ons beter zichtbaar kan maken op NPO 3. Toen zei ik tegen de netmanager: als je dat programma wil behouden, kom ik graag praten.’

Past een reisprogramma met bekende Nederlanders wel bij Powned, dat zich in 2009 zo afzette tegen tv-programma’s met BN’ers, in House Ibiza en ledenwerfspotjes?

Nee, vinden meerdere medewerkers van het eerste uur. Ja, zegt Goes. ‘De Gevaarlijkste wegen richt zich op een jong, breed publiek dat we iets van de wereld laten zien. Nu wij het maken, zitten er andere mensen in de auto, zoals influencers en jonge cabaretiers.’

Critici noemen het typerend: uiteindelijk gaan alle omroepen op elkaar lijken. ‘De netmanagers bepalen wat er op tv komt’, zegt innovatiestrateeg Marianne Zwagerman (51), een van de oprichters van Powned, coauteur van het beleidsplan en sinds kort podcastmaker bij deze omroep. ‘Het bestel is een doodlopende weg’, stelt ze. ‘Ik zie veel tv-programma’s waarin nul eigenheid van een omroep zit, zoals de talkshow M van KRO-NCRV. Het spijt me, maar ik zou niet weten waar Powned nu nog voor staat.’

Volgens oud-netmanager Ton F. van Dijk (58) is inkapseling een inherent onderdeel van het omroepbestel. ‘Stel dat Ongehoord Nederland wordt toegelaten, dan gaat hetzelfde gebeuren. Het zou me verbazen als een zendermanager een Zwarte Pieten Journaal - een van hun grote wensen – een plek geeft. Die zal zeggen: dit past niet op onze zenders, bij de NPO hebben wij een roetveegpiet.’

Of het zo zal lopen is nog maar de vraag, zegt Shula Rijxman (61), bestuursvoorzitter van de NPO. Ze wijst erop dat haar organisatie en de netmanagers formeel niets te zeggen hebben over de inhoud van programma’s. Daar gaan individuele omroepen over.

Is de praktijk niet anders, omdat veel voorstellen worden afgekeurd? ‘Natuurlijk is niet voor alles plek in uitzendschema’s. Maar de NPO zendt wel degelijk zeer gedurfde programma’s uit. Vergeet niet dat Rutger Castricum jarenlang mensen heeft beledigd op onze zenders en gewoon zijn werk kon doen.’

Castricum is rustiger geworden, erkent hijzelf. ‘En Powned ook. We zijn nu een vrij gewone omroep. Zo gaat dat, je zag het eerder ook bij BNN. Je ontwikkelt jezelf. Ik heb vier kinderen en ben ouder en wijzer dan tien jaar geleden. Dan ga je automatisch andere programma’s maken. In mijn geval een serie Marokko op 1, uit 2018, en De Hofbar. Het zou triest zijn als we nu nog Pownews zouden maken.’

Dat is een opvallende opmerking, want is dat niet bij uitstek het programma waarin Powned het anti-establishment geluid liet horen dat zo werd gemist, en is daar niet nog steeds een doelgroep voor?

Weesie: ‘Die doelgroep kan nu terecht op internet. Wij schaken op twee borden. Online kan meer, daar zijn we rebelser dan op tv.’

Op de site trekken reportages van verslaggever Mark Baanders, alias Slijptol, de aandacht. Hij deed onder andere verslag van corona-demonstraties en -rellen. Het leverde hem een klap op van een M.E.’er en ruzies met demonstranten, die zijn plopkap afpakten en Baanders probeerden weg te jagen.

‘Behalve de NOS bereikt geen enkele omroep op internet ook maar half zoveel publiek als wij’, zegt Weesie. Powned heeft 734 duizend volgers op Facebook en haalde vorig jaar 65 miljoen views op YouTube met filmpjes die in 2020 online zijn gezet. Series als De Lachgaskoning, over een straatverkoper, scoren goed. ‘Je ziet het ook aan de gemiddelde leeftijd van onze leden: 27 jaar, veel jonger dan bij de rest. We bereiken onze doelgroep.

Het gaat goed met Powned, zegt algemeen directeur Goes: ‘We waren op sterven na dood, een paar jaar geleden. Dit jaar maken we meer dan twintig programma's, met een omzet van 10,5 miljoen euro. Het ene programma past directer bij onze missie dan het andere, maar bij andere omroepen is dat ook zo. We staan wel ergens voor: scherpte, journalistiek, humor, zelfspot, vrijheid van meningsuiting, jongeren en een kritische blik op mensen met macht.’

Deze zomer beslist minister Arie Slob (Media) of Powned een permanente status krijgt. Hij krijgt advies van de Raad van Cultuur, die kort gezegd beoordeelt of de omroep een bepaalde stroming vertegenwoordigt en iets toevoegt aan het bestel, het Commissariaat voor de Media, dat kijkt naar de bedrijfsvoering, en de Raad van bestuur van de NPO.

Weesie: ‘We zijn vorig jaar al positief beoordeeld door een visitatiecommissie, het komt vrijwel zeker goed.’ Als het lukt, krijgt Powned voortaan een ‘garantiebudget’ – simpel gezegd een minimale jaarlijkse subsidie – van grofweg 11 miljoen per jaar. Nu is dat 3,3 miljoen.

De Mediawet schrijft voor dat Powned gaat samenwerken met een andere omroep – welke is nog onduidelijk – om overheadkosten te delen. Sommige oud-medewerkers zien dat als het einde van de omroep die er met gestrekt been in zou gaan.

‘Ze zouden Hilversum opblazen, maar de bom is nooit ontploft’, stelt Tom Staal, die nu freelancer is bij onder andere Geenstijl. ‘Toch gaat Weesie door de knieën, om zijn baantje als voorzitter en programmamaker te behouden. Dat mag, maar ik vind het slap. Het zou consequent zijn als hij opstapt.’

Weesie: ‘Ik doe het niet voor het geld. Dat kan me geen fuck schelen, omdat ik Geenstijl goed heb verkocht. En Rutger kan ergens anders drie keer zoveel verdienen. Nee, wij vinden dat we iets toevoegen aan de NPO.’

Maar beloofde hij in 2009 niet geen water bij de wijn te doen? ‘Ach, je kunt niet al je beloftes waarmaken. Het eerste beleidsplan staat vol gezwollen taal, dat klopt. Maar sommige dingen hebben we geschreven toen we half stoned waren, hahaha.’

Programma’s van Powned zijn geen ‘mainstream-behang’, vindt Weesie. ‘We zijn en blijven een buitenbeentje. Dat zie je bijvoorbeeld terug in ons nieuwe programma Goed Fout, vanaf 4 april. Dat gaat over de woke-beweging waar je nu schijtziek van wordt. De zendermanager van NPO 3 zei daarover: het kan niet provocerend genoeg zijn. Nou, dat gaan we regelen.’

De Hofkar

De komende weken interviewt Rutger Castricum in De Hofkar tien lijsttrekkers. ‘Ik maak een ritje met ze in een taxi met gescheiden cabines en vraag naar persoonlijke en politieke zaken’, zegt hij. ‘Kees van der Staaij zingt in de auto, net als Lilianne Ploumen.’ De Hofkar is vanaf 3 maart te zien, om 22.10 uur op NPO 2. Op 11 maart komt Powned met Dat zijn geen grappen, waarin cabaretiers en opiniemakers bespreken hoe ver je kunt gaan in verkiezingstijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden