'Pijn is verschrikkelijk, maar stimuleert de creativiteit'

Georgische kunstenaars hebben meer vrijheid dan de vorige generaties, maar worstelen daar nog wel mee...

AMSTELVEEN Het is een klein beeldscherm, en je moet even met de ogen knipperen voordat je door hebt dat die bewegende blokjes Poetin voorstellen – de Russische premier is op dezelfde manier onherkenbaar gemaakt als op televisie vaak met misdadigers (of slachtoffers) wordt gedaan.

CriminalTV, zo heet het kunstwerk, en het is gemaakt door de Georgiër Niko Tsetskhaladze.

Hij is samen met 21 andere kunstenaars te zien bij de eerste grote overzichtstentoonstelling van hedendaagse Georgische kunst buiten het moederland: ‘Born in Georgia’ in het Cobramuseum in Amstelveen.

CriminalTV is het enige werk dat direct aan de oorlog van afgelopen zomer refereert, toen Rusland de opstandige Georgische provincies Zuid-Ossetië en Abchazië binnenviel. ‘De huidige politieke situatie speelt wel een rol voor de kunstenaars’ schrijft het museum op zijn website, ‘maar richtinggevend is deze niet.’

‘Dat was vroeger anders’, zegt Gia Edzgveradze (55), die voor de opening even in Nederland is. ‘Alleen kreeg niemand ons werk toen te zien. Tijdens de bezetting door de Sovjet-Unie werkten we in kelders en op zolders, want als je niet volgens de richtlijnen van het sociaal-realisme schilderde, was dat decadente kunst, en was je tegen het systeem.

‘Achteraf heeft dat een zekere geur van romantiek: kunstenaars die in het paradijs zonder toekomst in het geheim moesten werken. Toch verloren we daarmee wel onze sociale functie.’

Een groot deel van de ‘oude’ kunstenaars vertrok na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 naar het Westen. In de diaspora zetten zij hun werk voort – zoals Edzgveradze, die in München woont. De afgelopen jaren woedden er oorlogen in Georgië en maakte het een Rozenrevolutie mee; die gebeurtenissen hebben een nieuwe generatie kunstenaars gevormd.

Zoals de 33-jarige Vato Tsereteli, die aan de Koninklijke Academie voor de Schone Kunsten in Antwerpen studeerde, maar in 1999 terugkeerde naar Tbilisi om er de Media Art Farm op te richten, een centrum voor hedendaagse kunst.

‘In de tijd van de Sovjet-Unie was kunst een vorm van verzet – en was het gemakkelijk om je pijlen te richten. De ideologie had een gezicht, het was een partij met mensen, kleuren en symbolen. Nu zie je dat niet meer. We hebben een democratisch systeem, misschien met mensen over wie we niet altijd tevreden zijn, maar die we zelf hebben gekozen. En de oorlog? Dat moet eerst rijpen. Bij oorlog kan kunst achteraf pas een rol spelen.’

Datzelfde zegt Sandra Roelofs, de Nederlandse first lady van Georgië die voor de opening van de tentoonstelling even in haar moederland was. ‘De eerste jaren vertaalt de situatie zich in letterlijke kunst – pas na zes, zeven jaar kun je dingen in retrospectief zien, en zullen de topstukken komen. Maar de rust is nog niet teruggekeerd, voor echte topkunst is het nog veel te vroeg.’

Edzgveradze denkt wel dat die gaat komen. ‘Gebruik die situatie, denk ik dan. Haal er je voordeel mee! Pijn is verschrikkelijk, maar stimuleert creativiteit. Esthetiek om het mooie is totaal oninteressant. Goede kunst vertelt veel meer.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden