Pleitbezorger voor onvoorspelbaar toneel

Wat hij voor alles wilde, was zich sterk maken voor toegankelijkheid van het theater, het openbreken van het elitair imago. Matthijs Rümke, artistiek leider van Het Zuidelijk Toneel, is zaterdag overleden.

Matthijs Rümke Beeld Joep Lennarts

'Vergroot je wereld, begrijp de wereld, ga in gesprek met kunstenaars en word wijzer' - als een ware leermeester gaf Matthijs Rümke de jonge regisseur Lucas De Man dit motto mee, op pad door Europa in het kader van hun recente theatrale project. 'Rümke & De Man Door Europa' noemden ze hun voorstelling over dit continent in transitie. De artistiek directeur van Het Zuidelijk Toneel heeft niet lang kunnen genieten van dit spannende 'onderzoek'. Zaterdag overleed Matthijs Rümke aan de gevolgen van de ziekte die in januari 2013 bij hem werd geconstateerd.

Rümke was een genereuze verschijning: aanstekelijke lach, enthousiast verhaal, dikke bos krullen en een lijf dat liefde voor het goede leven uitstraalde. Genereus was hij vaak ook in het directe, persoonlijke contact: of dat nou een overgemotiveerde criticus betrof, of eigenzinnige theatermakers die hij uitnodigde bij Het Zuidelijk Toneel. Een aantal zal hem als pril artistiek HZT-leider nachtmerries hebben bezorgd. Maar in het openbaar met modder gooien deed hij niet.

Idealen

In 2005 trad Rümke aan in Eindhoven, als opvolger van Johan Simons. 'Matthijs Rümke is net in de vijftig, woont in Zaltbommel en houdt er zoiets exotisch op na als idealen'. (..) schreef Max Arian destijds in 'De Groene Amsterdammer'. 'Hij wil met levende, Nederlandstalige schrijvers samenwerken en met hen nieuwe stukken creëren.'

Velen kenden hem indertijd van de succesvolle 'Dreigroschenoper' (2000) bij het Noord Nederlands Toneel met de cabaretiers van NUHR, met wie hij later vaker samen zou werken. Rümke was een uitgesproken liefhebber van Brecht en Weill. 'Mijn wortels in het toneel liggen in de jaren zeventig, toen er volop politiek theater werd gemaakt, en we de wereld indeelden volgens de formule: de arbeider is goed, de directeur is fout', zei hij daarover. Bij HZT regisseerde hij later 'Mahagonny Songspiel & Het lied van de stad', compleet met het publieksparticipatie: áls je dan politiek theater maakt, zei hij, dán ook volgens het boekje. Maar het was zeker niet alles politiek wat hij maakte. Wat hij voor alles wilde, was zich sterk maken voor toegankelijkheid van het theater, het openbreken van het elitair imago.

Tekst gaat verder onder de video.

Geheide publieksuccessen

Vóór HZT was Rümke jarenlang artistiek leider van jeugdtheatergezelschap Artemis, daarvoor speelde hij een jaartje bij Discordia, daarvoor weer was hij verbonden aan de voorloper van het NNT in Groningen. Daarbij bleef hij als freelancer uitstapjes maken; denk het geestige 'Sympathy for the devil' (samen met Koos Terpstra), of 'Amadeus' (Marc-Marie Huijbregts en Jeroen Krabbé als Mozart en Salieri) en bijvoorbeeld een paar jaar terug het succesvolle 'Richard III' bij Orkater met muziek van Tom Waits en Gijs Scholten van Aschat in de titelrol. Fred Oldenburg en Marjès Benois, Carel Alphenaar, Laurens de Boer, het Willem Breuker Kollektief, Ellen ten Damme - het is maar een greep uit het aantal musici dat meewerkte aan zijn producties. Levendig, toegankelijk, swingend: geheide publieksuccessen, ook.

Kritische pers

Bij HZT begon hij, zoals gepland, met nieuwe stukken van Nederlandstalige schrijvers: 'Tirannie van de tijd', heette de eerste, een combinatie van teksten van Paul Pourveur, Stefan Hertmans en Claire Swyzen. Het idee was interessant, de spelers onder wie Bert Luppes (de enige vaste acteur toen bij HZT), Betty Schuurman, Gijs Scholten van Aschat, bepaald de minsten niet, maar een echt lekkere voorstelling wilde het niet worden, en helaas bleek het een opmaat tot meer aanloopproblemen. De jonge regisseur Provily en daarna Art&Pro-coryfee Strijards, ze kampten ieder zo met hun (persoonlijke) problemen, waardoor hun werk bij HZT niet van de grond kwam.

Uiteindelijk besloot Rümke de plannen bij te stellen en zich vooral te gaan toeleggen op theaterspektakels en nauwere samenwerking met theaters in het zuiden van het land. Hij trok meer bekende Nederlanders aan - cabaretiers (bovengenoemden naast Bert Visser, Raoul Heertje), nieuwslezers (Philip Freriks, Harmen Siezen) en stortte zich vol verve op grote projecten als 'Reis om de wereld in 80 dagen' en 'Vertellingen van 1001 nacht'. Wat meer in de luwte konden intussen makers als Marcel Osterop, Lucas De Man en Leen Braspenning onder de vleugels van HZT hun ding doen. En het werkte: de soms kritische pers ten spijt, kwam het publiek gretig af op de spektakels.

Tekst gaat verder onder de video.

Afwisseling

De regisseur realiseerde zich daarbij terdege: 'Met de keuze voor deze vorm kan van ingeleefd spel geen sprake zijn. De grootsheid zit in de montage van de scènes, in de muziek.' Een massascène met vijftig zingende mensen op toneel, dat is genieten, vond ie: 'Dat heeft dat strijdbare en tegelijkertijd is het even dommig als lekker.'

Maar hij hield van de afwisseling, benadrukte hij vaak genoeg. 'We horen altijd onvoorspelbaar toneel te blijven maken. Je kunt soms een pasklaar antwoord willen hebben, maar dat bestaat niet. Ik maak ook even graag heel klein werk, met twee acteurs op het toneel. Ik probeer van elke voorstelling mijn ultieme voorstelling te maken.' Matthijs Rümke is 60 jaar geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden