FilmrecensieJ’accuse

Polanski’s J’accuse is een stijlvolle aanklacht tegen antisemitisme ★★★★☆

Vooraan: Jean Dujardin in J'accuse (2019)Beeld filmstill

Het betreft een historisch drama, maar veel in J’accuse leent zich ook zomaar voor een komedie. Roman Polanski’s nieuwe speelfilm biedt een Monty Python-achtige parade van gewichtige, parmantig besnorde laat- 19de-eeuwse Franse mannen, al dan niet bevangen door syfilis, blindheid, drankzucht of corpulentie. Trots saluerende militairen en verwaande rechters, hun monden vol van eer en rechtvaardigheid, maar o zo laf en ongegeneerd konkelend als het erop aankomt.

‘Alle personen en gebeurtenissen in deze film zijn echt’, waarschuwt een tekst aan het begin van J’accuse. Opdat we ons realiseren: zo ging het écht, bij wat de geschiedenis inging als een van Frankrijks grootste en kwalijkste juridische blunders.

Kan de nieuwe film van de omstreden Roman Polanski wel zomaar vertoond worden? Drie Nederlandse filmmakers geven hun mening.

Hoe de Franse officier Alfred Dreyfus (rol van Louis Garrel) in 1894 werd veroordeeld voor spionage; een vijand van het Franse volk. De verdachte was Joods, wat hem in het virulent antisemitische Frankrijk bij voorbaat schuldig maakte.

Polanski schreef het script samen met Robert Harris, auteur van de historische roman An Officer and a Spy (tevens de internationale filmtitel). Daarin ligt het perspectief – net als in de film – bij Georges Picquart, die als pas aangesteld hoofd van de inlichtingendienst ontdekt hoe ridicuul dun het bewijs tegen de ondertussen naar  een afgelegen Frans gevangeniseiland verbannen Dreyfus was. Kolonel Picquart, krachtig vertolkt door Oscarwinnaar Jean Dujardin (The Artist), noemt zichzelf ‘geen liefhebber van de Joden’, maar blijkt wel de zeldzame Franse militair die zijn rechtsgevoel niet zomaar opzij zet voor een blaffende meerdere.

Polanski’s dik twee uur lange, imponerende en op historische locaties gedraaide kostuumdrama toont de vele muren waar Picquart tegenaan liep: ministers en hogere militairen die de kolonel ontmoedigen, tegenwerken en uiteindelijk  afstraffen. Daarnaast biedt J’accuse een historisch inkijkje in de spionagedienst avant John le Carré of AIVD-sleepnet: zie die katerige militairen op dat vuile kantoor, zich buigend over de onderschepte, heimelijke homo-erotische correspondentie tussen twee militaire attachés, met behulp van briefopener en stoom.

Dat J’accuse wegens corona de bioscopen niet haalt, is jammer. De statige en fraaie, maar ook ietwat gedateerde beeldtaal van Polanski (op zijn 86ste geen avantgarde meer) gedijt bij een zo groot mogelijk beeldformaat. De  bezonken tred waarin het drama zich ontvouwt, maakt ook dat de film soms iets sleept; die scènes met Picquarts maîtresse Pauline (Polanski’s echtgenote Emmanuelle Seigner) voegen niet veel toe.

Het venijn van J’accuse zit hem in de menselijke vraag die Polanski onder alle militaire en juridische poppenkast stelt en die hij de kijker inwrijft: hoe kon het dat zelfs de eerzame Picquart,  een man die bereid was zijn carrière n leven te offeren voor Dreyfus, blind was voor zijn eigen, als vanzelfsprekend ervaren antisemitisme?

★★★★☆

Drama

J’accuse

Regie Roman Polanski

Met Jean Dujardin, Louis Garrel, Emmanuelle Seigner, Grégory Desplat.

132 min, te zien via Picl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden