Postuum John Updike: overspel in suburbia

Met de dood van John Updike verliezen de Verenigde Staten niet alleen hun productiefste serieuze auteur sinds mensenheugenis, maar ook een van de geliefdste en controversieelste.

Updike, gisterochtend op 76-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van kanker in een verpleeghuis in Massachusetts, werd wel ‘de chroniqueur van overspelig suburbia’ genoemd. Veel van zijn boeken speelden in het Amerika van de buitenwijken, met zijn voorbeeldig gemaaide gazons en keurig in de verf gestoken woningen, waarin zich broeierige taferelen afspeelden, die de aanblik van burgerlijke tevredenheid logenstraften. ‘Zo ik dit onderwerp niet heb uitgeput, dan heeft het míj uitgeput’, schreef hij er ooit over.

Updike zal het meest nadrukkelijk herinnerd worden als auteur van de Rabbit-tetralogie, waarvoor hij een aantal literaire onderscheidingen kreeg. In deze vier boeken – Rabbit, Run (1960), Rabbit Redux (1971), Rabbit Is Rich (1981) en Rabbit At Rest (1990) – vertelde hij het verhaal van Harry ‘Rabbit’ Angstrom. Angstrom is Updikes belichaming van de doorsnee middlebrow Amerikaanse burger.

Middle-class leven
De vier Rabbit-boeken vormen niet alleen een schets van een Amerikaans middle class-leven, maar zijn ook even zovele typeringen van een decennium in het Verenigde Staten van de twintigste eeuw, respectievelijk de jaren vijftig tot en met de jaren tachtig. In Rabbit At Rest liet Updike zijn beroemdste personage – pas in de vijftig, maar gebukt gaand onder een ‘typisch Amerikaans hart’: vermoeid, stijf en vol rotzooi – voortijdig aan zijn eind komen.

Achteraf had Updike spijt dat hij ‘Rabbit’ geen langer leven had gegund, maar de angst dat zijn personage hem zou overleven was te groot geweest. ‘Je weet niet wanneer je sterft, dus toen ik in de vijftig was leek het me beter zijn verhaal af te ronden voordat ikzelf doodging en hij ergens rond zou blijven hangen.’ Uiteindelijk zou Updike in 2001 nog eenmaal naar zijn antiheld terugkeren, in de novelle Rabbit Remembered, waarin hij vertelt hoe het verder ging met Rabbits kinderen.

John Hoyer Updike werd op 18 maart 1932 geboren en groeide op in de Amerikaanse staat Pennsylvania. Op zijn twaalfde kreeg hij van een tante een abonnement op The New Yorker, waarin vooral de verhalen van John Cheever veel indruk op hem maakten. Ze zouden van grote invloed zijn op zijn latere werk. Tien jaar later, toen Updike in 1954 afstudeerde aan Harvard University, debuteerde hij zelf in het tijdschrift. Het was het begin van een levenslang samenwerkingsverband, dat zich na een kort dienstverband als bureauredacteur vooral manifesteerde in een schier onophoudelijke stroom verhalen, romanfragmenten en recensies.

Commerciële doorbraak
Nadat hij in 1958 was gedebuteerd met de dichtbundel The Carpeted Hen en een jaar later zijn eerste roman publiceerde, The Poorhouse Fair, trok Updike in 1960 de aandacht van een breder publiek met zijn eerste Rabbit-boek. Zijn commerciële doorbraak volgde in 1968, met Couples, misschien wel de meest archetypische ‘overspelig suburbia’-roman uit de Amerikaanse letteren. Samen met onder meer het drieluik Bech, a Book, Bech is Back en Bech At Bay, over het neurotische en door seks geobsedeerde personage Henry Bech, en boeken als Marry Me en Roger’s Version, leverde Couples Updike in sommige kringen de reputatie van vrouwvijandigheid op.

Tot Updike’s bekendste boeken behoort The Witches of Eastwick (1984), niet zozeer omdat het een van zijn meesterwerken is, als wel dankzij de verfilming met Jack Nicholson, Cher, Susan Sarandon en Michelle Pfeiffer. Nog maar enkele maanden geleden verscheen het vervolg The Widows of Eastwick.

Updike werd met zo’n beetje alle literaire prijzen gelauwerd, op de Nobelprijs na. In november 2008 werd daar, door de Britse Literary Review de Bad Sex in Fiction lifetime achievement award aan toegevoegd. Updike zal er op zijn ziekbed om hebben gegrijnsd.

Auteur John Updike op een archieffoto uit 2004 (AFP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden