Pianist Aracadi Volodos gooide ondanks sterrenstatus het roer om

'Het is niets voor mij om zo vaak op te treden'

Waarom gooide de pianist wiens sterrenstatus gegarandeerd leek, het roer om?

Arcadi Volodos: `Vroeger gaf ik 150 concerten per jaar. Ik heb ontdekt dat het niets voor mij is zo vaak op te treden.' Beeld Marco Borggreve

'Eenmaal thuis na een concerttournee raak ik wekenlang geen piano meer aan. Ik zoek bewust de stilte op. Als ik non-stop speel, verlies ik namelijk mijn muzikale frisheid. Die komt pas terug als ik uitrust, in stilte. Wanneer ik na een maand achter de piano ga zitten, klinkt alles weer alsof het de eerste keer is dat ik de muziek hoor. Het voelt alsof ik ben herboren.'

Opmerkelijke woorden van een man die ooit voorbestemd leek tot een carrière als klavierleeuw. Zo'n pianist die gretig achter zijn instrument kruipt, de handen temperamentvol laat neerdalen op de toetsen om een wervelwind aan noten te produceren. Het had er in de jaren negentig de schijn van dat de Russische pianist Arcadi Volodos (45) zich zou ontwikkelen tot zo'n virtuoze notenstrooier.

Schijnbaar probleemloos speelde hij de meest complexe stukken. Niet alleen waagde hij zich aan de beruchte Carmen-variaties van superpianist Vladimir Horowitz, met eenzelfde muzikale bravoure en vingervlugheid speelde hij eigen transcripties, onder meer van Mozarts Turkse Mars. Subtiel, voorbeeldig ingekleurd, dat zeker, maar het leek een circuskunstje te worden.

Gespannen

Het opnemen van een cd in een studio is voor veel klassieke musici een lijdensweg, ook voor Volodos. 'In een studio heb ik minder inspiratie, omdat ik geen contact heb met publiek', zegt de pianist. De gespannen stilte voor een concert is stimulerend, zegt hij. In een studio 'wordt het algauw een gesprek tussen mij en Brahms en daarvoor heeft hij die muziek niet geschreven'.

Volodos werd zich bewust van dit risico en verlegde zijn koers. In de loop der jaren werd zijn spel fijnzinniger, stiller en poëtischer. Zelfs in het spectrum 'fluisterzacht' weet hij nu nuances aan te brengen. Vijf jaar geleden maakte hij een cd met werk van de 20ste-eeuwse Spaanse componist Frederic Mompou, een soort stillevens voor piano, kwetsbare muziek. Nu is er een cd met laat werk van Johannes Brahms: geen muziek van het grote gebaar, maar delicate, intieme stukken.

Had u dit werk twintig jaar geleden op dezelfde manier kunnen spelen?

'Dat is maar de vraag. Ik heb altijd gehouden van Brahms, maar ik ben veranderd. Als ik naar mijn eigen opnamen uit 1996 luister, denk ik weleens: ben ík dat? De pianist van toen bestaat niet meer. In die beginperiode vroeg mijn management om dynamische muziek, dus speelde ik die virtuoze stukken. Het was goed voor me hoor, want die ervaring heb ik meegenomen. Maar ik ben veranderd in mijn hart en muziek wordt geboren in het hart.'

In 2013 bent u vader geworden.

'Het vaderschap is een van de redenen, maar niet de enige. Het is een kwestie van persoonlijke groei. Vroeger gaf ik honderdvijftig concerten per jaar, nu nog hooguit veertig. Ik heb ontdekt dat het niets voor mij is zo vaak op te treden. Spelen met een orkest is al helemaal lastig, want ik ben niet erg flexibel. Mijn beste ideeën over muziek - over alles eigenlijk - komen 's nachts. Ik ben een nachtmens en de meeste orkesten repeteren alleen in de ochtend. Dan ben ik nog niet wakker.

'Daarnaast koester ik mijn privéleven. Mijn dochter, mijn familie en mijn vrienden zijn erg belangrijk. Ik heb een balans gevonden. Ik ben nu veel gelukkiger dan vroeger.' Lachend: 'Wel moet ik tegenwoordig wat van mijn rust inleveren. Als ik terugkom van een tournee en ik wil relaxen, zegt mijn dochtertje vaak (met een hoog stemmetje): 'Papa, je moet wat voor me spelen.' Dan wil ze dansen en kan ik moeilijk nee zeggen.'

U hebt nooit lang geworsteld met pianotechnieken. De muziek kwam u als het ware aanwaaien. Toch duurde het relatief lang voordat u besloot pianist te worden. Hoe ging dat?

'Ik groeide op met klassieke muziek. Mijn stiefvader had een grote collectie klassieke platen. Mijn moeder zong in de kerk. In Sint-Petersburg begon ik op de muziekschool met een studie koor- en orkestdirectie, maar ik had niet zo'n geloof in mijn eigen kunnen. Een paar studenten uit mijn klas hadden een passie voor pianomuziek, dat we als bijvak kregen. Ik werd daar min of meer in meegezogen en besloot op mijn 15de piano als hoofdvak te nemen, hoewel ik nog geen niveau had natuurlijk. Mijn zelfvertrouwen groeide pas toen ik op mijn 18de in Moskou een leraar trof die me ervan wist te overtuigen dat ik professioneel pianist kon worden.'

Stilte wordt steeds belangrijker in uw muziek.

'Tegenwoordig zijn de mensen bang voor stilte. Ze kunnen niet meer met zichzelf alleen zijn. Voor klassieke musici is dat een moeilijk gegeven, want klassieke muziek wordt uit stilte geboren. De meeste componisten hebben een innige relatie met stilte. Het geeft diepte aan hun werk. De wereld is sneller geworden: meer lawaai, meer consumptie, internet - meer van alles.

'Je merkt dat in de concertzaal. De piano, het instrument, is agressiever dan een jaar of twintig geleden. Met de piano's van toen kon je meer klankkleur aanbrengen. Nieuwe piano's hebben veel power, maar minder intimiteit. Thuis, in Madrid, koester ik de stilte. Ik woon net buiten de stad en ga vaak wandelen. Tijdens die wandelingen voel ik me één met de natuur en ben ik een gelukkig mens.'

U koos voor uw nieuwe cd Volodos Plays Brahms werken waarin ruimte is voor de stilte. Het is introspectieve muziek die de componist schreef in de jaren voor zijn dood.

'Brahms begon met grote concerten, monumentale muziek. Later schreef hij intiemere stukken die veel dieper de ziel ingaan en soms niet meer van deze wereld lijken. Vrijwel elke componist heeft z'n late, diepe periode. De afgelopen jaren heb ik veel Brahms gespeeld. Hoe dichter je bij het genie van zo'n componist komt, hoe meer je je realiseert dat het leven te kort is om goed Brahms te kunnen spelen.

'Vaak worden in muziek emoties uitgedrukt: lijden, liefde, et cetera. In de muziek bestaan ze in een meer superieure vorm dan in het dagelijks leven. Het is daarom moeilijk om onder woorden te brengen wat ik voel voor Brahms: zijn muziek staat buiten het gewone leven.'

Arcadi Volodos treedt vrijdag 19/5 op in TivoliVredenburg, Utrecht, en zondag 21/5 in het Concertgebouw in Amsterdam.

Arcadi Volodos: Volodos Plays Brahms, Sony Classical.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.