Poëzie gevangen in Meccano en kleur

Op het poëziefestival Dicht aan het IJ laten vormgevers hun vertaling van gedichten zien. René Knip ontfermde zich over Lans van dichter Tsead Bruinja....

De dichter geeft de 'medeplichtige van een zelfmoordterrorist' een stem.Caramba, doe mij nog maar een ranja. We hebben een bom geplaatst. Sjalaliesjalala. We hebben een dvd gebrand. Sjalalie sjalala. Hé, nieuwe stoelenin de metro. Hé, nieuwe stoelen in de tram.

De vormgever luistert naar de voordracht. Geen letters, besluit hij. Hetmoet 'ijl'. Hij hoort Arabisch doorschemeren. Horizontaal dient derhalvete domineren.

Dit kan ervan komen als poëzie en vormgeving samensmelten: eenafbeelding met Meccano-achtige strips, variërend in kleur en lengte, oplijntjes die doen denken aan de notenbalk. Dichter Tsead Bruinja, ontwerperRené Knip.

Zij, en een aantal vakgenoten, zijn aan elkaar gekoppeld onder devleugels van Loods 6, een verzameling kunstateliers op het KNSM-eiland, enhet Amsterdamse poëziecentrum Stichting Perdu. Die organiseren hetvoordrachtfestival Dicht aan het IJ, morgen in de Kompaszaal, de voormaligevertrek- en aankomsthal van de KNSM. Onder het motto poëzie en hetexperiment hebben twaalf ontwerpers een gedicht vormgegeven op basis vaneen voordracht op band. Uitgangspunt was het werk van Paul van Ostaijen(1896-1928), die zijn avant-gardistische oeuvre zelf doorspekte metgrafische ingrepen. Weerslagen van de kruisbestuiving zijn zaterdag tezien.

Tsead Bruinja (31), dichter in het Fries en het Nederlands, vond in VanOstaijens gedicht Barbaarse Dans een fragment waarmee hij wel aan de slagkon - een groot bewonderaar is hij niet: 'er is interessantere poëzie'. Dit trof hem:

IK steek de dolk tussen mijn borsten in mijn lijf, dat is Geen wonder

Hij nam het over in zijn gedicht Lans. 'Het deed me sterk denken aanWalt Whitman, wiens werk ik pas heb vertaald en voorgedragen. Het bejubelenvan alles. Alsof alles een wonder is. Het is een monoloog van een sukkeligeterrorist geworden. Een medeplichtige, hooguit. Een clown.'

René Knip (42), vooral bekend van zijn ruimtelijke ontwerpen van hetalfabet, zegt dat hij getroffen werd door 'het zangerige, het betoverende'in Bruinja's voordracht. Ze werken al samen in het project Woordstroom,waarbij langs de waterweg tussen Delfzijl en Lemmer poëzie in beelden zalverschijnen. Daar, vlak bij Grou, volgt Knip nog nauwgezet een gedicht vanBruinja, door alle letters, zwart en gevouwen, aan draden te rijgen,gevangen in een hoog stalen frame, 'als morsige vogels met de lucht alstypografisch wit'.

Bij het gedicht Lans kon daar geen sprake van zijn. 'Dit werk moest jewel abstraheren.' Samen met stagiaire Anke Broeren kwam hij tot strips metzwarte gaten. Elk gat vormt een woord. Waar een bolletje boven staat, valteen accent. Een witte plek betekent stilte. Kleuren geven de emotie van hetuitgesprokene aan: van limoen voor heftig ('éééééééééééh watsüüüüste wààt süste juh') via brandweerrood en lavendel naar paarsvoor ingetogen ('Geen zoon geen dochter geen hond die zijn eigen loopgraafbevuilt'). Knip verankerde in zijn ontwerp ook de snelheid van devoordracht: twee centimeter strip is één seconde.

De dichter Bruinja is blij met het resultaat. 'Het is constructie endeconstructie. De onderdelen worden zichtbaar. En die zwarte gaten: hetzijn ook gaten in levens.' Knip: 'Dat wit heeft ook iets vredigs. Ergebeurt niks.'

Wat het belang is van deze grensoverschrijding? Knip: 'Dichtersgebruiken de taal als bouwsteen. Ik ben het jongetje in de zandbak datwacht op materiaal waarmee ik de ruimtelijke grenzen van het platte beeldkan opzoeken. Het haalt ook iets van het beeld van de verheven artiest af.Er zijn dichters die het vreselijk vinden als er zo met hun werk wordtomgesprongen.' Bruinja: 'Je wordt met de beste lezer geconfronteerd. Dieaandacht spoort aan iets nieuws te maken.' Knip: 'Het is nu reactie.Mooier is samen iets vanaf nul te maken.' Bruinja: 'Dat gaan we ookdoen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden