Polaroids van kroegtijgers op de Wallen: dit echtpaar maakte er in de jaren 70 honderden per avond

De formule: alcohol + fotografie = geld

Wat zag het uitgaan er vroeger toch mooi uit, eigenlijk. Nederlands-Amerikaans echtpaar exposeert polaroids van de Wallen eind jaren zeventig.

Een van de polaroids van Marc Miller en Bettie Ringma: Herman en Stien bij Cocacabana Beeld Marc Miller & Bettie Ringma

Ko de exhibitionist, vaste gast in café De Zon op de Amsterdamse Nieuwmarkt, poseerde veelvuldig, in uiteenlopende staat van ontkleding. Travestieten in vol ornaat gaven op de bar voor de camera een show weg. Eenzame Turkse gastarbeiders lieten zich fotograferen in hun stamcafés aan de Zeedijk. Animeermeisjes, prostituees, vaste gasten, passanten, kroegbazen en honderden kroegtijgers moeten eind jaren zeventig in de Amsterdamse rosse buurt hebben geposeerd voor de Polaroidcamera van het Nederlands-Amerikaanse kunstenaarsduo Bettie Ringma en Marc H. Miller. Toen maakten ze voor 6 gulden een instant-klaar-foto op verzoek. Nu, veertig jaar later, zijn de printjes kapitalen waard, en voor het eerst in tijden weer in Nederland te zien.

Fifi the French: animeermeisje bij Mexican Saloon Beeld Marc Miller & Bettie Ringma

Tijdgeest

Speciaal voor de opening van hun tentoonstelling in galerie Stigter Van Doesburg in Amsterdam vandaag zijn Bettie (73) en Marc (71) overgekomen uit ijzig New York. 'Alles wat te zien is, is te koop', benadrukt Bettie. Beiden zijn op leeftijd en daarom, legt Marc uit, geeft afstand doen ze geen verdriet meer. Ze hebben de originele prints ingescand en aldus veiliggesteld voor hun persoonlijke archief. Behalve dat ze hun verzameling willen kapitaliseren - originele prints gaan rond de 1.500 euro kosten - is er nog een reden voor die nadruk van Bettie: het liefst zouden ze zien dat de kerncollectie, de mooiste twee- à driehonderd polaroids, wordt opgekocht door een Nederlands museum of een serieuze verzamelaar. 'Deze foto's horen thuis in Nederland, en liefst in Amsterdam', zegt Bettie.

Ze hebben inderdaad aan de wieg gestaan van een collectie foto's die de tijdgeest van de jaren zeventig op de Amsterdamse Wallen prachtig weerspiegelt. Een ruig gebied was het in die tijd, met overlast door junkies en criminelen. 'Maar wij hebben er nooit problemen gehad. Nooit beroofd', zegt Marc. Waarom ze die ongure buurt opzochten? 'Dat was vooral uit commercieel oogpunt', zegt Bettie. 'Bij het Leidseplein liepen destijds veel jongens met messen rond. Bij het Rembrandtplein verkochten we minder goed. In de cafés op de Wallen maakten we vaak wel honderd foto's per nacht.'

Een klant bij Emmelot. Beeld Marc Miller & Bettie Ringma

Kunstenaars

Bettie en Marc kwamen in 1978 als stel naar Amsterdam. Bettie, Nederlandse van Friese komaf en creatief therapeut, had Marc leren kennen na haar gestrande huwelijk met een Amerikaan, dat haar in New York had doen belanden. Marc was een kunstenaar uit Los Angeles, eveneens neergestreken in New York. Gezamenlijke belangstelling: de roemruchte muziekclub CBGB aan de Bowery, thuisbasis van de New Yorkse kunstscene onder aanvoering van Andy Warhol, kraamkamer van bands als Talking Heads, Ramones en Mink DeVille. Bettie: 'In CBGB maakten we wat de paparazzi self-portraits zijn gaan noemen. Het kwam erop neer dat we naar de artiesten toegingen en dat ik vroeg: is het goed als mijn vriend een foto maakt van jou en mij? Dat weigerde niemand.'

Ze fotografeerden met een kleinbeeldcamera, Bettie met David Byrne en Tina Weymouth, nog voor hun Talking Heads een plaat hadden gemaakt. Bettie met Joey Ramone, Bettie met Patti Smith en Bettie met Debbie Harry. Als kunstenaars maakten ze deel uit van de scene van CBGB en popart. 'We kwamen er vijf, zes avonden per week en hoefden nooit entree te betalen', zegt Marc. Ze onderzochten hoe zich te verhouden tot roem, beroemdheden, de rol van kunst in de samenleving en de media. En intussen verkochten ze hun foto's via advertenties in popbladen.

Ko the Muscle Man bij Café De Zon Beeld Marc Miller & Bettie Ringma
Beeld Marc Miller & Bettie Ringma
Christien, de barvrouw bij het Turkse café Camlica. Beeld Marc Miller & Bettie Ringma

Eenzame Turkse jongens

Bettie praat makkelijk met mensen, zegt Marc. Zij: 'En dan bedoel ik: ik kan echt communiceren.' Een talent dat van pas kwam toen ze naar Amsterdam waren verhuisd en er brood op de plank moest komen. Ze bleek een gewiekste en overtuigende handelaar in snapshots. 'Ik had een woonboot van mijn zus gekocht en om een inkomen te verwerven besloten we polaroids te verkopen.' Polaroids waren in die jaren bijzonder omdat meteen na het indrukken van de ontspanner een foto uit de camera tevoorschijn kwam, vergelijkbaar met de tegenwoordige Instax-camera's van Fuji. Nadeel was wel dat de afdrukken prijzig waren. 'Maar we verkochten ze voor 6 gulden en na verloop van tijd maakten we meer dan honderd foto's per nacht', zegt Marc. 'We werkten meestal van een uur of 11 's avonds tot 4 uur 's nachts.' Lachend: 'Onze formule: alcohol plus fotografie is geld.'

De woonboot en de boodschappen konden worden betaald, en het tweetal beleefde mooie tijden. Met eenzame Turkse jongens die met Bettie op de foto gingen, om het thuisfront te doen geloven dat zij hun verloofde was. Met eerdergenoemde Ko, wiens naakte verschijning op een polaroid later nog ophef veroorzaakte in New York, toen de foto daar werd tentoongesteld. Met de strippers en de uitbundige travestieten, de helblonde bardames met overhellend decolleté, de mannen met tatoeages, de vrouwen in truitje met tijgermotief en met oplichtende blingbling. Treurig was het soms ook. Zoals toen het barmeisje van misschien 16, van wie de mannen toch al niet af konden blijven, in elkaar was geslagen. 'Tand eruit, blauw oog, bont en blauw, zo hebben we haar gefotografeerd', zegt Bettie. 'Ze wilde denk ik dat het werd gedocumenteerd.' Marc:' Nu kun je misschien wel vraagtekens plaatsen bij die foto's.'

Eigenaar Jan met twee animeermeisjes bij de bar Mascotte. Beeld Marc Miller & Bettie Ringma
Een stelletje. Beeld Marc Miller & Bettie Ringma

Hoewel het de twee in eerste instantie om geld ging, vergaten ze in de veertien maanden dat ze in Amsterdam aan hun caféfoto's werkten nooit hun artistieke achtergrond. Ze benaderden Polaroid met een verzoek om steun - het bedrijf faciliteerde vaker kunstenaars. In ruil voor de belofte dat ze een collectie en een expositie zouden samenstellen, kregen Bettie en Marc vijfhonderd filmplaatjes. Die werden gebruikt om dubbelopnamen te maken: een voor de klant, een voor het archief. Na een eerste expositie in Amsterdam in 1980 volgt nu dan de tweede tentoonstelling, met dank aan Polaroid. De erkenning kwam toen ook al. Weekblad Nieuwe Revu publiceerde zes pagina's met hun werk en betaalde 800 dollar. 'We waren rijk', lacht Bettie.

Behalve het plezier dat van de opnamen afspat, bieden de polaroids ook een schat aan informatie over wat Bettie noemt 'de collectieve psychologie' van eind jaren zeventig. 'Hoe kleedden mensen zich toen? Hoe poseerden ze als ze alleen voor de camera stonden, en hoe als ze deel uitmaakten van een groepsportret?' Marc noemt nog een kwaliteit die aan de polaroids is verbonden. 'Anders dan de digitale fotografie van nu, was er bij het maken van een polaroid altijd concentratie, een kwaliteit van poseren. Een digitale foto kost niets, maar omdat een polaroid duur was, werd die altijd net wat serieuzer genomen. Voor één seconde stond alles stil.'

Animeermeisje met een slang bij Chez Tony. Beeld Marc Miller & Bettie Ringma
Uitgaansvolk. Beeld Marc Miller & Bettie Ringma

Expositie

Amsterdam Polaroids van Bettie Ringma en Marc H. Miller. Galerie Stigter Van Doesburg. Amsterdam, t/m 17/2.

Marc H. Miller en Bettie Ringma
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.