PLATEN: JAZZ

Kunstige, zwierige..

balletsuites

van Wynton Marsalis

Wynton Marsalis: Jump Start and Jazz. Sony Classical SK 62998.

Het label (Sony Classical) is veelzeggend: Wynton Marsalis is een beetje klassiek. Dat lijkt ook een kwestie van prestige, want hoewel hij deze twee balletsuites grotendeels uitgeschreven heeft, en er in Jazz blijk van geeft goed naar Stravinsky's Petroesjka geluisterd te hebben, is het idioom toch grotendeels afgeleid van jazzcomponisten als Jelly Roll Morton en vooral Duke Ellington. Bovendien wordt er in Jump Start wel degelijk geïmproviseerd. De bejaarde trompettist Harry Edison speelt zelfs een gastrolletje, en zal er misschien vreemd van opkijken dat hij is opgenomen in een klassieke catalogus.

Misschien is het ook vruchtbaarder om Marsalis met klassieke maatstaven te benaderen. Veel van zijn kwaliteiten tellen op dat terrein zwaarder dan in de jazz: het vernuft en de encyclopedische kennis bijvoorbeeld waarmee hij verschillende structuren uit beide disciplines verwerkt. Dat doet hij in deze composities met minder pretentie en meer zwier dan in het loodzware Blood On The Fields, zodat dit zeker een van de leukste Marsalis-platen is. Zijn kunstige effecten, zoals de treingeluiden in Express Crossing, worden door het goed gedrilde Lincoln Center Jazz Orchestra met bijna akelige precisie uitgevoerd.

Maar andere kenmerken, die in de jazz weer hoog aangeschreven staan, bezit Marsalis in onvoldoende mate. Ellingtons orkesten zouden zo'n trein nooit zo exact op de rails hebben gekregen, maar hem wel veel losser hebben laten swingen. De blues D in the Key of F wordt hier niet uitgevoerd met de zuigende timing waar het zootje ongeregeld van de Duke zo goed in was. Bebop mist de emotionele urgentie van dat genre. Kortom, Marsalis blijft toch vooral een briljante pasticheur.

Toïs: An Angel's Work is Never Done. VIA Jazz 9920312.

Nee, dan Toïs, eigenlijk Toys maar wat opvallender gespeld, het 'speeltje' van trompettist Angelo Verploegen, die hiermee na tien jaar Houdini's zijn eigen ei kwijt wil. Vooral daardoor zal het zo'n persoonlijke cd geworden zijn, met een warmte en een karakter die ondanks de onmiskenbare technische verschillen veel meer aanspreken dan de stijloefeningen van Marsalis.

Samen met bassist Tjitze Vogel en Houdini's-drummer Bram Wijland presenteert Verploegen een gevarieerd maar samenhangend programma, met traditionele en vrijere ballads (het titelnummer is een juweeltje), bespiegelingen over Miles Davis' So What, geestige en alerte duetten, sprankelende swingers en warempel een stukje New Orleans-vrolijkheid van Wycliffe Gordon, trombonist van Wynton.

Op bugel en trompet speelt Verploegen het hart uit zijn lijf, en daar gaat het tenslotte om.

Dave Douglas: Sanctuary. AVANT Records Avan 066 (distributie Dureco).

De Amerikaanse trompettist Dave Douglas presenteert zijn ingehouden en fantasievolle lyriek in een groot aantal bezettingen: in een trio met gitaar en drums, met strijkers, in een conventioneel sextet, en met diverse duetpartners. Op deze dubbel-cd is de instrumentatie het wonderbaarlijkst, met twee trompetten, twee bassen, twee samplers, een rietblazer en een drummer.

Wat veel nieuwe jazz zo bevredigend maakt is juist die aandacht voor de context. Orkestrale experimenten en de elektronische manipulatie van puur geluid kunnen een klankwereld scheppen die veel rijker is dan de virtuele weergave van een podium vol muzikanten, waar de meeste jazz-cd's zich toe beperken.

Sanctuary is hier een overtuigend voorbeeld van; hoewel de tweedelige compositie paradoxaal genoeg live is opgenomen is het een tovertuin vol dromerige muzikale beelden, met een onaardse dimensie die wordt toegevoegd door samplers, die abstracte of concrete geluiden tot melodie of ritme verheffen. Niemand overheerst, er wordt soms gesolieerd maar nog vaker collectief geimproviseerd, met prachtige resultaten.

Hoewel de samenklanken meestal lieflijk zijn, zoals vaker bij Douglas, laat hij zich inspireren door rauwe lappen vrije expressie, zoals Ornette Colemans Free Jazz en Coltrane's Ascension. Eigenlijk heeft Sanctuary hiermee alleen de dubbel bezette instrumenten gemeen.

Boulez en Schönberg worden ook als invloeden genoemd; een onalledaagse combinatie dus, die al aangeeft dat er iets bijzonders te horen is.

Frank van Herk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden