Pluriform

I N de jaren vijftig heette de Nederlandse pers al 'pluriform'...

Daar bedoelden ze toen mee dat iedere lezer tot zijn levensbeschouwelijke gerief kon komen, want elke sekte had haar eigen krant, dus met de openheid, de permissiviteit en de democratie in de samenleving moest het wel dik in orde zijn.

Maar niet heus.

Pluriform zou de pers zijn geweest als iedere lezer ook kennis had genomen van hoe er buiten z'n sekte werd gedacht, en dat deed hij nou juist niet. Calvinisten lazen nooit iets anders dan Trouw, papen nooit iets anders dan De Maasbode, socialisten nooit iets anders dan Het (Vrije) Volk, en aandeelhouders nooit iets anders dan Het Algemeen Handelsblad. In het isolement lag onze kracht! En als onder christenen per ongeluk iets doordrong van wat een rooie had beweerd, schreeuwden ze moord en brand - en omgekeerd. Dus niks pluriform.

Later, toen televisie ons met geweld had ontzuild, en de journalistiek zich met pijn en moeite probeerde los te scheuren van haar kerkbeurtenbladenverleden, werd elke krant pluriform van zichzelf door een opiniepagina te openen waar ook andersdenkenden hun ei kwijt mochten - zodat je Den Uyl wel eens in de NRC tegenkwam, en een bisschop in Trouw.

De Volkskrant - altijd haantje de voorste - ging het verst, en gunde een vaste column aan de VVD'er Gerry van der List, die voortaan als excuus-liberaal, tussen Marcel van Dam en Annet Bleich in, het tut-tut-tut-geluid van rechts mocht meeblazen. De grote doorbraak! Nu waren openheid, permissiviteit en democratie in de samenleving pas goed verwezenlijkt.

Maar weer niet heus.

Zolang Van der List een beetje tutterde in de marge was er niks aan de hand - de marge is tenslotte de speeltuin van onze verdraagzaamheid.

Maar niet zo gauw schreef hij een keer op wat hij vermoedelijk ook meende, en Leiden was in last. Honderd opzeggingen, duizend ingezonden brieven, hele U-pagina's vol reacties, en de Volkskrant bijna de martelaar van de vrije meningsuiting - het is waarachtig alsof de dagen van Hoepla en Zo is 't toevallig ook nog 'ns een keer terug zijn, compleet met gevaarlijke gekken die iets willen verbieden en straffen, en een hoofdredactie die in doodsangst een heldenaria begint te zingen, zoals bange kinderen in het donker fluiten.

Het treurigst van alles is het niveau van al die protesten: humorloos, intolerant, zonder een spoor van stijl en met die hardnekkige behoefte om het slachtoffer te willen uithangen - inderdaad precies zoals christenen vroeger moord en brand schreeuwden als ze per ongeluk hoorden wat een rooie had beweerd, en omgekeerd.

Niet alle christenen, moet ik er bij zeggen.

Ik herinner me een akkevietje over de Amerikaanse film Guys and Dolls, die kon worden opgevat als een satire op het Leger des Heils, en die daarom - halverwege de jaren vijftig - door de toenmalige keuring voor vertoning werd verboden, want de satrapen van die politiedienst voelden zich namens het Leger des Heils gekwetst. Ik deed m'n verslaggeversplicht en belde het Leger om te horen wat ze er daar zelf van vonden. En de officier van piket die ik aan de telefoon kreeg antwoordde: 'Het Leger des Heils kan niet gekwetst worden.'

Terwijl ze toch een bij kerstpotten en tussen de hoeren opererende minderheid waren!

Maar uitzondering op de regel. De regel luidt dat we een volk zijn van minderheden, en daarom zo intolerant als de pest - alle pluriforme opiniepagina's ten spijt. En als de oude taboes op zijn, maken we nieuwe aan.

We haten pluriformiteit, we zullen altijd verzuild blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden