PLATEN: JAZZ

Betty Carter zingt eigenwijzer en beter dan ooit..

Betty Carter: I'm Yours, You're Mine. Verve 533 182-2.

'Perfect for late night listening', zegt Verve in een advertentie voor I'm Yours, You're Mine. Een beetje 'n gemene aanbeveling, want de oningewijde die een plaat vol sfeermuziek denkt te kopen zal zich thuis waarschijnlijk een hoedje schrikken. Betty Carter is niet lief en poezelig. Ze is een bazige, zelfverzekerde zangeres, met een stijl die radicaal afwijkt van wat doorgaans onder jazz-zang wordt verstaan.

Carter vertolkt geen songs, ze abstraheert ze. Melodieën worden hardhandig in een andere vorm gekneed, ze gooit het ritme een keer of wat om, negeert hele lappen tekst en verandert woorden in een opmerkelijk traag gescat. Het mooie is dat eerbiedwaardige standards in zo'n Carter-behandeling hun kracht bewijzen: hun charmes komen er als nieuw uit tevoorschijn.

Betty Carter weet precies wat ze doet: ze haalt kunststukjes uit zonder een moment gekunsteld te klinken. Haar timing is onovertroffen (vooral in die slepende tempo's waar ze zo van houdt), ze bezit gevoel voor humor en ondanks haar beperkte bereik stuurt ze haar stem moeiteloos alle kanten op - vooral in de laagste registers.

Verve heeft gelijk, dit ís een plaat voor middernacht. De stemming is melancholiek, de tempo's zijn overwegend laag, en Carters kwintet (met de jonge trombonist Andre Hayward en tenorist Mark Shim) voelt precies waar de zangeres heen wil: een intense begeleiding, zonder egoïstisch vertoon.

Het fraaist is het traag wiegelende titelnummer. De zangeres vult het tien minuten lange stuk bijna geheel met een fascinerend, soms spotlustig geneurie, maar biedt in een paar achteloze woordjes een verklaring voor de binnenpret: 'Gee, but it's nice to see you again. . .' Op haar 67ste klinkt Betty Carter eigenwijzer dan ooit.

Jayne Cortez: Taking The Blues Back Home. Verve Harmolodic 531 918 2.

In 1982 maakte de New Yorkse jazzdichteres Jayne Cortez de lp There It Is: boze teksten over corruptie en uitbuiting, op de heftige funkjazz van een groep muzikanten uit de omgeving van Cortez' voormalige echtgenoot: de altist Ornette Coleman. Veertien jaar later verschijnt Taking The Blues Back Home, een cd die werd geproduceerd door Denardo Coleman (zoon van Jayne en Ornette) en verscheen op Colemans Verve Harmolodic-label.

Ook in haar teksten houdt Jayne Cortez het bij het oude. Ze brengt jazz & poetry in een ouderwets linksistisch idioom: tegen de multinationals en foute wereldleiders. Mooi kun je haar voordracht niet noemen, maar wat Cortez mist aan muzikaliteit, compenseert ze door overtuigingskracht. Haar striemende, sardonische stem dwingt aandacht af.

De muziek staat enigszins op het tweede plan, maar is met solisten als tenorist Frank Lowe en gitarist Bern Nix zeker niet onderbedeeld. Ondanks de ongemakkelijke taal ('you and your portable chemical toilet/ going to hell under friendly fire') neemt Taking The Blues Back Home voor zich in - misschien wel juist om het volslagen gebrek aan modieusheid.

Van 't Hof, Bijma, Favre: Freezing Screens. Enja 9063 2.

De Nederlanders Jasper van 't Hof (synthesizer) en Greetje Bijma (stem) en de Zwitser Pierre Favre (slagwerk) kwamen voor het eerst bijeen op initiatief van het festival van Donaueschingen, in 1994. Het was een gelukkige combinatie, zoals blijkt uit deze cd die grotendeels is gevuld met live-opnamen van hun eerste treffen.

Het uitgebreide, gestemde instrumentarium van Favre mengt fraai met Van 't Hofs kleurrijke keyboards. Hun improvisaties zijn soms nauwelijks uit elkaar te houden: Favre speelt melodieën op zijn trommels en gongs, Van 't Hof produceert heftig bassende ritmen.

Bijma is met haar ongebreidelde vocale fantasie het onvoorspelbare element. Soms mengt haar stem naadloos met de andere partijen, maar even vaak neemt ze theatraal het commando over: 'Honey, this is too soft for me.' Een van swing tot ambient reikend trio, met Bijma op haar allerbest.

Henk Delaat: But Beautiful. Invitation 8 552532 2.

Als Henk Delaat popmuziek speelde zou hij weinig opzien baren, maar in de jazz is een zingende contrabassist nog zeldzaam genoeg. De curiositeitswaarde droeg ongetwijfeld bij aan de totstandkoming van dit cd-debuut, dat wordt vergezeld van een hartelijke aanbeveling door Toots Thielemans.

De 35-jarige Delaat, die onder meer speelt in het kwartet van zangeres Denise Jannah, blijkt een degelijke, niet direct spectacualaire bassolist, en uit zijn vocalen - vrij gemodelleerd naar Chet Baker en Nat King Cole - spreken bescheiden ambities.

De charme zit 'm in de combinatie van plukken en zingen, en in de kundige bijdragen van de strijkers van Nieuw Sinfonietta Amsterdam en solisten als gitarist Leonardo Amuedo en pianist Bert van den Brink.

Het repertoire is zorgvuldig 'op sfeer' gekozen: zeven klassieke variaties op de lovesong, van A Sleepin' Bee tot Gershwins But Not For Me - aangevuld met wat Braziliaanse swing. Een aanwinst voor de cocktail-lounge.

Erik van den Berg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden