Platels oproep voor meer mededogen

Alain Platel keert in pitié Bach binnenstebuiten. Dat durft hij omdat Bach zijn huisvriend is.

Wat kun je in vredesnaam nog toevoegen aan alle bewerkingen van Bachs beroemde Matthäuspassie (1728) die al bestaan van dit lijdensverhaal van Jezus Christus? Weinig zou je denken. Zo niet de Vlaamse theatermaker Alain Platel. Al vanaf zijn befaamde productie Iets op Bach (1995) draait hij dagelijks composities van Johann Sebastian Bach. ‘Dat luisteren naar Bach heeft hem tot huisvriend gemaakt. Een kompaan’, vertelt hij vanuit zijn woonplaats Gent. Daarom durft de choreograaf en regisseur samen met componist Fabrizio Cassol het meesterwerk radicaal binnenste buiten te keren. In pitié!, te zien tijdens het Holland Festival, focussen ze niet op Jezus, maar op zijn moeder, een rol die in de originele Matthäuspassie niet eens bestaat. Terwijl ze toch degene is die lijdzaam moet toezien hoe haar zoon wordt vernederd en de dood wordt ingejaagd.

Juist die passieve positie van Maria verwondert Platel enorm. ‘Ik vroeg mij telkens af: waarom laat Maria dit allemaal gebeuren? Waarom werpt zij zich niet voor de beul om het leven van haar zoon te sparen? Iedere moeder zou toch tot het uiterste gaan om het leven van haar kind te redden.’ Platel, zelf kinderloos, vond pas een antwoord toen hij Maria’s gedrag kon zien als een metafoor voor het moederschap. ‘Wie een kind ter wereld brengt, weet dat het eens veroordeeld is tot de dood. Dat is de enige zekerheid. Een baby confronteert de moeder bij de geboorte met zijn sterfelijkheid. Loslaten begint al bij de geboorte: scheppen is scheiden. Toch weerhoudt dat de moeder er niet van het kind hartstochtelijk lief te hebben. Als het besef van eindigheid – we zijn hier om te sterven – er eenmaal is, verhevigt dat juist het leven.’

Daarom vindt Platel het ook bedrieglijk dat Bachs compositie zo troostrijk is. ‘Die sneeuwt de gruwelijkheid van het verhaal toch onder.’ Bovendien, de oproep in de beroemde aria Erbarme dich! – heb je naaste lief als jezelf – is toch eigenlijk een onmogelijke. Platel: ‘Wie offert zich nog werkelijk op voor een ander?’ Zijn dansers hadden er in ieder geval geen antwoord op. ‘Zolang je nooit voor de keuze bent geplaatst, kun je stoer of romantisch fantaseren dat je je voor je moeder zult opofferen, maar het blijft een denkoefening.’

Toch wil Platel met pitié! een oproep doen voor meer mededogen, of op z’n minst solidariteit. ‘Juist omdat het leven een valstrik is voor de dood, wil ik zeggen: menskes, ziet malkander gaarne. We gaan allemaal dood, op dat vlak is niemand beter af dan een ander.’ Pitié! gaat, zegt Platel, over de kunst van omarmen en loslaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden