'Pijn nemen als een held is mij niet gegeven'

Ook dit gaat voorbij was in Spanje meteen een bestseller, werd verkocht aan 32 landen, is nu al vertaald en wordt verfilmd. Reden om Milena Busquets ( 42 ) in Cadaqués te vragen: vanwaar die soms wat onsympathieke grappen?

Milena Busquets Beeld Gregori Civera

Ook op deze doordeweekse ochtend eind mei zet de zon geroutineerd een theatraal zoeklicht op Cadaqués, het Catalaanse dorpje helemaal boven in de Costa Brava, gelegen aan de Méditerranée onder de uitlopers van de Pyreneeën. Ooit een gesloten gemeenschap, sinds de jaren zestig ontdekt door kunstenaars als Dalí, Picasso en Duchamp, toen door hippies en de beau-monde, die vanuit Barcelona en Girona twee uur noordwaarts reden om over de enige toegangsweg, door beschermd natuurgebied, de berg af te slingeren naar het vissersdorp.

Een idyllisch oord dat tot flaneren uitnodigt. De gesoigneerde burgemeester Joan Figueras Pomés, die er pas na de trouwplechtigheid in 2002 achter kwam dat hij geheel volgens oeroude traditie met een nicht was gehuwd, doet er graag aan mee, handen schuddend en praatjes makend.
Iedereen kent hem, wat niet vreemd is aangezien de autochtone bevolking drieënhalf duizend zielen telt - die zich in de zomermaanden bijna overspoeld zien door zo'n twaalfduizend welgestelde toeristen, voor wie de vele restaurants en hotels zijn ingericht.

Als de burgemeester heeft gehoord dat er een clubje journalisten uit Holland is gearriveerd voor een interview met schrijfster Milena ­Busquets (Barcelona, 1972), biedt hij meteen een rondleiding door zijn dorp aan. Hij kent Milena goed. Sterker nog, de flirterige burgemeester die een bijrolletje vertolkt in haar dit voorjaar verschenen roman También esto pasará, nu reeds vertaald als Ook dit gaat voorbij, heet toch niet zomaar Joan, over wie ze schrijft dat hij 'knap, galant en vriendelijk' is. Gaan we nog ergens lunchen met Milena, bijgeval? Kan hij dan even aanschuiven, wellicht? Burgemeester Joan heeft twee exemplaren van de roman aangeschaft (het ene om binnen het huwelijk te schenken, het andere voor daarbuiten), en wil die door de auteur laten signeren.

Even later staat Milena Busquets, net terug van promotiebezoeken aan Milaan en Parijs, de pers te woord op een hotelterras, kijkt af en toe op haar telefoon, en glimlacht als ze een sms'je ontvangt. De burgemeester. Zo gaat dat hier, en dat vindt men aangenaam. Die vrijmoedigheid spreekt ook uit haar roman, de ­monoloog van een tweevoudig gescheiden vrouw die op haar 40ste ­beseft dat het leven niet alleen een speeltuin is. Busquets is de dochter van Esther Tusquets (1936-2012), een vermaard auteur en uitgeefster die elke zomer haar gezin en vrienden onderbracht in het familiehuis in ­Cadaqués.

Drie jaar geleden stierf Tusquets, na een zwaar ziekbed, en werd begraven op het dorpskerkhof. De uitvaart bestond uit twintig minuten absolute stilte. Geen sprekers, geen gedichten. Alleen de hitte en de föhn van de tramontane.

Met de dood en begrafenis van de moeder begint de roman van dochter Milena, die trouwens door haar belezen moeder is vernoemd naar Milena Jesenská, enige tijd de getrouwde muze van Franz Kafka.
Blanca, heeft ze haar vertelster genoemd. 'Dat weet ik ook wel, dat iedereen ziet dat Blanca in alles lijkt op mij', zegt de goedlachse Milena. 'Maar het verhaal is zo intiem, dat ik een muurtje wilde optrekken, om niet de hele tijd de druk van de realiteit te voelen. Een beetje vrijheid scheppen. Zo heb ik mijn moeder een hond gegeven die er in de werkelijkheid niet was - grappig genoeg hoorde ik van mijn Chinese vertaler dat ze daar vooral vertederd zijn door die verzonnen hond.

'Wat wel overeenkomt, is die doodstille begrafenis. Nadat ze in haar laatste levensfase Parkinson kreeg en verward raakte, konden we haar niet meer bereiken. Woorden kwamen er niet meer aan te pas. Daarom kon het niet anders dan dat er niemand sprak bij de uitvaart.

'Twee jaar later, toen ik bij een andere uitvaart de zoon van de overledene hoorde speechen, dacht ik: dat doe ik nu pas, met mijn boek. Toen was ik anderhalf jaar lang vijf uur per dag bezig met deze roman, in de tegenwoordige tijd, beginnend met een dochter die tot haar overleden moeder spreekt. Deze roman is mijn verlate afscheidsspeech.
'Nee, dit boek had ik niet kunnen schrijven als ze nog had geleefd. Op een bepaalde manier hield mijn moeder mij in mijn kindertijd vast. Daar kan ik feitelijk nu pas uit.'

Ik ben een nepvolwassene, denkt Blanca hardop, als ze vanachter het stuur van haar auto naar haar twee zoons op de achterbank kijkt. Ze acteert dat ze groot is. 'Dat gevoel hoort misschien bij een bepaald milieu. Mijn moeder kon het zich permitteren veel te werken, en hier in de zomer uit te rusten, zonder dat ze één dag heeft gekookt. Daar hadden we personeel voor. Als je geen zorgen hebt of er wel iets te eten is en of je de huur kunt betalen, dan kun je veel langer kind blijven. Na de dood van mijn vader toen ik 17 was, heeft mijn moeder veel op mij geleund.

'Maar het was wederzijds. Ik was jaren redacteur bij de uitgeverij van mijn moeder. We hielden van elkaar als Romeo en Juliet, al klinkt dat idioot.
'En toch kan ik de slaapkamer van mijn moeder in het familiehuis nog niet in. Haar jasje hangt in de kast. Ik heb het laten stomen, maar nog niet teruggehangen aan de kapstok. Er zijn dingen die ik nog niet durf.'

Voor de goede orde: de speeltuin verlaten moeten we niet te radicaal opvatten. Blanca met haar twee exen die ze soms toch weer in haar bed terugvindt, haar getrouwde minnaar, en haar losse omgang met mannen in het algemeen maakt duidelijk dat de burgemeester van Cadaqués niet de enige is die met haar mag flirten. Citaat uit haar boek: 'Seks is makkelijk te krijgen, maar dat iemand je de hele nacht vasthoudt is een ander verhaal, en zelfs dat biedt geen garantie voor een vredige nacht, je hebt hele oncomfortabele mannen.'

Busquets: 'Ik bedoel niet dat we de speeltuin uit moeten, dat zou de dood zijn. We moeten er als volwassenen iets anders op vinden; een adult-playground. In seks, maar ook in je werk moet je plezier houden, nietwaar.
'Lichtheid houdt in mijn boek hopelijk het sentiment op afstand. Ik ben in Ook dit gaat voorbij oprechter dan in het dagelijks leven, want daar ben ik constant bezig anderen te pleasen.' Dus ze vindt het ook geen probleem dat ik Blanca niet altijd sympathiek vind, met die grappen van haar. 'Wat? Niet sympathiek!?', roept Busquets, die grote ogen opzet en een harde lach van ongeloof over het terras laat schallen. 'Ik vind haar adorabel! Kijk, frivoliteit is een middel, dat kent u misschien niet zo, maar soms is het de enige manier om nare ervaringen te doorstaan.

'Neem Palmyra. Ik zei tegen een vriend, toen het nieuws laatst meldde dat IS de Syrische archeologische locatie naderde, dat ik er de voorkeur aan geef dat ze duizend mensen doden dan die zuilen verwoesten. Dat meen je niet, zei die vriend, één leven is meer waard dan heel Palmyra. Geldt dat ook voor de Sixtijnse Kapel, vroeg ik hem. Natuurlijk, zei hij.

'Later, aan tafel, zei die vriend: 'Jij bent zo frivool dat ik je de haren uit je hoofd kan trekken. Maar ik doe dat niet, want ik merk dat jij zelf erkent dat je zo in elkaar zit. Je bent geen slecht mens.' Hij zag dat lachen mijn manier is om met pijn om te gaan. ­Iemand die altijd serieus blijft, ook als hij pijn ondergaat, wordt sneller als een held gezien. Dat is mij niet gegeven, pijn te nemen als een held. Ik lach.

'De geest van de jaren zestig en zeventig heeft mij gevormd. Hier in ­Cadaqués zat ik toen, met mijn nanny, maandenlang geen school, alleen maar strand en zon. Ik zat vooral stil in een hoekje te kijken naar de bohemiens en hippies. De vorige burgemeester heeft die hippies op een kwaad moment in een vrachtwagen geladen en weggereden. Jammer. Ze zaten op een eilandje, herinner ik me, je moest er heen zwemmen met je tas boven je hoofd. Dat moest je er voor over hebben. En dan kroop je aan land en dan was alles daar: drugs en drank, vrijheid.

'Die onbezorgdheid is voorgoed verleden tijd. Mijn moeder is dood. Ook dit gaat voorbij is de titel van mijn boek, maar Blanca ontdekt dat niet alles verdwijnt. De liefde voor haar moeder blijft. En zij is in zekere zin het meisje gebleven dat in een hoek van de kamer alles observeert. De werkelijk belangrijke dingen gaan niet voorbij.'

CV

Milena Busquets,
officieel Milena Busquets Tusquets, werd in 1972 geboren in
Barcelona. Ze studeerde Frans aan het Lycée
française en archeo­logie in Londen. Jaren werkte ze als redacteur bij
uitgeverij Lumen van haar moeder, tevens schrijfster en essayiste, Esther Tusquets. In 2008 verscheen haar debuut, Hoy he conocido a ­alguien, dat ze nu 'te
frivool, zelfs voor mijn doen' noemt om te laten herdrukken. De opvolger También esta pasará werd al voor verschijnen verkocht aan Suhrkamp, Rizzoli, Gallimard,
The Hogarth Press,
en het Nederlandse
Meulenhoff. De auteur is te volgen op milena­busquets.blogspot.com.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden