Portret van een dode man

Vier stillevens op klein canvas

Het omslag van Portret van een dode man (How to Paint a Dead Man), de vierde roman van de Britse schrijfster Sarah Hall (1974), is in meer opzichten representatief voor de inhoud. Het toont een stilleven van een drietal groene flessen. Het schilderen van dergelijke stillevens is wat één van de hoofdpersonen, signor Giorgio, zijn hele leven heeft gedaan. Maar met enig recht kun je stellen dat ook het portret van deze Italiaanse kunstenaar een stilleven is, net als dat van de drie andere personages rond wie deze roman is opgebouwd.



Het verhaal van Giorgio is gesitueerd in het Italië van de jaren zestig van de vorige eeuw. Na een succesvolle loopbaan is de kunstenaar inmiddels een oude man geworden, bij wie kanker is geconstateerd. Het is voor hem geen aanleiding tot treurnis of wanhoop, maar tot reflectie.


De tweede verhaaldraad speelt in ongeveer dezelfde tijd, eveneens in Italië, en vertelt over het blinde bloemenverkoopstertje Annette Tambroni. Zij was ooit leerlinge van Giorgio, maar omdat ze leed aan een ongeneeslijke oogziekte die haar uiteindelijk blind zou maken, stond al van meet af aan vast dat zij haar artistieke aspiraties nooit zou kunnen vervullen.


Voor de andere verhaallijnen verplaatsen we ons naar het Lake District, ergens in de jaren nul van deze eeuw. Daar woont landschapsschilder Peter Caldicutt. Hij maakt dagelijks tochten door dit klassieke Engels elandschap, waarvan hij de schoonheid vangt in zijn schilderijen.


Ten slotte is daar Susan, geslaagd fotografe in contemporain Londen. Zij raakt volledig van slag wanneer ze hoort dat haar tweelingbroer om het leven is gekomen bij een verkeersongeluk. Hoewel ze een stabiele relatie heeft met een begrijpende partner, verliest ze zichzelf in een obsessieve seksuele affaire met de echtgenoot van een bevriende galeriehoudster.


Hall presenteert de portretfragmenten van haar vier hoofdpersonen afwisselend en pas gaandeweg wordt duidelijk dat ze met elkaar in verband staan. Susan blijkt de dochter van Peter Caldicutt, die zelf als aankomend schilder in de jaren zestig een reeks brieven schreef aan Giorgio, voor wie hij een grote bewondering koesterde. Ook wordt er gesuggereerd dat de man met wie Susan een seksuele relatie aangaat wellicht de broer is van het blinde meisje Annette.


Portret van een dode man laat zich lezen als een viertal literaire stillevens. Hall richt zich op het gedachten- en gevoelsleven van haar hoofdpersonen. Ze beschrijft hoe Giorgio de aftakeling van de oude dag ondergaat, en terugdenkt aan zijn jeugd, toen hij zich als aankomend kunstenaar ten tijde van Mussolini door het fascisme liet omarmen.


Peter blikt te midden van de meren en rotsen van het Lake District terug op zijn hippietijd, compleet met alle desastreus uitpakkende experimenten die bij die periode hoorden. Zijn dochter laat zich meevoeren naar haar eigen jongste jaren, toen ze zich zozeer één voelde met haar tweelingbroer Danny dat ze zichzelf soms 'jij' noemde.


Annette wordt achtervolgd door het angst inboezemende beeld van 'het Beest', dat is gebaseerd op een afbeelding die ze ooit in de kerk heeft gezien, toen het licht nog niet uit haar ogen was verdwenen. Annette verbaast de klanten van haar winkeltje met haar vermogen bloemen te schikken: ze schikt op geur, want ze weet precies hoe alle bloemen ruiken en welke bij elkaar passen.


Portret van een dode man excelleert vooral in de manier waarop Hall erin slaagt vier verschillende stemmen tot leven te roepen. Op allerlei niveaus is ze erin geslaagd de verhaallijnen te integreren. Zo wordt de blindheid van Giorgio voor de gevaren van het fascisme gespiegeld in Annette's oogziekte en zien we Peters desastreuze hippiejaren terug in de crisis van zijn dochter.


Hall schildert in deze roman een mini-universum. Op klein canvas, maar met weidse implicaties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden