Pos maakt van Kromrijs mislukte debuutroman heerlijke kost

Dubbelrecensie - De lange oren van Midas (boek) en De parelduiker (tijdschrift)

Komrijs mislukte debuutroman is alsnog verschenen. Dankzij zijn biograaf Arie Pos is het heerlijke kost.

Gerrit Komrij in 2005. Beeld Hollandse Hoogte

Nog fijner is het dikke Komrij-nummer van De parelduiker.

Het was een goed bewaard geheim: Gerrit Komrij (1944-2012) had in 1965 een vriendin. Geen 'hartsvriendin', maar zíjn vriendin, met wie hij het bed deelde, de vijf jaar oudere Ellen Jonker. Hij had zelfs met haar willen trouwen. Misschien om een maatschappelijke dekmantel te hebben. Hij noemde zichzelf in die tijd al '120 procent flikker', en homo zijn betekende in de nog oerburgerlijke jaren zestig een ondergronds leven.

In Amsterdam laaft de dichtende student uit Winterswijk zich volop aan de net ontloken 'homosien'. Hij loopt uitgedost in avondjurk en cape, met rouge en lippenstift op, de homobars af, en danst tot de ochtend. Maar gelukkig is hij niet. Bij Ellen voelt hij zich vertrouwd.

Met haar vertrekt Komrij in juni 1965 'voorgoed' naar Kreta, om daar aan zijn eerste roman te werken. De drank is er goedkoop en willige jongens zijn er in overvloed. Al snel gaat de relatie met Ellen - zíj bedriegt hem met een nieuwe vriend - ten onder in jaloezie, drank en gevechten. In juni 1966 is hij terug in Amsterdam. Hij zoekt 'priester Charlie' weer op, Charles Hofman, die hulppastoor is bij de Oosters-Orthodoxe kerk, een mooie, aardige jongen die hij in Griekenland niet uit zijn hoofd kon krijgen. Als Komrij met Charles gaat samenwonen (ze bleven samen tot Komrijs dood) komt er pas schot in zijn werk, gedichten en vertalingen.

Dit weten we allemaal uit De lange oren van Midas, het boek dat uitkomt ter gelegenheid van Komrijs vijfde sterfdag op 5 juli. De titel, van wat zijn debuutroman had moeten worden, is ietwat misleidend. Die roman is niet integraal uitgegeven, slechts passages, aangevuld met brieven en dagboeken uit de Kreta-tijd. Komrij wilde niet dat het hele manuscript werd gepubliceerd.

Begrijpelijk, want het is een volslagen mislukte roman. De ik-figuur beschrijft zijn leven op Kreta, met lange bespiegelingen over de liefde en beschrijvingen van schermutselingen waarin 'Ellen', 'Charles', vriend Eli en talloze Griekse drinkmaten een rol spelen. De stijl is mislukt reviaans: 'Die avond is hij dronken geworden & was aardiger dan ooit', met pompeuze metaforen als 'Ik overschrijd de grens als een omgekeerde Orpheus', kromme zinnen - 'De berg staat als topografische kaart op je netvlies' - en houterige dialogen. Net als in de dagboeken vullen de pagina's zich met eindeloos gelamenteer over gebrek aan liefde en geld, gezeur dat de latere criticus Komrij zou hebben weggehoond als 'vrouwengebeuzel'. Soms kondigt zich even die latere Komrij aan: 'Zonde is de teling, zonde is de vrouw. Ik hield mij beter bij de nachten van vaseline.'

De lange oren van Midas - Het begin van een schrijverschap (***)

Fictie.
Gerrit Komrij.
De Bezige Bij; 288 pagina’s; € 21,99.

Maar ach, de jongen was 21. Dat de roman mislukt is, maakt dit boek nog niet vervelend. Voor Komrij-liefhebbers is het heerlijke kost. Maar het is vooral het boek van Komrij-biograaf Arie Pos, die er een informatieve inleiding bij schreef en de fragmenten koos. Hopelijk heeft hij niet alle parels uit zijn biografie weggegeven.

Pos is ook gastredacteur van het aan Komrij gewijde dubbelnummer van het tijdschrift De parelduiker. Het is een mooie greep uit de belangrijkste onderwerpen: Komrij en het toneel, Komrij als vertaler, als columnist, homoactivist en Dichter des Vaderlands. Alleen al om het openingsstuk, van de 'kleine', stencilende uitgever C.J. Aarts, is dit nummer het lezen waard. Het is een nostalgisch stemmend verhaal over een groepje neerlandici in de jaren zestig die, met Komrij als voorbeeld, aan 'zondagsdichterij' deden, als tegenwicht voor de dorre marxistische theorieën aan de universiteit. Er kwamen schitterende dichters als Willem Wilmink en Hans Dorrestijn uit voort.

De parelduiker- Gerrit Komrij (****)

Jaargang 22, nr. 2/3.
Bas Lubberhuizen; 176 pagina’s; € 22,99.

Jaap van der Bent beoordeelt Komrijs vertalingen. Hij is het eens met Frans Kellendonk, die de Shakespeare-vertalingen bekritiseerde: 'Het zijn vertalingen die prachtig klinken - als je niet echt luistert.' Interessant is ook het verhaal van Petrovna Metelerkamp over de nalatenschap van de Zuid-Afrikaanse, jonggestorven dichteres Ingrid Jonker, die door Komrij werd gekocht: gestolen waar, maar dat wist hij niet.

Frits Abrahams, redacteur en columnist van NRC Handelsblad, werd in 1976 door Komrijs stukken een gretige lezer van die krant: 'De stijl, de humor, de moed om vijanden te maken'. En bij Sander Bax lezen we waarom Komrij J.Bernlef uitkoos als mikpunt voor alle afkeer die hij voelde voor avantgardistische dichters: de criticus Bernlef had zijn debuutbundel neergesabeld.

Een beetje kleinzielig, maar een groot schrijver en grote persoonlijkheid als Komrij kan het hebben. Kom maar op met die biografie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.