Filmrecensie Portrait de la jeune fille en feu

Portrait de la jeune fille en feu is een overrompelende ode aan een grote liefde die slechts van korte duur mag zijn ★★★★★

Céline Sciamma doorbreekt de status quo met schilderachtige taferelen die gewoonlijk ongezien blijven.

Adèle Haenel (links) en Noémie Merlant in Portrait de la jeune fille en feu

Drama

Regie Céline Sciamma.

Met Adèle Haenel, Noémie Merlant, Valeria Golino, Luàna Bajrami.

119 min., in 37 zalen.

Zoals een schilder al met een paar zekere penseelstreken een wereld kan oproepen, zo weloverwogen schetst Céline Sciamma een beeld in Portrait de la jeune fille en feu. Een paar hints slechts in die eerste scènes, genoeg voor de aanloop tot een groots, romantisch drama over kortstondige liefde en door de mores van de tijd ingesnoerde, 18de-eeuwse portretkunst.

Tekenjuf Marianne instrueert haar klasje, terwijl ze poseert voor de portretschilderende meisjes: sta jezelf toe te kijken, neem de tijd. Het is evenzeer Sciamma’s opdracht aan ons, de kijkers. En dan zien die kijkers Marianne in een eerdere levensfase, anno 1770 per sloep onderweg naar een Bretons eilandje, met de opdracht de jonge baronesdochter Héloïse te portretteren, opdat zij kan worden gekeurd en gehuwd door een vermogende heer in Milaan.

‘Denkt u dat het zal lukken haar te schilderen?’, vraagt dienstmeid Sophie bij de ontvangst. Marianne kijkt verbaasd: waarom zou dat niet lukken?

Net als haar zus, die de eerste gegadigde was voor uithuwelijking, maar een rigoureus einde verkoos, weigert Héloïse zich te schikken naar haar moeders plan. Een eerdere schilderspoging werd door haar al gefrustreerd. Marianne, zo bekokstooft de moederbarones, dient zich aan Héloïse voor te stellen als gezelschapsdame, haar te vergezellen en te observeren tijdens wandelingen over het eiland. Het schilderwerk dient heimelijk te gebeuren, uit het hoofd.

Die list is een meesterlijke zet van de scenarist in Sciamma: elke blik en iedere dialoog tussen de twee elkaar aftastende hoofdpersonages zindert van de bijbetekenis. En verliefdheid steekt de kop op, zo vanzelfsprekend en onmogelijk – voor deze tijd – als dat gaat.

Actrice Adèle Haenel benut haar vorsende, uitdagende blik, en struint als Héloïse over haar laatste eilandreepje vrijheid. Noémie Merlants Marianne waant zich vrijgevochten als bewust ongehuwde vrouwelijke kunstenaar, maar ook zij wordt beknot. Kan het bestelde statige portret wel recht doen aan wat Marianne zíét?

Veel in Sciamma’s film valt gepast schilderachtig te noemen, van de Bretonse rotskust tot de 18de-eeuwse jurken. Maar de 40-jarige Française doorbreekt de status quo met secuur ingepaste taferelen die óók schilderachtig ogen, maar toch nooit pronken in de musea. Dat omdat ze simpelweg niet werden vastgelegd in de eeuwen waarin de schilderkunst weliswaar piekte, maar vrouwelijke kunstenaars weinig vrij waren. Hoe de naakte Marianne een pijpje stopt, terwijl ze zich droogt voor het haardvuur. Of die abortus van de ongewenst zwanger geraakte dienstmeid. Het hádden meesterwerken kunnen zijn.

De manifestatie van de vrouwelijke blik is deel van Portrait de la jeune fille en feu. Maar zo’n enkelvoudig label doet Sciamma tegelijk tekort. Haar film overrompelt als ode aan een grote liefde die slechts van korte duur kan zijn, aan liefhebben in reservetijd. En hoe beeld – een portret – ons al of niet in staat stelt een glimp van die liefde te behouden. Als kunst, of souvenir.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden