Plezierig oneerbiedig

Captain Beefheart heeft de muziek al sinds 1983 verlaten, maar zijn albums trekken nog steeds navolgers. Op vier nieuwe cd's wordt een hommage aan hem gebracht....

In Cucamonga, een fotoboek van Rudy Vanderlans over hetZuid-Californische landschap (uitgeverij Kodansha, 2001), duikt tusseneeuwige palmbomen en glimmende façaden een foto op van een paar vermolmdeplanken in een oude tuin. 'Remnants of bridge on Ensenada Drive', luidt hetonderschrift. Het lijkt een verdwaald plaatje, maar voor fans van de muziekvan Captain Beefheart, zoals Vanderlans, vormt juist dit beeld vanvergankelijkheid het hart van Cucamonga: het zijn de resten van hetbruggetje waarop de kapitein en zijn langharige secondanten in 1969poseerden voor het staatsieportret op Trout Mask Replica, het opus magnumvan de avantgarde-rock.

Vanderlans' subtiele hommage zegt iets over de magie die dit tijdlozedubbelalbum nog altijd omgeeft. De charismatische Captain Beefheart aliasDon van Vliet (1941) mag de muziek sinds 1983 gedesillusioneerd de rughebben toegekeerd en sindsdien een teruggetrokken bestaan leiden alsschilder, Trout Mask Replica en het dozijn andere albums dat hij met zijnMagic Band maakte, vormen een toetssteen die steeds nieuwe navolgers enbewonderaars trekt.

Ook de oude Magic Band-leden zijn nog niet klaar met de erfenis. Hun21st Century Mirror Man, een cd met concertopnamen uit 2004 (vergezeld vaneen helaas nogal amateuristisch geregistreerde live-dvd), biedt foutlozevertolkingen van Hair Pie, My Human Gets Me Blues en al die andereknoestige, hinkstappende Beefheart-klassiekers.

De dreigende kracht waarmee Mark Boston alias Rockette Morton (MagicBand-jaargang 1968) de basnoten plukt in When It Blows Its Stacks, doetniemand hem na. Toch legt dit kwartet Beefheart-veteranen een probleembloot: hoe diens afgrondelijke, grauwende stemgeluid te vervangen. DrummerJohn French, Beefheart-discipel sinds 1966, doet een verdienstelijkepoging, maar het blijft imitatie - een begrip dat vloekt met de geest vande muziek.

Fast 'n' Bulbous lost het handiger op: dit septet van de New Yorksejazzsaxofonist Phillip Johnston heeft op de cd Pork Chop Blue Around TheRind de zangpartijen eenvoudigweg geëlimineerd. Johnston compenseert hetverlies met behendige arrangementen, waarin trompet, trombone en rieten eendeel van de zanglijnen voor hun rekening nemen.

De uitbundig geblazen versies van Abba Zaba en Pachuco Cadaver zijn eenfeest. Beter dan de hier haast overbodig klinkende slide-solo's van MagicBand-gitarist Gary Lucas, leggen de funky blazers Van Vliets onorthodoxecomponeertechniek bloot: assemblages van hoekige thema's, die alstandwielen in elkaar grijpen en samen een formidabele voorwaartse krachtgenereren.

Een vindingrijk alternatief voor de vocalen-kwestie biedt ook hetNederlandse Rosa Ensemble op de cd Selling Hoovers in Mojave. Voor dezegecombineerde Zappa- en Beefheart-hommage (vanaf eind september op tournee;zie www.rosaensemble.nl) heeft het ensemble Beefheart-stukken als Blabber'n' Smoke en Orange Claw Hammer in het Nederlands vertaald (Blaat en Rook,Oranje klauwhamer), een vondst die ruimte schept voor de zingzeggendeacteur/trompettist Hans Dagelet. Jammer is wel dat Dagelet door enkeleonhandige vertalingen het bos in wordt gestuurd; zo verandert het laatstewoord van Bat Chain Puller niet in trekker maar in plukker, wat de helesong in een verkeerd perspectief zet.

De arrangementen van onder anderen keyboardspeler Floris van Bergeijken slagwerker Daniel Cross zijn plezierig oneerbiedig. IJzersterk isbijvoorbeeld de vondst om uitspraken van Beefheart uit Anton Corbijnsfilmportret Some YoYo Stuff (1993) op muziek te zetten. De ingehouden,elegische begeleiding maakt de hortend uitgesproken zinnen (Van Vlietlijdt vermoedelijk aan de ziekte multiple sclerose) extra broos: 'Ik genietvan de wereld als er geen mensen zijn. Geef mij maar gebrek aan mens.'

Het overtuigendste eerbetoon verscheen afgelopen maand op hetAmerikaanse label Genus Records. Producer Mike Villers uit Philadelphia hadde geniale ingeving er louter vrouwen voor te vragen. Zo vermeed hij hetechec van voorgaande tributes: zangers die zich in bochten wringen om netzo rauw en viriel als hun idool te klinken. Op Mama Kangaroos: Philly WomenSing Captain Beefheart meten twintig zangeressen hun krachten met veelalminder courante titels uit de catalogus. Het resultaat reikt van triphopen speedpunk tot countryrock en folk, en is zonder uitzonderinghartverwarmend.

Neem saxofoniste Aino Soderhielm van de band Tintinabulus, die met eenontroerend klein stemmetje het tot negen minuten opgerekte When I See MommyI Feel Like A Mummy een compleet nieuwe lading geeft. Andere vertolkerswagen zich minder ver van huis, zoals Faye Davis, die ondanks de inzet vanmellotron, cello en fluit niet veel toevoegt aan het romantisch getoonzetteHer Eyes Are A Blue Million Miles.

Maar de meeste van haar collega's graven dieper, zoals het zangtrioKiss Kiss Kill, dat van Lick My Decals Off, Baby een gekkeclose-harmony-meezinger maakt, compleet met ritmisch handgeklap. Ze wordenhooguit overtroffen door cult-ster Essra Mohawk, die met haar zinderendesouthern-bluesversie van Party of Special Things To Do alsnog iets grootsmaakt van een van de mindere Beefheart-songs.

De mooiste vondst is echter de inzet van Voices of Africa, eenwarmbloedig Afrikaans vrouwenkoor, versterkt met bouzouki, sitar enmandoline. Het bezwerende abracadabra van Abba Zaba ('long before songbefore song blues, babbette baboon, abba zaba zoom') wordt door Voices ofAfrica met zoveel hartstocht gezongen, dat het origineel uit 1967 vooreventjes een goed gelukte kopie lijkt. Beter eerbetoon kun je niet wensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden