NieuwsVincent van Gogh

Plek ontdekt waar Van Gogh waarschijnlijk zijn laatste werk schilderde

De plek waar Vincent van Gogh zijn laatste schilderij maakte, Boomwortels uit 1890, is vermoedelijk gevonden. Van Gogh-expert Wouter van der Veen (46) heeft de plek ontdekt dankzij een oude ansichtkaart.

De (ingekleurde) ansichtkaart waarop het schilderij ‘Boomwortels’ (1890) van Van Gogh werd herkend, 1900-1910.Beeld Arthénon

Daarop staat een met boomstammen en wortels begroeide heuvelrand afgebeeld aan de Rue Daubigny in Auvers-sur-Oise, de laatste plaats waar Van Gogh woonde en waar hij veel schilderijen heeft gemaakt.

De in Straatsburg wonende Van der Veen werkte vroeger bij het Van Gogh Museum en verdient nu zijn geld als freelancer; hij publiceert over Van Gogh en doet onderzoek naar de schilder. Daarnaast is hij wetenschappelijk directeur van het Institut Van Gogh in Auvers-sur-Oise.

‘Dat is een bescheiden vereniging met een chique naam’, zegt hij vanuit Frankrijk. ‘We hebben geen schilderijen van Van Gogh, maar we beheren de herberg en de kamer waarin Van Gogh is gestorven. We zijn ook het aanspreekpunt over hem en we zorgen ervoor dat alles historisch goed verantwoord is. Ik doe dat werk als vrijwilliger.’

De in Nederland en Frankrijk opgegroeide Van Gogh-expert had een tijd geleden zo’n twintig ansichtkaarten met foto’s van Auvers-sur-Oise gedigitaliseerd die zijn vervaardigd tussen 1900 en 1910. Op een daarvan was een weg in het dorp te zien en een bos aan een heuvelrand. Hij wilde die als voorbeeld gebruiken bij een presentatie of publicatie over het laatste schilderij van Van Gogh.

Het laatste schilderij van Van Gogh: Boomwortels. Vincent van Gogh, Auvers-sur-Oise, 27 juli 2020, Collectie: Van Gogh Museum (Vincent van Gogh Stichting)Beeld Collectie: Van Gogh Museum

Enkele maanden geleden had hij die ansichtkaart op zijn computerscherm staan toen hij werd gebeld. ‘Ik raakte afgeleid en staarde in de diepte. Mijn oog bleef hangen aan een configuratie van bomen en stronken in dat bos. Ik ken het schilderij Boomwortels uit mijn hoofd. Opeens herkende ik allerlei dingen.’

Hij legde zijn vondst voor aan twee wetenschappelijk medewerkers van het Van Gogh Museum in Amsterdam, oud-collega’s van hem. Het museum riep de hulp in van Bert Maes, een dendroloog en specialist historische bossen. Een maand later kreeg Van der Veen bericht: het klopt.

Dinsdag bracht het museum het nieuws naar buiten. ‘Op basis van Van Goghs werkwijze en de vergelijking tussen schilderij, ansichtkaart en huidige staat van de heuvelrand trekken de experts de conclusie dat het zeer waarschijnlijk om de juiste plek gaat’, zo staat in een persbericht te lezen.

De locatie bevindt zich op 150 meter van Auberge Ravoux, de herberg waar Van Gogh (1853-1890) de laatste zeventig dagen van zijn leven verbleef. ‘Het is een plek waar ik honderdduizend keer ben langsgelopen’, zegt Van der Veen. ‘Veel mensen maken daar ’s avonds een wandelingetje omdat er koele lucht is als het heel heet is. Er zijn kalksteengroeven die werken als een natuurlijke airconditioner.’

Volgens Teio Meedendorp, senior onderzoeker bij het Van Gogh Museum, heeft de schilder de plek ook goed gekend. ‘Hij moet er vaak langs zijn gelopen op weg naar de uitgestrekte velden achter het kasteel van Auvers, waar hij ook juist in die laatste week meermaals schilderde en uiteindelijk de hand aan zichzelf sloeg.’ 

De locatie werd dinsdag op ceremoniële wijze onthuld door Emilie Gordenker, directeur van het Van Gogh Museum en Willem van Gogh, achterkleinzoon van Vincents broer en mecenas Theo. Hij is ambassadeur voor het museum.

Voor de plek is een bord gezet met citaten daarop van Van Gogh. Er zal vermoedelijk een wetenschappelijke publicatie komen. ‘Maar dat duurt heel lang’, zegt Van der Veen. ‘Het nieuws van de ontdekking was al aan het uitsijpelen. Wij waren bang dat een leger enthousiastelingen naar die plek zou gaan om een stukje hout mee te nemen. Wij dachten: we moeten het snel beschermen. Maar om te weten hoe belangrijk het is, moeten we iets publiceren.’ Van der Veen heeft er in veertig dagen tijd een boek in het Frans over geschreven. De Engelse versie, Attacked at the Roots, is gratis online beschikbaar (arthenon.com).

Auvers-sur-Oise, dat op zo’n 20 kilometer van het centrum van Parijs ligt, is een bedevaartsoort geworden voor liefhebbers van het werk en de brieven van Van Gogh. De schilder ligt in het dorp begraven, naast  Theo, die als gevolg van een ziekte een half jaar na Vincent overleed.

‘Nu is daar een extra bezienswaardigheid; de plek waar Van Gogh zijn laatste schilderij heeft gemaakt’, zegt Van der Veen. ‘Alle instituten die in Frankrijk over erfgoed gaan, moeten de plek van Boomwortels een status geven. Ik ben ervoor dat het zo goed mogelijk wordt geconserveerd. Maar dat is best een lastig vraagstuk, want je kunt  natuurlijk geen glazen kooi om dat stukje bos zetten.’

Laatste Van Gogh
Lange tijd werd gedacht dat Korenveld met kraaien (uit juli 1890) het laatste schilderij was dat Vincent van Gogh heeft gemaakt. De dreigende lucht met kraaien en het doodlopende pad zouden verwijzen naar zijn zelfmoord in dezelfde maand. Maar het Van Gogh Museum concludeerde later dat Boomwortels waarschijnlijk zijn laatste werk is. Andries Bonger, de zwager van Vincents broer Theo, had het onvoltooid gebleven schilderij volgens het museum in een brief beschreven. ‘Den morgen vóór zijn dood had hij een sousbois (bosgezicht) geschilderd, vol zon en leven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden