Politieke elite in Jakarta schrikt nog van satire op tv

De minister van Informatie dreigt met hel en verdoemenis. Maar het Indonesische publiek smult van satire op tv...

JAKARTA Je zit niet elke dag naast een oud-president van de republiek Indonesië. In de studio’s van Metro TV schuift Megawati Soekarnoputri heen en weer op haar stoel. ‘U maakt toch geen foto he? Ik heb iets groens aan. Dat kan echt niet. Alleen als ik mijn rode pakje aan heb kunt u een foto maken. Zal ik mij even verkleden?’

Aan de overkant van de hal hangt Abdurrahman Wahid (in de volksmond ‘Gus Dur’) in een fauteuil. Zoals gewoonlijk is niet te zien of hij slaapt of niet. In een flits schiet vicepresident Jusuf Kalla voorbij. Oud-president Habibie is in een discussie verwikkeld.

Als Effendi Ghazali binnenkomt, staan zij allemaal op en groeten hem eerbiedig. Ghazali zwaait en rent het redactiekantoor in. Hij is laat en er moet nog veel worden besproken. De (oud-)presidenten zijn niet echt. Het zijn de sterren van Ghazali’s satirische programma Republik Mimpi (Dromenrepubliek). Het programma ligt onder vuur. De minister van Informatie dreigt met de politie, met de rechtbank. Daarom moet alles kloppen.

De acteurs zijn perfect in hun rol. De Megawati die haar rode pakje nog moet aantrekken heet in het programma ‘Megakarti’, een samentrekking van de naam van de oud-president en haar eigen naam: Sukarti. De gelijkenis is treffend: de moedervlek op de kin, het wat uitgezakte zwarte haar, de peervormige wangen, alles klopt. Mega, in het ware leven eigenares van een cateringbedrijf, glimlacht nerveus. ‘Zelfs mijn kleinkind denkt dat ik Megawati ben.’

De ‘presidenten’ hebben de Republik Mimpi razend populair gemaakt. Als de komediant Jarwo de rol van ‘Jarwo Kwat’ (JK, de initialen van vice-president Jusuf Kalla) speelt, ligt de zaal dubbel. Hij tuurt over zijn brilletje en doorspekt zijn tekst met Engelse woordjes. ‘Gus Pur’ hangt scheef in zijn stoel strooit met bon mots, net als de echte ‘Gus Dur’. En ‘Habudi’ kan net zo intellectueel schoolmeesteren als de echte Habibie.

De grapjes zijn een beetje kritisch, maar nooit hard. Toch gaan ze de minister van Informatie te ver. Hij heeft aangekondigd dat hij het programma en zijn makers zal aanbrengen bij de politie. Somasi is in deze uitzending het sleutelwoord: de sommatie die hen boven het hoofd hangt.

Effendi Ghazali voelt de druk en loopt op eieren. Hij heeft de naam van het programma gewijzigd in Keradjaan Mimpi/News.Dot.Com (koninkrijk van dromen/news.dot.com) om voor de rechtbank te kunnen volhouden dat het niets met de republiek Indonesië te maken heeft.

Gedagvaard is Ghazali nog niet, maar hij weet zeker dat het gaat gebeuren. ‘Minister Djalil heeft mij tot drie keer toe aangesproken en gezegd dat hij ons voor de rechter zal slepen. Indonesië is volgens hem nog niet klaar voor satire. De Verenigde Staten hebben tweehonderd jaar nodig gehad om hun democratie te ontwikkelen, zegt hij. Wat een onzin! Amerika begon in de tijd van de stoomtrein. Wij hebben internet, mobiele telefoons en satelliettelevisie. Dit zijn andere tijden. De enigen in Indonesië die er niet klaar voor zijn, zijn de mensen in het centrum van de macht, mensen zoals hij.’

Satire is nieuw op de Indonesische televisie. Onder de dictatuur van Soeharto was het ondenkbaar dat iemand de spot zou drijven met de politieke elite, laat staan met de president zelf. Maar ook na Soeharto’s val, in 1998, bleek dat maar moeilijk te veranderen. Op het bespotten van de president stond zelfs nog gevangenisstraf.

Effendi Ghazali heeft politieke communicatie gestudeerd in Nijmegen en internationale ontwikkeling aan de Amerikaanse Cornell University. Hij heeft landen leren kennen waar satire en spot normaal zijn. In eigen land is hij de allereerste die zich aan satire heeft gewaagd. Zijn eerste programma heette Republik Benar Benar Mabuk (De dronken republiek). Het programma, waarin de zelfde nep-presidenten meespeelden als nu, sloeg in als een bom. Maar al na zes maanden maakte de zender Indonesiar er een eind aan. ‘Iemand in de hoogste regionen zette de eigenaren onder druk.’

Ghazali verhuisde naar Metro TV. Maar daar trok sigarettenfabrikant Sampoerna zich terug als sponsor. Metro TV wil het programma blijven uitzenden en zegt voor geen enkele druk te zullen wijken. ‘Dat is een geweldige steun voor ons’ zegt Ghazali. ‘Ook de andere adverteerders staan achter ons: we moeten het programma steeds vaker onderbreken voor reclame. Dat is goed nieuws.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden