Recensie Kunstenfestivaldesarts

Pijnpunten van migratie, gender en identiteit worden op het Kunstenfestivaldesarts prachtig verbeeld

Met name danser en choreograaf Trajal Harrell levert een wonderschone performance af. 

De Brusselse Citroëngarage biedt in een heel bescheiden hoekje plek aan de wonderschone performance van de Amerikaanse danser en choreograaf Trajal Harell. Beeld Beniamin Boar

Witte stranden, aanrollende golven, weelderige begroeiing: ooit was Nauru een heerlijk oord in de Stille
Oceaan, overzichtelijk (21 vierkante kilometer) en rijk ook nog. Rijk aan fosfaat, en dat is waarmee de ellende begint. Met de ontdekking van het spul in 1900 werd het hart van het eiland eruit gespit. Ontgonnen door Europese graaiers.

Met dramatische gevolgen. Theatermakers Silke Huysmans en Hannes Dereere doken in de recente geschiedenis van het eiland, Huysmans ook omdat ze uit haar eigen geboortestreek (Brazilië) weet wat mijnbouw met een gebied doet, zo vertelt ze; eerder maakte dit Brusselse duo Mining Stories over het onderwerp.

Hun nieuwe Pleasant Island is deel van het openingsweekeinde van het Kunstenfestivaldesarts in Brussel, de eerste editie van dit gerenommeerde festival onder het jonge driemanschap Sophie Alexandre, Daniel Blanga-Gubbay en Dries Douibi als opvolgers van Christophe Slagmuylder. Thema’s dit jaar zijn onder meer identiteit, emancipatie, gender en migratie, kwesties die ook in de komende Nederlandse festivals ruim aan bod komen. Een aantal van de voorstellingen uit Brussel reist dan ook door, waaronder Pleasant Island, dat onder meer in het Utrechtse festival SPRING staat.

Kunstenfestivaldesarts, Brussel, t/m 1/6.

★★★★☆ Pleasant Island door Silke Huysmans & Hannes Dereere. 11/5 Beursschouwburg, Brussel, daar t/m 13/5. Daarna op Spring Festival Utrecht en in De Brakke Grond Amsterdam.

★★★★★ Dancer of the Year door Trajal Harell. 10/5 Kanal–Centre Pompidou, Brussel, t/m 19/5.

★★★☆☆ 100% POP door Nora Chipaumire. 10/5 La Raffinerie, Brussel.

De voorstelling begint met hartverscheurende whatsappjes op Huysmans smartphone. Het telefoonscherm staat groot links op de speelvloer geprojecteerd, rechts ernaast dat van Dereere. De makers spreken tijdens de voorstelling geen woord, dat doen de telefoons voor hen. Met muziek, foto’s van het eiland, opgenomen interviews, en hartverscheurende berichtjes dus. Want het verloren eiland is inmiddels ook een plek waar Australië zijn vluchtelingen dumpt. Met één van hen onderhouden de makers dit contact, een relaas van een onmogelijk bestaan. Even later blijkt ook dat de smartphone het middel bij uitstek is om de censuur te omzeilen; de autoriteiten zijn niet tuk op jonge onderzoekers. En zo horen we verschillende stemmen, zoals ook van de ‘native’ die haar eiland steeds verder ziet afglijden. Wat relativerende humor had deze voorstelling geen kwaad gedaan, de ernstige boodschap mag duidelijk zijn. Maar het is zeker interessant documentair theater, over een deel van de wereld dat bijna vergeten leek.

Pleasant Island van Silke Huysmans en Hannes Dereer. Beeld Indra Struyen

Harell werd een tijdje terug onderscheiden als Dancer of the Year door Tanz Magazine en in zijn nieuwste werk reflecteert hij op het effect van een dergelijke onderscheiding op de ontvanger. Ja, Harrell heeft zijn sporen verdiend, hij is een geziene gast op festivals wereldwijd. Maar Dancer of the Year is zo’n intieme en ontroerende ontmoeting met deze mooie, kwetsbare performer dat je de wereld eromheen voor even vergeet.

De speelvloer refereert aan de Japanse tatami (Harell verdiepte zich in de butoh dans van Tatsumi Hijikata); eromheen staat een heel aantal pianobankjes en wat strakke zwarte meubelstukken. De felrode loper verwijst dan weer naar de catwalk van de voguing – een door Harell vurig omarmde dansvorm uit de Afro-Amerikaanse en latino lhbti-gemeenschap die hij veelal paart aan ‘wit’ postmodern dansidioom. In Dancer of the Year komt dat allemaal terug, maar de voorstelling voelt eerst en vooral als een zoektocht, in verschillende kostuums, in muziek- en dansstijlen; een herbezinning op mogelijkheden, overtuigingen, identiteit. Prachtig.

Even androgyn van voorkomen en evenzo alert waar het roots en erfgoed betreft, is de van origine Zimbabwaanse performer Nora Chipaumire. In het openingsweekeinde is zij present met 100% POP, oorspronkelijk deel van een drieluik (met #PUNK en *N!GGA) waarin ze het zwarte lichaam en de (vaak stereotiepe) manier van kijken ernaar centraal stelt. Chipaumire was een tijd dj en als jongvolwassene op een Britse school al een enorme fan van Grace Jones. ‘Ik werd Grace’, zei ze in een interview. ‘Het was de enige manier om mij te uiten. 100% POP gaat onder meer over imago en hoe je jezelf vormgeeft.’ De voorstelling is dan meer een happening waar het publiek zich samen met samen met Chipaumire en digital dj Shamar Watt op de dansvloer bevindt. Ze daagt uit, met haar dans en met haar teksten, moedigt aan om betrokken te zijn, en oplettend in een maatschappij die wordt gedomineerd door sociale media. Ze komt letterlijk heel dichtbij, en ze neemt afstand. En af en toe zien (en horen we) Grace Jones. Zo verstild als Harells performance is, zo energiek is die van Chipaumire.

Van Brussel naar Nederland

Naast Pleasant Island van Silke Huysmans en Hannes Dereere – op 20 en 21/5 te zien op festival SPRING in Utrecht (theater Kikker) en op 24 en 25/9 in De Brakke Grond, Amsterdam – reizen er meer voorstellingen vanuit Brussel door naar Nederland.

Zo staat Faustin Linyekula met Congo in het Holland Festival (15 en 16/6) waar hij ook associate artist is. Congo is een onderzoek naar en een ode aan zijn thuisland; in dans, tekst en geluid geeft Linyekula samen met Pasco Losanganya en Daddy Moanda Kamono Congo een stem en een gezicht.

En regisseur Ersan Mondtag duikt met De Living (4/10 Theater a/h Spui, Den Haag) in de geschiedenis van de transnationale slavenhandel, samen met danseressen Doris Bokongo Nkumu en Nathalie Bokongo Nkumu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden