Pierre Audi brengt nieuwe Johannespassie

Vastentijd heet in de muziekwereld ook wel passietijd. In aanloop naar Pasen zijn er de komende weken ontstellend veel uitvoeringen van passies, vooral natuurlijk de Matthäus van Bach, in mindere mate diens Johannespassie, naast een klein rijtje nieuwe ideeën en apocriefe vondsten (zie kader). Het bijwonen van een passie is een van de laatste religieuze rituelen in een seculiere cultuur. Zangers met Bach op hun repertoire hebben tot Pasen geen avond meer vrij.

Pierre Audi Beeld Erwin Olaf

In Brussel, op het Klarafestival, was dit weekend een bijzonder geënsceneerde Johannespassie te zien van regisseur Pierre Audi (volgend jaar herneming in Amsterdam), een voorstelling ontdaan van het dogmatisme dat een passie vaak aankleeft.

Het uitstekende Belgische barokorkest B'Rock is opgesteld in een cirkel met vier openingen. In het midden staat een dirigentenpodium, maar de muzikaal leider van de voorstelling (Andreas Spering) zit eveneens nederig in de cirkel op een gewone stoel. Een videoscherm, een paar bankjes, meer staat er niet. De coulissen zijn ook verwijderd; het bekende oratorium over Jezus' lijden en dood hoeft niet op een opera te lijken.

Blote voeten

Op blote voeten komen de zangers de vloer op. Het koor (het Poolse NFM Choir uit Wroclaw) is afwisselend een boze menigte Joden en een reflecterend koraal. Ze staan in het hart van de cirkel, marcheren eromheen, of stellen zich aan weerskanten op. Rond het dirigentenpodium bewegen zich Jezus, Petrus, Pilatus en de Evangelist, in een typische Audi-choreografie: een helder lijnenspel, vaak een driehoek, die alles zegt over hoe de personages zich tot elkaar verhouden.

De soberheid werkt goed voor de Johannespassie, die compacter, directer en dramatischer is dan de bekendere Matthäus; Bachs geniale noten vertellen al genoeg. Maar bovendien dringt Audi het publiek hiermee niets op en bedekt hij de voorstelling niet met een eigen interpretatie.

Ook houdt het de aandacht vrij voor de eigentijdse toevoegingen. Op het videoscherm zien we eerst Wim Delvoye's kunstwerk Via Crucis: de veertien staties van Jezus' lijdensweg uitgebeeld door röntgenfoto's van muizen - ultiem banaal en mysterieus tegelijk. Daarna volgt een videowerk van Mirjam Devriendt, met onder andere beelden van handen. Subtiel geven de handen een emotionele lading mee aan het toneel; twijfel, koppigheid of berusting.

Nieuw werk

Ook muzikaal is de passie uitgebreid. Annelies van Parys, bekend van de opera Private View, schreef een fluisterzachte proloog en epiloog die naadloos aansluiten op de muziek van Bach. Midden in de passie klinkt nieuw werk van de Joods-Palestijnse componist Samir Odeh-Tamimi, genaamd L'Apokalypse Arabe I. Terwijl het koor in mystiek klinkende micropolyfonie uitbarst, worden infraroodbeelden getoond van luchtaanvallen op (vermoedelijk) een Arabische stad.

Door deze toevoegingen wordt de Johannespassie van een specifiek christelijke vertelling een verhaal over religie in bredere zin, over lijden en medelijden in deze tijd. Een hoogtepunt is dan ook het moment waarop Pilatus, de bas Tomas Král, 'Was ist Wahrheit?' zingt.

Alles klopt aan And you must suffer. Audi bewijst eens te meer hoe belangrijk theater is als ritueel, als gezamenlijk moment van reflectie.


De beste uitvoeringen

Last van keuzestress, met het enorme aanbod aan passies? Dit zijn de interessantste uitvoeringen dit jaar.

Vanaf 15 maart dirigeert de 77-jarige dirigent Reinbert de Leeuw een Matthäus Passion met Holland Baroque en het Nederlands Kamerkoor, in diverse steden.

Puriteinen moeten op 19 maart naar de Matthäus Passion van Sigiswald Kuijken en zijn barokensemble La Petite Bande. Perfectionisme tot in de kleinste noot.

Twee jaar geleden werd zijn manisch gedetailleerde boek over Bach een bestseller, nu staat de legendarische dirigent Sir John Eliot Gardiner op 22 maart in het Concertgebouw, waar hij de Matthäus Passion zal dirigeren.

Vanaf 25 maart toert het succesvolle jonge Dudok Kwartet met The Pocket Passions, waarin muziek van Bach en Beethoven en nieuw werk van Pim Moorer wordt gespeeld. Wel een paasthematiek, maar nu eens een keer niet de Matthäus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden