Politieke conferences van Toon Hermans

In 1951 treedt het eerste kabinet-Drees af, met onder meer minister van Financiën Piet Lieftinck. Toon Hermans speelt in Amsterdam in De Kleine Komedie....

Achter elk zinnetje golft een lach door de zaal. De timing van Hermans was ook in die tijd al fenomenaal. Nee, hier worden geen koppen gesneld, daar is het nog zo'n vijftien tot twintig jaar te vroeg voor, maar het gaat over politiek. Er worden namen genoemd, en dat is voor die tijd, waarin men tegenover de excellenties en andere gezagsdragers buitengewoon onderdanig pleegt te doen, al heel wat.

We kennen Toon Hermans natuurlijk van de zon, de bloemen, de Méditerranée, zijn familie en de liefde, maar helemaal aan het begin van zijn carrière heeft hij zich een paar keer aan een politieke conference bezondigd. Zo nam Hermans in 1947 met Jan van Ees de stand van zaken in Nederlands Indië/Indonesië door. De twee wekken de indruk van de hoed en de rand te weten, noemen alle namen, maar als het erop aankomt, wordt er heel knap niets gezegd:'Sukarno. . . die heeft gisteren. . .' 'Ja, dat heb ik gehoord. . . en Sjahrir?' 'Nee, dat is niet doorgegaan. . .'

De Lieftinck-en Sukarnoopnamen behoren tot de interessante vondsten van Jacques Klöters en Lisa Wade, samenstellersvan de imposante 19-delige cd-box Toon, Het Verzameld Werk. De tekstboekjes vormen de basis voor de Toon-biografie die Klöters nog gaat schrijven. Op de extra dvd zien we de documentaire die hij over Hermans maakte voor de AVRO en een productie van Maurice Hermans over zijn vader.

Vooral op de eerste drie cd's is het smullen van onbekend materiaal uit de jaren veertig en vijftig. Na de oorlog verzamelde Hermans een gezelschap om zich heen, waarmee hij experimentele expressionistische programma's maakte als Ballot en Zaza, waarin abstracte lol, poëzie en bewegingskunst samengingen. Op 21 december 1954 trad Hermans alleen op in het Centraal Theater in Amsterdam tijdens een pauzeprogramma voor kantoormensen. Hij zong en kletste een uur met het publiek. De toneelmeester overtuigde hem ervan dat dit het beste was wat hij ooit had gedaan. Hermans' One Man Show was geboren. De Wereldomroep bleek de opnamen nog in de kluis te hebben.

Ook uit latere, overbekende Toon-perioden hebben de samenstellers verrassingen tevoorschijn getoverd. Het is aardig om eens de Duitse en Amerikaanse shows te horen. De laatste is niet, zoals zo vaak wordt beweerd, mislukt, maar kwam niet verder dan de try-outfase. Dat is jammer, want de klassieker over zijn vader als vaandeldrager is als My flag-matic father net zo geestig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden