Pieter Verhoeff (1938-2019) was een sociaal bewogen ‘streekromancier van de Friese film’ die ook culthits als Jiskefet scoorde

De woensdagavond op 81-jarige leeftijd overleden Pieter Verhoeff (Van geluk gesproken, Nynke, De brief voor de koning) was een sociaal bewogen filmmaker met een sterke hang naar historisch drama.

Regisseur Pieter Verhoeff in 2013. Beeld ANP Kippa

Bijna tachtig was de woensdagavond overleden filmmaker Pieter Verhoeff, toen hij in 2017 nog eens twee films presenteerde op het Nederlands Filmfestival. Tokyo Trial, z’n internationale coproductie en docudrama over het oorlogstribunaal te Japan na WOII. En Echt Herman Koch, een portret van de Nederlandse bestsellerschrijver en voormalig Jiskefet-acteur. 

De totstandkoming van Tokyo Trial te Japan had hem hoofdpijn bezorgd, dat kon niet anders: de Japanse producenten hadden zo hun eigen ideeën, en lieten de Nederlandse (co)regisseur weinig ruimte om de historische feiten van kleur te voorzien, terwijl dat nu juist de kracht was van Verhoeff. De nominatie voor een Emmy voor Tokyo Trial verzachtte de pijn.

‘Als ik de set op stap, ga ik het land van de vrijheid in’

Verhoeff maakte voor de Japanse tv een serie over het tribunaal dat na WO II de Japanse oorlogsmisdadigers berechtte - een gevoelig onderwerp. Hij herschikte zijn materiaal ook nog tot een bioscoopfilm, die hij eigenlijk boeiender vindt. Waarom?

Verhoeff groeide op in Lemmer in een protestants gezin en belandde na een opleiding tot sociaal-cultureel werker midden jaren zestig op de Nederlandse Filmacademie. Hij maakte zijn speelfilmdebuut in 1980 met Het teken van het beest. Een waargebeurd drama over de Fries die in 1929 vier veldwachters doodsloeg toen die zijn geliefde kwamen weghalen, omdat ze was weggelopen van haar zes kinderen. De producent vroeg om Rutger Hauer, maar Verhoeff koos voor de toen minder bekende, doch uitstekende Gerard Thoolen; de eerste hoofdrol voor de acteur.

Mockumentary

In de jaren zeventig had Verhoeff al een reputatie opgebouwd als televisieregisseur. Hij leverde items voor Het Gat van Nederland en maakte deel uit van de ‘gideonsbende’ van de VPRO, het clubje televisiemakers dat veel vrijheid genoot. Met z’n spraakmakende namaakdocumentaire Rudy Schokker huilt niet meer (1972), over een baby die niet huilde maar raasde als een straaljager, was Verhoeff een van de eerste beoefenaars van het ‘mockumentary’-genre. Nogal wat verontruste kijkers dachten dat het écht was, wat ze zagen.

Met Van geluk gesproken (1987) regisseerde hij een zowel door publiek als pers gewaardeerde Nederlandse speelfilm over gewone, hedendaagse Amsterdammers; bewoners van een pand die elkaar treffen in het trappenhuis. Met bijrollen voor Michiel Romeyn en Kees Prins, twee toekomstige Jiskefetters. 

Verhoeff regisseerde daarna de eerste reeks van het VPRO-programma Jiskefet (1990) en schudde de titel ooit uit z’n losse Friese pols: ‘gooi die rommel maar in de jiskefet’(vuilnisbak). 

Ook Nynke, wederom een Fries historisch bioscoopdrama, was in 2001 een flink succes. Met actrice Monic Hendrickx als Nynke van Hichtum, de echtgenote en latere kinderboekenschrijfster die in opstand komt als haar echtgenoot en SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra er plots conservatieve ideeën op na houdt.

Verhoeff, die meende dat hij zichzelf enigszins in de hoek schilderde met al dat Friese drama (‘ik ben de streekromancier van de Nederlandse speelfilm’), vond zichzelf uit als actie- en avonturenfilmer met Brief voor de koning, de spannende jeugdfilm uit 2008 vol met zwaardgezwaai, ridders en galopperende paarden.

Verhoeff was geheel niet van zins met pensioen te gaan, liet hij in 2018 nog aan de Volkskrant weten. ‘Ik mag dit jaar dan 80 worden, als ik met cast en crew de set op stap, ga ik het land van de vrijheid in. Alles is lichter. Met anderen iets moois maken, daar ligt het voor mij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden