BeschouwingThis American Life

Podcast This American Life wordt 25 – wat maakt de serie zo onweerstaanbaar voor miljoenen?

null Beeld Aafke Bouman
Beeld Aafke Bouman

De podcast This American Life bestaat 25 jaar. Anna van Leeuwen, zelf groot fan, legt uit waarom miljoenen luisteren naar de verhalen over de grote en kleine dingen des levens – en u niet mag achterblijven.

‘Joe Franklin? Ira Glass hier.’

‘Ah, jij bent de presentator van het programma, Ira?’

‘Ik ben de presentator van het programma, ja.’

‘O, mooi. Ira? I-R-A, Ira?’

‘Ira, I-R-A’

Het zijn de eerste acht seconden van de bekendste podcast ter wereld: This American Life.

Die allereerste aflevering heette, hoe toepasselijk ‘New Beginnings’. Hier wordt podcastgeschiedenis geschreven – gesproken eigenlijk. Inmiddels zendt This American Life wekelijks een aflevering uit op meer dan vijfhonderd Amerikaanse radiostations. De opname van de uitzending bereikt in podcastvorm meer dan 3 miljoen mensen. Opgeteld gaat het wekelijks om zes miljoen luisteraars. En sinds mei dit jaar is This American Life de eerste radio- en podcastshow met een Pulitzerprijs op zak.

Ira Glass (61) wist dat natuurlijk nog niet in november 1995, nu 25 jaar geleden. De eerste uitzending van het programma – toen heette het nog Your Radio Playhouse – werd opgenomen in San Francisco. Glass vraagt vanuit wat hij beschrijft als ‘een lieve kleine studio’ Joe Franklin om tips. Franklins talkshow was al 43 jaar – historisch lang – te zien op een lokale New Yorkse tv-zender. Een tip van de tv-coryfee: maak oogcontact met de geïnterviewde, en vooral: wees oprecht. Glass probeerde zich meteen in de eerste aflevering aan de tips te houden. Is zijn oprechtheid waar zes miljoen luisteraars wekelijks voor terugkomen?

Ik zou in eerste instantie denken: ze komen vooral voor de verhalen. Dat is niet zo gek, zoals Glass uitlegt in de eerste aflevering: ‘Het idee achter dit kleine, nieuwe programma, dat zijn verhalen.’ Om precies te zijn: elke aflevering heeft een thema en rond dat thema zijn verhalen gezocht. Meestal waargebeurd, soms (maar steeds minder vaak) fictief. Een thema kan algemeen zijn, zoals in ‘New Beginnings’, of veel specifieker, zoals in ‘Andermans post’.

Soms gaat het om uitzonderlijke verhalen: een vrouw die er in haar volwassen leven bij toeval achterkomt dat eenhoorns nooit hebben bestaan of een tiener die door een haai wordt gebeten en bijna sterft, omdat haar ouders haar pijn niet serieus nemen.

Maar veel verhalen die me bijbleven lijken juist heel simpel, schijnbaar alledaags. Een man die zijn dochter probeert te vertellen over racisme, een zoon in de auto met zijn demente vader. De verhalen zijn zó aanstekelijk en worden zó zorgvuldig verteld, dat luisteraars wereldwijd zich erin kunnen herkennen. Eigenlijk vertelt This American Life via die verhalen over alle levens. De inhoud en kwaliteit van het programma heeft ook veel Nederlandse podcast- en radiomakers geïnspireerd.

null Beeld Aafke Bouman
Beeld Aafke Bouman

Een interview met Glass met kabeltelevisiekanaal Current TV uit 2009 werpt enig licht op de succesformule van This American Life. Hij zegt dat een goed verhaal uit twee ingrediënten bestaat: het moet suspense bevatten, en reflectie – hierom is dit verhaal belangrijk. Vaak ontbreekt een van de ingrediënten. Dus moet er geschrapt worden, continu. Glass schetst dat van alle verhalen die hij en zijn redactie uitpluizen slechts de helft wordt uitgezonden.

Voor een dosis suspense zijn goede schrijvers en vertellers nodig. Glass doet het even voor in het televisie-interview: hij vertelt het ‘allersaaiste verhaal ooit’, namelijk van een man die wakker wordt in een stil huis. Alleen vertelt Glass dit op zo’n manier dat dit razend spannend klinkt.

Ook andere redactieleden en gasten zijn meestervertellers. Schrijvers David Sedaris en Etgar Keret zijn met hun opmerkelijke verhalen terugkerende gasten. Redactieleden Sarah Koenig en Brian Reed zorgden voor meesterlijke spin-offs als Serial en S-Town, die bij elkaar opgeteld 500 miljoen keer zijn beluisterd. Weer andere redactieleden zijn succesvolle podcasts begonnen, zoals Heavyweight en Reply All.

Het succes van This American Life is natuurlijk ook Ira Glass zelf. Hij vertelt persoonlijke verhalen, is grappig, gevat, slim, oprecht verbaasd. Glass heeft totaal geen radiostem, hij praat vlug en klinkt nasaal, en toch is het een stem waar miljoenen mensen van zijn gaan houden. Ik ook. Podcasts luisteren is een intieme ervaring, een goede verteller kruipt via je oor zo je hoofd in.

Ik las dat Glass is geoefend in dat intieme stemgeluid en zelfs school heeft gemaakt met zijn verteltechniek. Hij legde vijf jaar geleden aan The New York Times uit: ‘Ieder verhaal raakt je dieper als degene die het vertelt niet klinkt als een nieuwsrobot, maar juist als een echt persoon die ook reageert zoals een echt persoon zou reageren.’

Glass is al 61 jaar. Ik zie dat twee jaar geleden een bezorgde fan al op het Amerikaanse nieuws- en discussiesite Reddit vroeg: ‘Werkt Ira toe naar zijn pensioen?’ Het was de luisteraar opgevallen dat de presentatie toen steeds vaker door andere redacteuren werd verzorgd. Er volgden geruststellende opmerkingen, deels van mensen die over hem praten alsof ze Glass heel goed kennen. ‘Misschien zit hij gewoon midden in dat hele ding met zijn scheiding?’, merkt iemand op.

Wat mij het meest geruststelde is het telefoongesprek dat Glass met zijn moeder heeft in aflevering 1. Ook van haar wil hij een tip, maar het gesprek neemt een andere wending. Shirley Glass, die psycholoog, relatietherapeut en seksueel therapeut was (ze overleed in 2003) vertelt haar zoon over een relatievalkuil: ‘Ik ben ervan overtuigd dat veel mensen goed zijn in het begin, maar niet zo goed in het midden.’ Hij begrijpt niet meteen wat zijn moeder bedoelt. Ze legt uit: ‘Mensen vinden het begin leuk, ze kunnen hun partner volop idealiseren. (…) Maar wanneer ze in het midden belanden, als de relatie meer gebaseerd is op realiteit, dan rennen ze weg omdat het niet zo spannend meer is.’

Glass vindt het een interessant inzicht van zijn moeder. Zelf heeft hij namelijk moeite met het begin, hij vermoedt dat hij beter is ‘in het midden’. Dus als we ervan uitgaan dat This American Life dit jaar heel wat hoogtepunten telt, zoals, maar niet alleen, de Pulitzerprijs, dan zijn we pas in het midden.

null Beeld

Titia Hoogendoorn (31), actrice, illustrator, maker van Polititia, sinds vorige week te beluisteren bij de VPRO.

Waarom vind je This American Life zo goed?

‘Elke aflevering van This American Life is goed, zodra je luistert zit je er helemaal in. De stemmen zijn altijd prachtig, het zijn goede interviews en zit technisch goed in elkaar. Ik vind het heel inspirerend, je hoort hoeveel werk erin zit. Ik heb er wel over nagedacht om mijn podcast op die manier vorm te geven, maar dat was te veel werk voor twee man. Toen ik begon met podcast luisteren, googlede ik wat een goede podcast was en kwam toen op This American Life. Het is ook wel echt een podcastklassieker.’

Wanneer luister je het?

‘Ik luister vooral als ik tijd en rust heb, omdat je voor This American Life wel even moet gaan zitten. Het is geen podcast die je tussendoor opzet. Ik luister als ik inspiratie nodig heb of als iemand mij een aflevering aanraadt.

Wat is je favoriete aflevering?

Mijn lievelingsaflevering is ‘If You Don’t Have Anything Nice to Say, SAY IT IN ALL CAPS’, over haatvolle opmerkingen op internet. Ik was er direct door ontroerd. Het gaat over waarom mensen zulke opmerkingen plaatsen, maar ik was vooral geraakt door de kwetsbare gesprekken.’

null Beeld

Paulien Cornelisse (44), columnist, cabaretier, schrijver en maker van de podcasts De Paulien Cornelisse podcast, Echt gebeurd, De eeuw van de amateur.

Waarom?

‘Ik vind het een heerlijk programma, omdat ze een mooie mix van ernstig en komisch hebben en hun humoristische stukken ook echt serieus nemen.’

Wanneer?

‘Ik luister meestal naar This American Life als ik op weg ben naar het theater en in de kleedkamer. Dat is nu even niet mogelijk, dus nu luister ik tijdens wandelingen door de stad.’

Favoriet?

Mijn lievelingsaflevering is ‘Fiasco!’, met een geweldig verhaal van Jack Hitt over een mislukte theaterproductie van Peter Pan. Ira Glass heeft tijdens het luisteren de hele tijd de slappe lach. Dat betekent dat het óf heel spontaan opgenomen is, óf, en dat lijkt me waarschijnlijker, dat Ira Glass weet hoe hij, ook als hij het verhaal al kent, kan zorgen dat het zo goed mogelijk uit de verf komt. Een ander favoriet verhaal is ‘Break-Up’ van Starlee Kine. Ze vraagt aan Phil Collins hoe ze een lied kan schrijven over liefdesverdriet. Ze schrijft dat lied dan ook echt, en Phil Collins is heel troostend tegen haar.’

null Beeld

Hassan Bahara (42), Volkskrant-journalist en schrijver, werkte mee aan de aflevering ‘Burn It Down‘.

Waarom?

‘Ik vind dat This American Life een fijne verhalende toon heeft. De afleveringen zitten qua vorm en inhoud goed in elkaar. Ik vind het vooral knap hoe de maker, Ira Glass, zichzelf in het verhaal positioneert. Hij leidt je er als een vriend doorheen, daarin verschilt hij van schrijvende journalisten. Dat merk ik nu ik zelf een podcast maak, over drillmuziek, als podcastmaker ben je veel zichtbaarder. Ik ben vooral gewend om op de achtergrond te blijven.

‘In de aflevering waaraan ik heb meegewerkt, ‘Burn It Down’, over de witte mannencultuur binnen de Amsterdamse brandweer, merk je hier en daar wat de reportagemaker Joanna Kakissis zelf vindt. Je proeft bijvoorbeeld haar verontwaardiging wanneer zij een vertaling van het scheldwoord ‘kutmarokkaan’ geeft. Ik heb tijdens die aflevering geholpen met zulke vertalingen, met contacten leggen en ik heb wat context gegeven over het moeizame streven naar diversiteit binnen de brandweer en politie.’

Wanneer?

‘Ik luister vooral tijdens het koken en het autorijden.’

Favoriet?

‘’Burn It Down’ was voor mij het interessantst, omdat ik toen zag hoe goed de research voor This American Life is. Het verbaasde me dat een Amerikaanse journalist voor zo’n nicheonderwerp helemaal naar Amsterdam kwam. Toen begon ik ook steeds meer te zien hoe bizar de brandweercultuur eigenlijk is. Als buitenstaander kon Kakissis het onderwerp goed aanvliegen en in onze gesprekken realiseerde ik mij hoezeer die cultuur voor Nederlandse journalisten lange tijd een blinde vlek is geweest.’

null Beeld

Maartje Duin (44), radio- en podcastmaker, maakte De plantage van mijn voorouders, genomineerd voor een Dutch Podcast Award in de categorie Beste verhalende podcast.

Waarom?

‘Door This American Life ben ik radio gaan maken. Ik luisterde er veel naar toen ik in Los Angeles woonde, toen was het op de radio. Dit is zo’n programma waarvoor je nog even in de auto blijft zitten om het af te luisteren. Toen ik weer naar Nederland kwam, dacht ik: dit soort radio wil ik maken. Bij de VPRO luisterde er toen een groepje mensen naar This American Life en wij hebben toen Plots gemaakt. Ira Glass heeft zelfs eens met ons gegeten toen hij in Nederland was, hij was echt ons idool. Nu kijk ik er iets anders tegen aan, de soms wat uitleggerige toon past niet meer bij hoe ik podcast of radio wil maken.’

Wanneer?

‘Ik luister op vakantie met mijn vriend in de auto, dit is een van de podcasts die wij samen kunnen luisteren, dat geldt lang niet voor alle podcasts. Het was echt de soundtrack van onze vakantie, maar ik luister This American Life nu tijdens het koken of strijken. Het is eigenlijk een oude liefde die ik heb herontdekt.’

Favoriet?

‘Een aflevering die veel indruk op me heeft gemaakt is ‘Five Women’, over een eindredacteur van een nieuwssite die zijn macht misbruikt bij vrouwen die voor hem werken. Met sommigen knoopt hij relaties aan, maar vaker is zijn grensoverschrijdende gedrag heel subtiel. Door dat verhaal viel het #MeToo-kwartje bij mij pas echt.

‘De kracht van This American Life is dat het complexe maatschappelijke thema’s vertaalt naar persoonlijke verhalen. Of het nu gaat om vluchtelingen aan de grens met Mexico, segregatie in het onderwijs, de rol van Russische trollen bij de presidentsverkiezingen of de kredietcrisis.’

null Beeld

Wouter Monden (40), cabaretier, maker van de Elektra podcast, genomineerd voor een Dutch Podcast Award in twee categorieën, Cultuur en muziek en Beste host.

Waarom?

‘Ik vind het heel leuk dat je in This American Life een beeld krijgt van het leven van een doorsnee-Amerikaan, dat zie je vaak niet in series of films. This American Life bestaat echt al lang, maar zelfs een aflevering van 22 jaar geleden klinkt nog steeds heel goed.

‘De afwisseling tussen reportages, telefoongesprekken en reconstructies kan ik wel waarderen. Je hoort echt hoeveel werk in elke aflevering zit. In mijn eigen podcast probeer ik het juist zo natuurlijk mogelijk te laten klinken, zodat mijn luisteraars niet doorhebben hoeveel ik aan een aflevering sleutel.’

Wanneer?

‘Ik luister vooral tijdens het rennen, dan bieden de afleveringen van een uur fijne afleiding. Ik ren ongeveer 60 tot 80 kilometer per week, dus ik luister heel wat af.’

Favoriet?

‘De aflevering ‘Trust Me I’m a Doctor‘ vind ik het best, omdat daarin subtiel het belang van stemmen in wordt verwerkt aan de hand van een persoonlijk verhaal. In de eerste tien minuten komt een vrouw aan het woord die stemmen per post telt en die heel eerlijk is. Hierdoor willen de makers laten zien dat stemmen per post betrouwbaar is en dat vond ik heel slim gedaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden