PLATEN: KLASSIEK

The Rake's Progress, van Stravinsky, o.l.v. Kent Nagano. Erato 630-12715...

The Rake's Progress

is een opera

die doet alsof

Hilarische tonelen leiden de ondergang in van de losbol Tom Rakewell. Maar Jerry Hadley (Tom) en Dawn Upshaw (Anne), sublieme hoofdrolvertolkers in een door Kent Nagano gedirigeerde opname, zullen het erover eens zijn dat de humor vooral hierin zit: Stravinsky's opera The Rake's Progress ís niet zozeer een opera, maar doet alsof. De muziek klinkt naar opera. De teksten bekken als opera, en Tom, Anne Trulove, Nick Shadow, de hoerenmadam en de vrouw met de baard gedragen zich ernaar. Tegelijk is er de zekerheid dat Stravinsky je om de tuin leidt.

Meer dan over het leed van de Verlaten Verloofde of over de tol die betaald wordt voor goedkope rijkdom, seks en lediggang, gaat The Rake's Progress over de stilistische kunstgrepen waarin losbollen, verlatenen, satanstypes en zorgzame vaders, en sopranen en tenoren in het algemeen, twee eeuwen lang ten tonele zijn gevoerd.

Het maakt The Rake's tot een even komisch als duizelingwekkend fabrikaat. Alleen al het moment waarop Anne achter Tom aan gaat: een timide recitatief, waaraan Tsjaikovski en Beethoven hebben meegeholpen, mondt uit in de hoge C-bravoure ('Niemand houdt me tegen') van een cabaletta naar het recept van Donizetti, met noten die klinken naar Mozarts Donna Anna. Een bizarre wending, na de cavatina waarin ze haar lot van abandonata herkent. Maar hemel, wie verzon deze grandioze melodie - niet Mozart of Verdi, noch Rossini of Handel.

Dawn Upshaw, de fraaiste Anne Trulove die ooit op een plaat is terechtgekomen, verenigt de gevraagde lyrisch-plastische, coloratuurtechnische en jugendlichdramatische kwaliteiten in één elastieken strottenhoofd. Tevens is ze een kei in de mentale inleving. Ze is komisch door serieus te zijn, en geeft, met andere woorden, Stravinsky precies waar hij op uit is.

Het komische van de dubbele ontknoping (Tom sluit duivelspact met Shadow; wijst hem als het uur U slaat simpel de deur door het trekken van een goede kaart; eindigt deerniswekkend in het gekkenhuis) weerhoudt ook het grote tenortalent Jerry Hadley niet van de enig juiste benadering - de bloedserieuze. Zijn accompagnato in de tweede akte (O Nature) is een minuut van lucide tenorrazernij. Van grote schoonheid is zijn aandeel in Toms slotduet en de aria met gekkenkoor.

In minder prominente deeltjes laat Nagano de timing soms verslappen. Het koor en orkest van de Opera van Lyon zijn ook niet de partners van wie het laatste woord inzake Stravinsky moet komen. Maar meten we deze Rake's af aan de hoogtepunten (koperouverture, bordeelscène, Nick Shadow in Come master, de kippendriftaria van Baba the Turk), dan kunnen we spreken van een briljante lezing.

Der Freischütz, van Carl Maria van Weber, o.l.v. Nikolaus Harnoncourt. Teldec 4509-97758.

Geen opera over opera, maar een vroege meesterworp in een genre waarvan de grenzen nog zouden worden verlegd, is Der Freischütz van Carl Maria von Weber. Nikolaus Harnoncourt is in de Duitse romantiek, boswachterij en geestenjacht anno 1820 gedoken met het van hem bekende alles of niets. Het is alles geworden. Opmerkelijk genoeg bewandelt Harnoncourt, gewend de historie in acht te nemen en niet met Mozart vooruit te lopen op Beethoven, in deze uitvoering de omgekeerde weg.

Vrijwel alles in deze Freischütz staat in het teken van Wagner - wiens oeuvre zonder Webers Wolfsschlucht-scène en Agathe-aria's inderdaad niet geweest zou zijn wat het is. Harnoncourts palet heeft zijn lichte accenten (Luba Orgonasova en Christine Schäfer als Agathe en Ännchen), en ontbeert de Volkstümlichtkeit niet. Maar het zijn de grote klankidealen en drama-accenten die het hier doen. Tot in de stemmen van de bas Matti Salminen (Kaspar, erster Jägerbursche, geraffineerd orgelend als een Wotan of Gurnemanz) en het Rundfunkchor Berlin (schetterend als de spookmatrozen van Der fliegende Holländer).

En toegegeven, het resultaat is prachtig. Van de Berliner Philharmoniker hoeven we ook niet te verwachten dat zij het woud laten verkommeren onder schimmels of zure regen. RdB

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden