Pikante selfies verkocht als kunst

Kunstenaar Richard Prince verkoopt privéfoto's van Instagram-gebruikers ongevraagd als eigen kunst. Mag dat zomaar?

New Portraits tentoonstelling in de Gagosian Gallery.Beeld Stuart Burtforf, Gagosian Gallery

Plagiaat of origineel kunstenaarschap? Dat de scheiding tussen beide moeilijk te maken is, was al wel langer duidelijk. Speelde er begin dit jaar niet de controverse tussen de Belgische schilder Luc Tuymans en zijn fotograferende landgenote Katrijn Van Giel? Tuymans had een foto van Van Giel nageschilderd, zonder daar al te veel artistieke eigenzinnigheid aan toe te voegen, vonden velen, onder wie de rechter die uiteindelijk verbood om het schilderij nog langer publiekelijk te tonen.

Hergebruik

Met de uitspraak en veroordeling leek de weg vrij om meer kunstenaars de maat te nemen. Want waarom werd Tuymans wel veroordeeld, terwijl er tal van anderen zijn die vergelijkbaar werk maken en er een vergelijkbare manier van 'jatten' op nahouden? Marlene Dumas? Jeff Koons? Gerhard Richter? En hoe zat het met de Brillo Boxes die Andy Warhol gewoon 3D reproduceerde?

Het volgende geval heeft zich inmiddels aangediend: in de Londense vestiging van Gagosion Gallery laat de Amerikaanse kunstenaar Richard Prince uitvergrote afbeeldingen zien afkomstig van Instagram, het populaire sociale netwerk waarop menigeen foto's met elkaar deelt. Selfies in soms pikante outfits, van volslagen onbekenden, hangen naast foto's van onder anderen Kate Moss, Naomi Campbell en Pamela Anderson. Prince toont ze als New Portraits, wat niet wegneemt dat ze eenvoudig in geprinte vorm zijn overgenomen.

Het werk was al eerder in het filiaal van Gagosian in Los Angeles en op de Frieze Art Fair in New York te zien geweest. Maar nu circuleert op internet het 'essay' How to Sue Richard Prince and Win, een handleiding om Prince succesvol aan te klagen. Niet zonder reden wordt er becommentarieerd, want waarom zou Prince per foto 90 duizend dollar kunnen vragen, terwijl geen van de geportretteerden daarvan een (dollar)cent terugziet?

De tentoonstelling van Richard Prince in de Gagosian GalleryBeeld anp

Richard Prince heeft overigens een naam hoog te houden als het om dit soort werk gaat. Al eerder gebruikte hij foto's die door anderen waren gemaakt en elders en met andere doeleinden waren gepubliceerd: van de Marlboro-cowboy, motormeisjes, bekende musici en Hollywoodsterren. 'What's yours is mine', zei hij erover.

Omstreden was zijn hergebruik van een naaktfoto van de 10-jarige Brooke Shields, gemaakt door Gary Gross. Het kindsterretje poseerde in bad voor een speciale uitgave van Playboy - op haar moeders uitdrukkelijke verzoek. Dat de familie later, toen Shields echt bekend werd, de foto uit roulatie probeerde te halen, maakte het voor Prince alleen maar interessanter. Zijn hele oeuvre draait om het overnemen van bestaand beeldmateriaal, met als onderliggende vraag: van wie zijn publieke afbeeldingen eigenlijk?

Appropriation art

Prince was niet de enige. Appropriation art wordt de stroming genoemd: het toeëigenen van andermans beelden. De stroming maakte in de jaren tachtig naam, door het toenemende belang van de media. In kranten, op tv en computers: overal worden beelden getoond. Er is geen ontkomen aan. En het gebruik ervan door kunstenaars, als geëngageerde beeldonderzoekers, was groeiende.

Ook vanwege de 'institutionele kritiek' die dit soort kunst uitdroeg. Kunstenaars als Prince, Sherrie Levine en Jeff Koons wilden aantonen dat de artistieke en financiële waarde van een beeld door de context verandert. Hang een krantenfoto in het museum en het krijgt niet alleen een andere betekenis, maar ook een hoger prijskaartje.

Het lijkt nu alsof het werk van Prince het mechanisme van de waardevermeerdering iets letterlijker heeft bewezen dan wellicht zijn bedoeling was. Net als in het geval Tuymans-Van Giel slaan de makers van de oorspronkelijke foto alarm, makers die géén professionele fotografen zijn. Tot nu toe is Prince altijd vrijgepleit van elke schending van auteursrechten, maar met de rechtszaak tegen Tuymans in het achterhoofd kan het tij zomaar keren. Prince mag zijn oeuvre als een artistieke analyse zien, waardevrij is het niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden