PHILIPS

Philips-persingen waren je van het. De receptuur van het vinyl was geheim, maar men fluisterde dat er speciaal bronwater aan te pas kwam....

NIEUWS uit Hilversum: platina voor Aafje Heynis!

Het vibreren van de kachelwarme jaren vijftig in de stem van de oer-Hollandse alt (Simon Carmiggelt: 'We eten vanavond warme alt') is plots weer goed voor een verkoop van tienduizenden cd's. Er komt zelfs dubbel-platina aan voor Philips, want de aflevering in de Dutch Masters-serie met het stralende geluid van Aafje nadert de magische grens van 50 duizend.

Aafje Heynis (75), verrast: 'Is dat waar? Ongelooflijk. Daar ben ik dankbaar voor.'

Paul Popma van Philips - herstel, niet van Philips, ook niet van Phonogram of Polygram, het heet nu Universal Classics and Jazz, en daar is hij 'product manager catalogue exploitation' - bekokstoofde de succesvolle wedergeboorte van Heynis. Trouwens, ook die van Herman Krebbers, de pianist Hans Henkemans en alle andere Dutch Masters die nu in de etalage liggen, onder het Philips-logo mét de beroemde rode streep. Ook hij is in zijn nopjes. 'Dit had niemand durven hopen.'

Maar niet alle Philipsvrienden associëren dit succes met wedergeboortes. Volgens sommigen is Aafje Heynis teruggekeerd naar 1999 om het licht uit te doen. Het Philipslabel zou 'zo dood als een pier' zijn.

'Philips bestaat niet meer. Het is opgerot. Triest maar waar.' Volgens Tjako Fennema, ex-hoofdredacteur van Klassieke Zaken, het maandblad van de platen-vakhandel, is het afgelopen, uit. Klein detail: 'En denk niet dat onze meesters uit de oude doos in Scandinavië interessant gevonden worden.'

Jan Rubinstein, voormalig stafmedewerker en promotor van de Philips Phonographische Industrie, slaat een 'trieste afgang' gade. Het Philips-label is volgens Rubinstein 'met al zijn expertise, smaak en historie als een zak aardappelen aan de kant gezet'.

Volgens de muziekjournalist Gérard Verlinden - als chef-kunst van Elseviers Magazine monsterde hij begin jaren zeventig 'de gouden tijden van Philips' - is het platenbedrijf 'verkwanseld'. En wel door het moederconcern Philips. 'In het bijzonder door de heer Cor Boonstra.' Verlinden: 'Het besluit om Polygram van de hand te doen aan Seagram was net zo a-musisch als de beslissing om het hoofdkantoor van Eindhoven naar Amsterdam te verhuizen.'

Philips, een label van 'vele Edison-bekroningen', van fenomenale verkopen van het Concertgebouworkest met Bernard Haitink - ook het succesmerk van Eugen Jochum, Joseph Krips, Colin Davis, Elly Ameling, het Beaux Arts Trio, Quartetto Italiano, Arthur Grumiaux, Clara Haskil, Alfred Brendel - werd in 1950 opgericht. Door Philips-Eindhoven. Jan Rubinstein: 'Populaire muziek kwam aanvankelijk op de tweede plaats, heel bijzonder.'

Rubinstein vindt het 'tragisch dat het de 50 jaar net niet heeft gehaald. Ook al mogen ze tot 2008 nog wat met de naam blijven winkelen'.

Volgens Leo Boudewijns, voormalig platenhoezen-assistent en postzegelverzorger, labelchef, marketingmanager en hoogste Phonogram-baas, is de zaak verkocht aan moneymakers. Hij vindt dit 'niet onverstandig, hoezeer ook onbegrijpelijk'.

En het Amsterdam-Museumplein-bastion? Dat is nog maar drie maanden geleden opgedoekt, het pas geopende hoofdkwartier van (voorheen) de Philips Music Group, schuin tegenover het Concertgebouw. Met de artiestencontracten en catalogi der gouden tijden verkaste president Costa Pilavachi naar Londen. Daar heeft hij op last van Seagram/Universal zowel Philips als Decca onder de hoede, het Britse zusterlabel dat samen met Philips en het eerbiedwaardige Deutsche Grammophon de klassieke poot vormde van de holding Polygram. De Duitsers mochten in Hamburg blijven.

Fennema, ex-Klassieke Zaken: 'De studio in Baarn is verkocht. Maar wat wil je, de opnametechnische allure waar labels als Philips, Decca en DG prat op konden gaan, die uniciteit is toch vervaagd.'

Waar zijn de tijden van de Philips-persingen, op vinyl dat zo excellent was door de 'gebruikmaking van speciaal bronwater onder de grond van de Baarnse fabriek', zoals het hardnekkige gerucht wilde? (Rubinstein: 'Het recept was strikt geheim'.) Alles rijp voor het oudheidkundig museum?

'Onzin', zegt Peter van der Heijden, marketing manager voor Nederland van Universal Classics and Jazz (Philips, Decca, DG en kleinere labels). 'We hebben een window van tien jaar gekregen, een periode waarin we het Philipslabel nog kunnen uitnutten. We brengen onder het Philipslabel nog altijd zo'n veertig titels per jaar uit. Er worden nog altijd opnamen gemaakt en er worden nieuwe musici gecontracteerd. Pas geleden nog een Russische celliste, Nina Kotova.'

Van der Heijden: 'Men denkt dat het ophoudt omdat de spullen verhuisd zijn. Maar we hebben evengoed net weer een paar Rimski-opera's met Gergjev uitgebracht. De Kerstmatinees met Mahlersymfonieën onder Haitink, ook geen flauwekul.'

Van de filmmuziek, de sound tracks die het recentelijk wat met de 'identiteit' kwakkelende Philipslabel binnen Polygram naar zich toegeschoven kreeg om de verkoopcijfers op te krikken, blijkt intussen het een en ander overgeheveld naar Decca. Omdat Decca, zegt Van der Heijden, op dat punt nog 'een probleempje' had. 'De overgang naar Seagram heeft allerlei processen geaccelereerd die in de kiem al speelden', zegt Costa Pilavachi. Hij is een Griekse Canadees, die door zijn Philips Classics-voorganger, de Oostenrijkse Nederlander Hanz Kinzl, ooit werd weggeplukt uit de staf van het Boston Symphony Orchestra.

Pilavachi: 'We staan aan een begin. Niet aan het eind van Philips. In 2007 zal er opnieuw met het Philipsconcern worden gepraat over het logo. Zo zeker als wat. We hebben hier in Londen twee labels, en twee stallen. Wat Vladimir Ashkenazy is voor Decca, is Alfred Brendel voor Philips. Het verschil is alleen, dat het Philips-label geen Nederlandse identiteit meer heeft. Dat heeft nogal wat mensen gechoqueerd.'

En het Concertgebouworkest - dat speelt met zijn chef Chailly dus al jaren gewoon voor Decca. 'Het labeldenken doet er niet veel meer toe. Het gaat om de artiest. De artist driven policy. Hele catalogi worden geconsolideerd in samenwerking met serieuze concurrenten. Onder het label Philips Classics zijn nu al twee miljoen cd's verkocht van de serie Great pianists, een serie die alleen maar mogelijk was doordat we opnamen in licentie hebben gekregen van maatschappijen als EMI en Sony.'

Fennema meent dat platenlabels worden 'weggegooid'. 'Maar wat wil je. Het maakt al geen flikker meer uit op welk grote label de volgende John Eliot Gardiner verschijnt.'

Pilavachi: 'De hoogste baas van Seagram, Edgar Bronfman Junior, heb ik maar twee- of driemaal ontmoet. Wij zijn een klein radertje in een muziekconcern dat nu vele malen belangrijker is dan de hele wine and spirits van de oude whisky-reus Seagram. Dat zit met Universal ook nog in de filmindustrie, met alle themaparken erbij. Zo'n firma wil aan het eind van het jaar resultaten zien, en als die toevallig via een Philipslabel tot stand komen, prima. We boeken op dit moment een stormachtig succes met de aria's van Andrea Bocelli. Twee miljoen cd's weggezet in een week, dat is een klassiek record aller tijden.'

'Op het hoogtepunt van Haitinks carrière gaf Philips vijf, zes, zeven platen uit met het Concertgebouworkest. Succesdirigenten als Rattle, Gergjev en Chailly doen het nu met twee per jaar. Een lagere versnelling. Maar zo'n Varèse-box van Chailly doet het goed.'

Van de oude Philipsheld Frans Brüggen en zijn Orkest van de Achttiende Eeuw ligt nog een stapel opnamen verweesd op de plank. Reinbert de Leeuw en het Schönberg Ensemble, met Russisch werk en Gorecki, al jaren niets meer van vernomen: 'Dat zie ik óók niet als een doodlopend spoor wegens gebrek aan kwaliteit', bezweert Pilavachi.

'Het is afwachten, zoeken naar de juiste combinatie van omstandigheden.' We hébben met De Leeuw al twee keer meer gedaan dan in het begin was gepland. Het punt is: bij elke cd die we uitbrengen moeten we zorgen dat we een verhaal te vertellen hebben.'

Ex-Phonogramdirecteur Boudewijns: 'De plaatindustrie heeft twee taken. Zo mooi mogelijke dingen vastleggen, en daar zo veel mogelijk geld mee verdienen.'

'Het gekke is', zegt Boudewijns, 'dat winst maken oorspronkelijk niet eens de bedoeling was van de Philips Phonographische Industrie, met driemaal ph. Eindhoven heeft de platentak destijds in het leven geroepen om eindelijk repertoire achter de hand te hebben, bij de ontwikkeling van de langspeelplaat - de grote vinding na het 78-toerentijdperk. Later heeft Frits Philips de Decca-aandelen gekocht om ambities als marktleider te kunnen realiseren. Je staat nog versteld wat er in de na-oorlogse decennia allemaal ondernomen is. Philips had zowat alles, met een macht aan pop erbij, Franse chansons. Het enige was, dat Eindhoven soms wat moeite had met de tijdgeest. ''U moet wel beseffen dat mijn naam erop staat'', zei Frits Philips, toen dat Franse hijgplaatje met Jane Birkin en Serge Gainsbourg uitkwam. Je zou ook kunnen zeggen, dat het succes ons op den duur wat geborneerd heeft gemaakt.'

Boudewijns: 'En nu heeft Boonstra zich moeten afvragen, of zijn bedrijf al dat repertoire na de komst van de kopieer-cd nog wel zo goed kon gebruiken.'

Rubinstein: 'Het is Jan Timmer geweest die begin jaren tachtig als platenpresident de hele muziekindustrie van de ondergang gered heeft. Hij ging over de hele wereld de boer op, en kreeg concurrerende platenmaatschappijen zo ver dat ze hetzelfde systeem kozen voor de nieuwe uitvinding, de cd. We hadden vreselijke schulden. Ik moest bankdirecteuren aan het lijntje houden door ze in mijn kantoor dat nieuwe ding te laten horen, die geweldige cd. Dat imponeerde.'

Boudewijns: 'Waar het nu alleen nog maar om kan gaan, is of de invloed van het Philipslabel op het Nederlandse muziekleven en andersom kan voortbestaan. Ik heb daar geen valse hoop op. Haitink is toch ook afbesteld.'

Paul Popma, van de Dutch Masters uit het oude Philips-bestand: 'Er moet iets nieuws worden bedacht, dat is duidelijk. Misschien nog eens een complete Mengelberg. Jongere Nederlanders van dit moment - het zou leuk zijn. Voor ons is dat een kwestie, denk ik, van lange adem. Het is geen internationale prioriteit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden