Pontificale paperassen

Twéé leeslinten, een zilveren en een gouden, dan weet je dat je iets moois in handen hebt. De presentatie liegt er verder ook niet om: formaat kanselbijbel, dik glanspapier, kardinaal voorwoord – Geheime archieven van het Vaticaan imponeert al bij de eerste aanblik....

In 250 pagina’s worden op groot formaat 105 documenten getoond uit het Archivo Segreto Vaticano, de alleen voor ingewijden toegankelijke privébibliotheek van de Heilige Stoel waarin pauselijke bullen, akten en zeldzame handschriften uit ruim duizend jaar worden bewaard. Dat nu voor het eerst een lekenpubliek een ruime blik wordt gegund op de collectie danken we vermoedelijk evenzeer aan de goede connecties van de Vlaamse uitgever Paul van den Heuvel (landgenoot Johan Ickx, archivaris van de Congregatie voor de Geloofsleer onder Joseph Ratzinger, trad op als intermediair en vertaler) als aan de tijdgeest.

Dat laatste valt op te maken uit het voorwoord van kardinaal Raffaele Farina S.D.B., archivaris en bibliothecaris van de Heilige Roomse Kerk. In een schitterend proza waarin je de kerkelijke gewaden hoort ruisen – de illustraties ‘spreken voor en uit zichzelf, waardoor ze het begrijpen van de tekst verrijken en de inhoud ervan aanvullen’ – verwijst Zijne Eminentie naar de ‘allusie op ontoegankelijke geheimen in media en literatuur’ (lees: De Da Vinci Code) die de Geheime Archieven omgeeft, en die kennelijk om een pontificale blijk van openheid vroeg.

Een andere factor, zo blijkt elders, is het aanhoudende debat over de delicate relatie tussen de Heilige Stoel en nazi-Duitsland, waarop de publicatie van een diplomatieke brief van Pius XI van 30 december 1934 aan de ‘Illustri et Honorabili viro Adolpho Hitler’ wellicht een behoedzaam licht kan werpen.

Daarmee zijn we aangekomen bij het hart van de zaak: de ruim honderd in facsimile afgedrukte documenten (waaronder 19 niet eerder gepubliceerde), waarvan in de grondige toelichtingen zoveel wetenswaardigs wordt gemeld, dat de glossy fotopagina’s met mysterieuze bibliotheekgangen en artistiek belichte kaartenbakken er al gauw als loze vulling bij afsteken.

Te lezen valt onder meer de geannoteerde correspondentie van kunstenaars en geleerden als Erasmus, Michelangelo en Tintoretto; een smeekbede uit 1347 van Fran-cesco Petrarca ‘in accurate en elegante stijl’; de spottende brief van Voltaire aan Benedictus XIV; paperassen behorend bij de toekenning van de Orde van het Gulden Spoor aan de 14-jarige Mozart; een eenvoudige betaalopdracht aan Benvenuto Cellini; alsmede wrange processtukken over Giordano Bruno, Galileo Galilei en de excommunicatie van Maarten Luther.

Curieuzer zijn een met drakenmotief versierde brief op zijde van de bekeerde Chinese keizerin Wang uit 1650, een schrijven op berkenschors van Noord-Amerikaanse indianen aan Leo XIII, en een haast komisch bevel tot onderwerping uit 1246 van de kleinzoon van Djengis Khan: ‘Dit is een order aan de grote paus opdat hij zou weten en begrijpen.’

Relatief dichter bij huis blijven de plechtige akten van de kroning van keizer Karel V, de instelling van de gregoriaanse kalender (1582) en het schisma met de Anglicaanse Kerk (na 1530) – geen geringe data in de wereldgeschiedenis.

Mooi bij al dit historische gewicht is hoe de Amerikaanse president Abraham Lincoln in 1863 een brief aan Zijne Heiligheid Pius IX ondertekent: ‘Your good friend.’Erik van den Berg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden