Pluto is een explosie aan beelden en informatie, die een grote liefde verraadt voor manga en technologie

Theater - Pluto

Choreograaf Cherkaoui heeft zijn spektakel over een samenleving met robots geënsceneerd als razendsnel bladerend, mega-pop-upstripboek. De Japanse acteurs spelen hun rol uit op het voortoneel, als in een animatieserie.

Atom (Mirai Moryiama) in Pluto Foto Annette Embrechts

Stel dat een robot deze recensie zou schrijven? Wat zou hij/zij (het) hebben gevoeld of gedacht bij Pluto, een groots gemonteerde Japanse theaterproductie (2015) van Sidi Larbi Cherkaoui, die donderdag zijn Engelse première beleefde in het Barbican Theatre en eind deze week in De Harmonie is te zien, tijdens Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018? Hij zou vast in zijn nopjes zijn met de verbeelding van soortgenoten, eindelijk eens niet in videogame of film, maar live in een schouwburg. Het toneel wordt immers zelden bevolkt door robots in verschillende stadia van 'vermenselijking'.

Maar zou hij geëmotioneerd raken door androïden te zien worstelen met geheugenverlies? Hoe zou hij oordelen over handmatig gemanipuleerde robots, zoals de 4 meter hoge cyborg Pluto (het titelmonster), het geketende skelet Brau 1589 of supercomputer Dr. Roosenvelt (met als avatar een teddybeer)? Hij zou in ieder geval met zijn geheugencapaciteit alle details kunnen opslaan van het spervuur aan informatie dat in drie uur voorbij vliegt, over moorden die door een humaan ogende robot moeten worden opgelost.

En hij zou zich hoe dan ook thuis voelen. Want Larbi (de Arabier), zoals de wereldvermaarde Vlaams-Marokkaanse choreograaf (41) liefkozend wordt genoemd, neemt met Pluto een voorschot op de toekomst, door diep te duiken in de geschiedenis van artificiële intelligentie. Let wel: vanuit Japans perspectief en specifiek vanuit de mangakunst.

Verhaal

Voor wie weinig weet van manga is het wennen. Het duizelt van archetypen uit de gelauwerde, achtdelige stripcyclus Pluto (2003-2009) van Naoki Urasawa en Takashi Nagasaki, waarop Larbi dit tot leven gebrachte comic book baseert. Deze Japanse striptekenaars bewerkten op hun beurt de beroemde jarenvijftig-mangastrip Atom (in het westen bekend als Astro Boy) van Osamu Tezuka (1928-1998). Larbi maakte eerder in de grote zaal de dansvoorstelling TeZuka over het oeuvre van deze Japanse 'God van de manga'. Dat lijkt nu slechts een voorstudie te zijn geweest van deze grootschalige regie, waarin hij voor het eerst, naast negen dansers van zijn gezelschap Eastman, zes acteurs opvoert.

Hoofdlijn is een detective: een Duitse robotinspecteur van Europol, Gesicht (Shunsuke Daitoh), moet naar Japan om een serie moorden op te lossen op vredelievende robots. Hij vraagt hulp van de Japanse robotjongen Atom (Mirai Moriyama). Dan blijken ze zelf op het slachtofferlijstje te staan van de dader. Wie is die moordenaar? Wat is zijn motief? Tussendoor spelen subplots over de strijd om massavernietigingswapens, de nucleaire dreiging, de roof van robotlijken, de dood van zonen en het klonen van vervangers. Te veel bijna om te volgen via de boventiteling.

Interessanter zijn de onderhuidse vragen over goed en kwaad in een maatschappij bevolkt door mensen en robots, over het samenleven met vreemde entiteiten, over het implementeren van gevoelens bij cyborgs, over wraak, verdriet en het nut van geheugenverlies na een trauma. Als het robotmeisje Uran (mooie dubbelrol van Tao Tsuchiya) zich voor het eerst droevig voelt, weet ze zich daar geen raad mee. Begin maar gewoon met huilen, krijgt ze als advies. Doen mensen ook. Robots die oefe-nen met emoties, dat zie je niet vaak op toneel.

Pluto

Theater

***

Van Sidi Larbi Cherkaoui & Bunkamura Theatre Cocoon, 8/2, Barbican Theatre, Londen. 15, 16 en 17/2 in Stadsschouwburg De Harmonie in Leeuwarden, tijdens Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018.

Verbeelding

Veel tijd om over morele vragen na te denken krijg je bij Pluto niet. Larbi Charkaoui heeft zijn spektakel geënsceneerd als razendsnel bladerend, mega-pop-upstripboek. Hij blijft de mangakunst iets te trouw. Dansers vliegen voorbij met witte frames en voorzien de door mensen gespeelde robots van hoekige motoriek. Via projecties verschijnen originele tekeningen op mobiele panelen, om de gelijkenis te onderstrepen van live gespeelde karakters. Fraai is de integratie van moderne communicatiemogelijkheden: karakters swipen met hun hand in de lucht om nieuwsbeelden op te roepen.

De Japanse acteurs spelen hun rol uit op het voortoneel, als in een animatieserie. Vanuit de toneeldiepte schuiven tableaus naar voren. En terwijl het verhaal zich in een nabije toekomst voltrekt, worden de robots handmatig bediend, als ode aan het Japanse marionettentheater. Een verhaal over robots, zonder robotica.

Pluto is een explosie aan beelden en informatie, die een grote liefde verraadt voor manga en technologie. En die je aan het denken zet over omgaan met verlies en sterfelijkheid. Iets wat wij mensen pittig vinden, maar voor robots onontgonnen terrein is.


De vele levens van Sidi Larbi Cherkaoui (41)

Cherkaoui, in 2017 uitgeroepen tot choreograaf van het jaar, komt naast Pluto dit jaar met een nieuwe opera en een dans-productie.

Het ergert hem wanneer mensen snel concluderen dat hij 'het zo waanzinnig druk' heeft. 'Ik werk al achttien jaar aan talloze projecten over heel de wereld', zegt de Marokkaanse Vlaming, vorig jaar door het Duitse vakblad Tanz uitgeroepen tot choreograaf van het jaar. Terwijl drie trailers naar Leeuwarden onderweg zijn voor Pluto, speelt in Antwerpen, bij het door hem geleide Koninklijk Ballet van Vlaanderen, zijn opera Pelléas & Mélisande, een samenwerking met regisseur Damien Jalet, kunstenaar Marina Abramovic en met kostuums van Iris van Herpen. Bij Introdans beleeft Larbi's Loin vrijdag zijn Nederlandse première. Hij zelf is weer op weg naar Azië voor een nieuwe samenwerking. Ondertussen werkt Introdans aan een bijzondere band met zijn gezelschap Eastman: het Arnhemse gezelschap zal zoveel mogelijk van zijn choreografieën op het repertoire houden.