Poëzie om gelijk te begrijpen

Misschien duiken ze nog eens uit de nalatenschap op, de liefdesgedichten die de afgelopen maandag overleden protestants-christelijke dichteres Nel Benschop (87) heeft geschreven....

Gijs Zandbergen

Ze was ongehuwd, verliefd en in de huwbare leeftijd, maar de man of wie ze verliefd was, was al getrouwd. Dus ging het niet door, zo nuchter was ze wel, want ze wilde niet verder gaan op het verdriet van een ander, zoals ze vier jaar geleden in een interview in De Groene Amsterdammer vertelde.

Daarna zou het nog zo'n twintig jaar duren voordat ze in 1967 debuteerde met de bundel Gouddraad van vlas, waarmee ze haar naam als dichteres meteen en voorgoed vestigde. De bundel beleefde zestig herdrukken en bevat de regels die iedereen heeft gelezen, is het niet in een bundel, dan wel in een rouwadvertentie: Rust nu maar uit/ je hebt je strijd gestreden./ Je hebt het moedig als een man gedaan./ Wie kan begrijpen, wat je hebt geleden./ En wie kan voelen wat je hebt doorstaan.

Dat schreef ze naar aanleiding van het overlijden van een collega-leraar. Want dat was ze geworden: lerares Nederlands en Frans aan een middelbare school, na een opleiding te hebben gevolgd, die stereotiep is voor 'gewone' meisjes die goed konden leren. Afkomstig uit een gereformeerd eenvoudig Haags arbeidersgezin, ging ze na de mulo naar de kweekschool om onderwijzeres te worden.

De basis voor de latere toegankelijkheid van haar poëzie legde ze met het voordragen van gedichten op christelijke bijeenkomsten. Niet alleen leerde ze de gedichten uit haar hoofd, ze begreep ook dat haar 'ondichterlijke' luisteraars in een keer moesten begrijpen waarover het ging.

Volgens de goed gereformeerde traditie gingen haar voordrachten niet gepaard met veel pathos en ingewikkeldheid, maar waren ze sober en begrijpelijk. Dus wel Henriëtte Roland Holst, Gabriël Smit, of soms zelfs Herman Gorter, maar geen Leopold, Kloos of Verwey, want die hadden te veel poeha of waren te moeilijk. Stiekem weefde ze haar eigen gedichten ertussen. Bij uitgeverij Kok in Kamp verscheen haar eerste bundel. Daarna begon de victorie.

Nel Benschop werd een dichteres, die altijd dichtbij het voordrachtsleven van haar beginjaren is gebleven. Serieus door de literaire kritiek en haar collega-dichters is ze nooit genomen, al valt niet uit te sluiten dat die houding was ingegeven door de gigantische oplagen. Bij benadering ging zij drie miljoen keer over de toonbank. In het begin deed die veronachtzaming haar verdriet, maar wie pas op zijn 49ste debuteert, heeft genoeg geleefd om daar niet al te lang bij stil te blijven staan, laat staan verbitterd door te raken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden