'Plat, plát vinden ze het. Tuthola's' Eerste komedie van Guus Vleugel over drie kwebbelende miljonairsvrouwen

'Plastische chirurgie, dat interesseert echt iédereen. Maar echt iédereen.' Guus Vleugels nieuwe theaterstuk heet 'Facelift', over drie verveelde dames met geld....

IK WEET nog goed dat ik naar aanleiding van Srebrenica! een debatje had met Bolkestein. Hij vond het trouwens een heel goed stuk, maar het oordeel van Bolkestein over toneel laat me totaal koud, want die begrijpt er niets van. Hij heeft ook wel eens kritieken geschreven, nou dat was niet te lezen. Maar ik herinner me nog goed wat hij zei omdat het juist zo'n uitspraak was van iemand die helemaal níets van theater begrijpt - hij zei: ''Ik ken zo'n milieu niet''.'

Guus Vleugel (65) kan zich opnieuw opwinden. Kijkt vluchtig om zich heen in een overigens toch al rumoerige brasserie in Amsterdam-Zuid. 'Zit ik eigenlijk te schreeuwen? Ik geloof het wel hè.' Srebrenica!, het stuk dat hij een paar jaar terug samen met zijn partner Ton Vorstenbosch schreef naar aanleiding van de val van de door Nederlandse VN'ers te beschermen Moslim-enclave, speelde zich af in het gezin van een Dutchbatter. In zo'n dom, materialistisch en a-sociaal milieu, zoals Vleugel het zelf omschreef.

'Als Bolkestein zegt dat hij dat niet kent, dan komt hij ook nooit bij zijn kiezers. Wat ik doe, en zeker als ik bezig ben met een stuk, is luisteren. Ik kan dat heel goed. Ik praat elke week met mijn hulp, daar heb ik waanzinnig veel aan. Die zit in een ander circuit, en die vertelt me dingen, - 't is een schat van een mens - en die dingen kan ik dan onmiddellijk thuisbrengen. Dan wordt me weleens verweten dat ik geen fieldwork doe, nou ja, bespóttelijk. Ik kijk waanzinnig veel televisie. Ik vind dat ook leuk hoor. En ik zap, aan een stuk door kan je wel zeggen. En ik luister heel veel radio. Dan weet je ontzettend veel van wat er gebeurt. En veel blijft toch intuïtief. Dat kan je toch niet met een meetlatje gaan meten. Het gaat natuurlijk over je inlevingsvermogen en je verbeeldingskracht.'

Vleugels nieuwste stuk is gesitueerd in België. De try-outs zijn begonnen, op 4 januari gaat het in Amsterdam in première. 'Dat afwachten nu is wel een beetje vervelend. Maar goed, ik zou op mijn leeftijd ook bezig kunnen zijn met getrut of zo. In plaats daarvan zit ik er nog middenin. En daar hoort die spanning bij, maar die is tegelijkertijd het ergste. Vooral voor een zenuwachtig mens, wat ik wel ben hè.'

Facelift. Hij had meteen de titel in zijn hoofd, toen impresariaat Jacques Senf hem benaderde met het verzoek een komedie te schrijven. Anderhalf jaar geleden is dat alweer. Srebrenica! was zo'n beetje achter de rug. 'Ik deed geloof ik even niks.' Sinds zijn 'veelbewogen' carrière zo'n veertig jaar geleden begon met teksten voor eerst Wim Sonneveld en later het Lurelei-cabaret met Jasperina de Jong en Eric Herfst, verschenen er columns, (satirische) drama's, romans en gedichten van zijn hand - maar op zijn eentje een komedie schrijven, dat had Vleugel nog niet gedaan.

Hij dacht aan de Britse serie Absolutely Fabulous. 'Dat vind ik zo fantastisch. En al zul je het er misschien niet direct in terugzien, ik denk wel dat het er iets mee te maken heeft.' Simpele smeuïge ingrediënten gebruikte hij: drie rijke vrouwen, een Belgisch belastingparadijs, de komst van een man (Hugo Metsers) die hun leventje van cocktails, sauna's en draagbare telefoons op uiteindelijk bizarre wijze overhoop haalt. Waarbij plastische chirurgie een belangrijke rol speelt.

Hij werkte er meer dan een half jaar aan. 'Ik doe altijd lang over een stuk hoor. Eerst had ik bedacht dat het over drie oude dames moest gaan. Maar opeens leek me dat weer heel vervelend. Van die ouwe wijven, trutten van zusters of zo, van wie er dan één op het nippertje denkt: zal ik het doen, een facelift. Het werd een soort Martine-Bijlgedoe, weet je wel.

'En toen was in die tijd ineens dat Brasschaat erg in het nieuws. En ik dacht: verdomd, het moet gewoon een dolle komedie worden over drie Brasschaatse miljonairsvrouwen. Want dat is tenminste leuk. Dat vind ik tenminste enig.'

Een beetje fieldwork ging er deze keer wel aan vooraf. 'Ik ben 'ns een keer door Brasschaat heen gekomen en ik heb een paar keer intensief gepraat met een fiscaal juriste. Dat was heel leerzaam. Zij kent dat soort mensen natuurlijk heel goed hè, en ze weet hoe ze in elkaar zitten en wat voor smaak ze hebben. Ze zijn natuurlijk wel een beetje verschillend, maar niet eens zo heel erg.'

Het is op niemand in het bijzonder geïnspireerd, bezweert hij, dat er een onderbroekengigant in voorkomt heeft niets te maken met, zeg, een Miep en Loek Brons. Het zijn gewoon de bekende typetjes met hun typische taalgebruik. 'Dat vind ik nou geestig, dat soort talk van vrouwen onderling.' Zo voeren de spil van het gezelschap, (de al iets oudere) Charlot en haar vriendin Katinka gesprekjes over een feestje bij de buurvrouw, zoals:

KATINKA: Wat heeft Mira in de aanbieding?

CHARLOT: D'r komt een jonge pianist uit Holland spelen. Die Jan Vayne, weet je wel.

KATINKA: O, met dat lange haar van die shampoospot. Vin ik wel een lekker ding.

CHARLOT: Ja, maar die Mira en d'r zootje. De ergste sjagrijnen van Brasschaat toch? Sorry hoor, daar ga ik me niet een avondje zitten verkrengen.

KATINKA: Voor geen prijs. En die Vayne vraag je gewoon een keer hier.

CHARLOT: Alleen als ie d'r een stripteaseact bij doet. Met een strik om z'n pik. Ha ha. Maar zonder dollen, begrijp je nou dat die Mira me vraagt. En jij zal ook wel een uitnodiging hebben. Ze wil dus toch weer met ons aanpappen.

KATINKA: Half Brasschaat toch. En waarom? Met ons kan je lachen.

Vleugel: 'Toen ik hoorde dat ik Ingeborg Elzevier (Charlot Modderman in het stuk) kon krijgen, dacht ik: ik doe het. Want ik vond wel dat ik een ster moest hebben. En Henriëtte Tol (Nelly van Opstal) vind ik ook erg goed, weet je. Een leuk mens.'

Liz Snoijink bedankte evenwel voor de rol van Katinka Bol, de minst kiene van het trio. 'Ze heeft echt afgehaakt omdat ze het te ordinair vond. Dat is een dom mens hoor. Dat weet je toch ook, dat is gewoon een hele domme trut.

'Plastische chirurgie, dat interesseert echt iédereen. Maar echt iédereen. Het zit ook een beetje voor het nettere publiek in de taboesfeer, hè. Je praat er eigenlijk niet over. Ik ben vroeger bevriend geweest met Renate Rubenstein, en ik wil je best verklappen, die heeft ook een facelift laten doen. En dat mocht níemand weten. Zo was het in die tijd, en dat zal je nu nog wel een beetje hebben. En alleen in de Privé, ik lees dat eigenlijk nooit hoor, maar in dat soort kringen, denk ik dat het bon ton is om erover te praten. Het is een beetje ordi om het erover te hebben, hè.

'En dan gaat het natuurlijk over belastingen. Ik heb ook iets tegen de belastingen. Ik heb namelijk een boek gelezen hoe belastingen de kwetsbare groepen benadelen. Dat is echt zo. Dus ik zal zeggen, als we dan weer lezen over een meevaller, dan wil dat zeggen dat die afschuwelijke belastingmensen weer eens reuze ijverig bezig zijn geweest om arme types het vel over de oren te halen.

'Dat komt er wel uit in het stuk, denk ik. Ik vind ze ordinair, die ontduikers en ik denk ook: waarom moet dat dan zo vlak over de grens, ga dan naar een leuker belastingparadijs, dit is toch een beetje armoeiig. Maar op zichzelf kan ik dat ontduiken goed begrijpen hoor. Ik vind de belastingdienst ook verschrikkelijk. Ik heb laten zien dat ik het allebei verschrikkelijk vind.'

Hij pauzeert even, neemt een hap van zijn taartje. 'Dit stuk heeft natuurlijk een heel ander soortelijk gewicht dan Srebrenica! Daar zat een massagraf achter, en dit heeft niet zo vreselijk veel meer pretentie dan Absolutely Fabulous. Maar dat vind ik meer dan genoeg voor zoiets. Het gekke verhaal staat voorop, er wordt alleen zijdelings verwezen naar de actualiteit.'

Niettemin noemt hij dat laatste cruciaal. 'Ik kom eigenlijk pas op dreef als ik bezig ben met actualiteit. Dat zit je in je genen, zoiets. Ik kan het gewoon niet anders en dat wil ook niet hoor, ik vind het enig, en er zijn te weinig mensen die het doen op een wat ik dan leuke manier vind. Sorry, ik praat met volle mond.'

's Middags trekt hij er altijd wel een uurtje voor uit. 'Ik ben de zoon van een bakker, elke dag moet ik een taartje eten. Lekker. En dan lees ik de krant. En dan ga ik me op zitten winden over alles wat verkeerd gaat. In de journalistiek, in de cultuur. Dat is wel jammer van geen column meer hebben, want ik kon er toch wel heerlijk veel in kwijt.'

In 1994 stopte hij abrupt met zijn jarenlange bijdrage aan HP/De Tijd. 'Opeens had ik het wel gezien.' En dat was met meer dingen zo, al die jaren. Dan hield hij er ineens mee op. 'Zo wist ik in 1973: ik moet stoppen met het Lurelei-clubje.' Ze balanceerden op de toppen van hun roem, Vleugel kreeg de literaire Van der Hoogtprijs, maar het ging niet meer. 'Natuurlijk was dat succes wel leuk, daar heb je uiteindelijk ook voor gevochten, maar ik zat niet lekker in m'n vel.' De depressie sloeg toe, hij deed een serieuze zelfmoordpoging, lag dagen in coma. Het kostte hem acht jaar om erover heen te komen. Las geen krant meer, wilde van cabaret niets meer weten.

Maar dat gevoel van 'chronische onvrede met het leven', dat is voorbij. 'En dat is heel gek. Ik ben ouder geworden, oud zelfs, ik heb eigenlijk m'n hele leven depressieve buien gehad en dat is totaal weg. Ik heb het eigenlijk al vijftien jaar erg leuk.'

Een en ander viel samen met de ontmoeting met partner Ton Vorstenbosch. Ze werkten samen, voor een kleiner publiek dan toen, maar wel leuker. 'Ach nee, als ik eerlijk ben vind ik het allebei leuk. Facelift is weer voor een ander, groter publiek dan bijvoorbeeld Srebrenica! Daarmee hadden we natuurlijk het nadeel dat een heel groot aantal mensen al misselijk wordt als ze het woord Srebrenica horen. Ze hebben er absoluut geen zin in. Daar moet je veel te veel voor begrijpen, je moet het echt hebben gevolgd. Ik heb er zelf zo ongeveer drie jaar over gedaan om de Kroaten en de Serviërs en de Bosniërs uit elkaar te houden. Iedereen toch.

'Facelift is een populairder ding, denk ik, dat heb je met komedie al gauw, hoewel het natuurlijk ook genoeg dubbele bodems heeft.' Hij is nog maar bij een enkele try-out aanwezig geweest, in Nieuwegein. Wil zich er ook niet te veel mee bemoeien: 'Ik krijg al snel ruzie, want dan wil ik alles zelf doen, hè, en dat is vervelend. Als je geen regie doet, mag je alleen af en toe uit de verte iets roepen.'

In de provincie heeft het stuk goed verkocht, hoorde hij. 'Ik merk ook wel dat de paar jonge mensen die überhaupt nog naar het theater komen in de provincie - dat zijn er echt heel weinig - die vinden het leuk. Maar in de stad kan dat weer heel anders zijn. Ik weet niet waar dat aan ligt. Amsterdammers hoeven niet eens slimmer te zijn hoor. Maar ze zijn natuurlijk heel modieus.'

Juist toen die avond in Nieuwegein zaten er drie Amsterdammers in het publiek, vrienden van een van de acteurs. 'Die waren dódelijk gechoqueerd, plat, plát vinden ze het. Dus een stuk over platte mensen is plat, weet je wel? Dat misverstand, ik maak me niets wijs, dat zal ik geregeld horen. Kan niet anders.

'Maar ik dacht toch, potverdomme. 't Is altijd weer hetzelfde. Ik zit al veertig jaar in het vak en het is altijd zo dat als ik met iets kom, dat men dat in het begin shocking vindt, of raar, of: wat is dit nou weer. Ik heb gewoon een controverse aan me.

'Die drie hadden er niets van begrepen. Het waren trouwens ook wel oudere sukkels hoor. Ik wil niet op oudere mensen schelden, ik ben er zelf ook een, maar het waren echt van die grijze knotten wol. Tuthola's.

'En dan vinden ze het liefdeloos. Maar het gekke is, Ab Fab wordt ook in Amsterdam leuk gevonden. Moet je kijken hoe Patsy doet tegen Saffy. Dat zouden ze hier op het toneel toch niet pikken. Dan zou het geschreeuw over liefdeloos echt oorverdovend zijn.'

Facelift, door Guus Vleugel. Regie Christiaan Nortier. Première: 4 Januari, in het Nieuwe de la Mar Theater, Amsterdam. Daar tot en met 11 januari. Tournee tot en met mei 1998.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden