PLATEN: KLASSIEK

Ignaz Moscheles, pianowerk, door Michael Krücker op Erard-vleugel Frits Janmaat. New Classic Adventure (NCA) 9709829...

Hoe de Erard-vleugel waar Liszt ooit in Lyon op speelde straks zal klinken als de Amsterdamse restaurateur Frits Janmaat hem klaar heeft, is nu al vrij nauwkeurig na te gaan. Janmaat kreeg de ruïne vorige week ter reparatie thuisbezorgd uit Parijs, en pianisten kunnen er voorlopig alleen naar kijken. Maar het toeval wil dat in diezelfde week een Duitse cd is verschenen met pianowerk van de virtuoos Ignaz Moscheles, uitgevoerd door Michael Krücker op net zo'n 'grand piano de concert' van Erard uit 1844. Ook die vleugel heeft Janmaat onlangs onder handen genomen.

De twee Erards zullen elkaar weinig ontlopen. Ze zijn van hetzelfde type, hebben verwante serienummers (16349 en 16295), en hebben in de toonzaal misschien wel naast elkaar gestaan. Ze gingen aan hetzelfde gebrek ten onder - een gebroken stemblok - en dat gebeurde waarschijnlijk rond dezelfde tijd (een kleine eeuw geleden). Waarna ze beide met rust werden gelaten.

In Parijs wil iedereen natuurlijk Liszt horen, als nr. 16349 in gereanimeerde staat terug is in het Musée de la Musique. Liszt had in 1844 onder meer de Grand Galop Chromatique op het repertoire, en verblufte zijn publiek in Lyon met eigen parafrases van opera's als Norma, Lucia di Lammermoor en Robert le Diable.

Michael Krücker heeft vast niet zo ver vooruit (of achteruit) gedacht, toen hij in augustus zijn plaat opnam. Maar ook hij komt met spektakelwerk over operamelodieën aanzetten. Want ook Ignaz Moscheles kende - ruim voor Liszt de nodige kneepjes van de oudere Moscheles en andere vakbroeders afkeek - de middelen waarmee hij de voorzaten van het Meesterserie-publiek aan de voeten kon krijgen.

Het vervelende voor de arme Moscheles, is dat nu steeds weer de naam Liszt valt, terwijl het Michael Krücker daar waarschijnlijk juist niet om begonnen was. Krücker combineert Moscheles' Fantaisie dramatique over 'favoriete aria's', en de parafrase van een tenor-aria uit Donizetti's Anna Bolena, met sonates en karakterstukken die in hun meest bevlogen momenten steeds weer hetzelfde lijken te willen roepen: 'Hier, hoor mij, ik ben ten onrechte vergeten'

Moscheles, geboren in 1794 in Praag, maakte op zijn veertiende al furore in Wenen. Hij reisde als wondervertolker door Europa, en gold tot zijn dood in 1870 als een van de grote pianisten en pianopedagogen van zijn tijd. Van zijn werk wordt nauwelijks meer een noot gespeeld, al wil een enkele conservatoriumstudent zich nog wel eens wagen aan een Moscheles-etude.

Zijn werk kenmerkt zich door merkwaardige inconsistenties. Zijn Sonate mélancolique uit 1814 zit vol originele invallen. Het Rondo sentimental, vijftien jaar later geschreven, is net schaapachtig genoeg voor een Hildebrand-avondje met juffrouw Kegge.

Heroïek en liedjes van een cent wisselen elkaar af in het 'rondo brillant' Les Charmes de Paris. Ook in zijn grote, in 1916 aan Beethoven opgedragen, sonate opus 41 komen de sterke en zwakke punten samen (Beethoven, die de 'Judenbub' Moscheles als pianist hoog had zitten, zal in Moscheles' partituur tot zijn verbazing hebben gezien hoe hij op sommige bladzijden niet alleen wordt nagedaan maar ook bijna letterlijk wordt geciteerd). Het is inval en - briljante - invulling, en de eenheid zit 'm niet in de ontkieming van het een uit het ander, maar voornamelijk in de terugkeer van wat het daarnet ook al mooi deed.

Het beeld van Moscheles als 'charmante epigoon' van Chopin verdient intussen een stevige correctie. De Chopineske melodiek en de bijbehorende harmonische kleuring met lepe kruisen en mollen in de Sonate mélancolique - Moscheles zette het op papier toen Chopin vier jaar oud was. Zijn Nocturne opus 71 mag ook een soort rijpe Chopin zijn, maar Chopin had in 1826 nog maar net 'een opus 1' gepubliceerd.

Krückers bloemlezing levert een portret op dat mede intrigeert omdat het een tijdsbeeld is. De heroïek en het 'fantastische' van Moscheles komen er bij Krücker wat bekaaid af hier en daar, maar Krücker zou in theorie zeker kunnen doorgaan voor een zeer talentvolle Moscheles-leerling.

De door Janmaat gerestaureerde Erard doet onder Krückers handen wat hij moet doen, en dat is vooral zingen (Moscheles' opera-fantasieën waren herinneringen aan belcantosterren als Maria Malibran en Giovani-Battista Rubini). Ook de bescheiden al fresco-effecten zijn fraai. Licht bevreemdend is wel dat Krücker hier een Erard heeft verkozen. De meeste nummers dateren uit de tijd dat Moscheles nog op Clementi's speelde, voor hij overstapte op de Erard met zijn (toen) superieure mechaniek en draagkracht.

Couperin, suites voor klavecimbel, door Liesbeth Hoppen op een Pleyel-clavecimbel. Arsis 97013.

Een vergelijkbare, zij het omgekeerde kwestie werpt de klaveciniste Liesbeth Hoppen op in haar fraaie uitvoering van François Couperins suites of Ordres nrs. 18, 22 en 24. Hoppen bespeelt een instrument van rond 1960, en het is geen kopie van een oud klavecimbel.

Het is een historisch instrument op zichzelf. Het is een van de laatste die de firma Pleyel bouwde in de zo te noemen Landowska-traditie - naar de grote klaveciniste Wanda Landowska, die in de eerste helft van deze eeuw geschiedenis schreef door oude en nieuwe muziek te spelen op klavecinistische spijkerkanonnen.

Hoppen hanteert haar geleende Pleyel als een licht kaliber Couperin-mitrailleur. Met aandacht en (kennelijk) eindeloos geduld heeft ze de klankmogelijkheden van het instrument bestudeerd - en met kennis van de oude praktijk. Ze voorkomt dat snelle delen ontaarden in vruchteloos geratel, en haalt in de allemande La Vernueil en de immens diepe sarabande uit nr 24 het volle pond uit haar bastaard. Een even curieuze als indringende Couperin-opname.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden