Recensie Orgel van wijk bij duurstede

Peter van Dijk weet verrukkelijke klanken aan het orgel te onttrekken ★★★★☆

Het Kiespenning-orgel van Wijk bij Duurstede Beeld Reinout Labberton

Laat dit even op u inwerken: in de zomer worden er in Nederland 1854 orgelconcerten georganiseerd. Mogelijk zijn het er zelfs nog meer. De website orgelnieuws.nl harkte alle gegevens bij elkaar van de verschillende agenda’s en kwam tot dit aantal concerten, verdeeld over 432 locaties, tussen juni en september. Het bevestigt nog maar eens hoe bijzonder Nederland als orgelland is. En hoe onderbelicht deze praktijk is in de media.

Hoe gaat zo’n orgelconcert eraan toe? Het is donderdag 20.15 uur en we zijn in de Grote Kerk van Wijk bij Duurstede. De wanden zijn protestants witgepleisterd, de kroonluchters blinken. Er zijn vijftig mensen – dat er veel concerten plaatsvinden, betekent niet dat de kerken ook bomvol zitten. Grote attractie hier is het orgel van Albert Kiespenning, in een kas opgesierd met beeldjes die doen denken aan VOC-schepen. Het instrument, dat vanavond wordt bespeeld door Peter van Dijk, dateert dan ook van ongeveer 1615.

Het orgel van Wijk bij Duurstede
Klassiek
Peter van Dijk speelt o.a. Scheidemann en Buxtehude
15/8, Grote Kerk, Wijk bij Duurstede.

Bijzonder aan de bouwer is dat hij in nauw contact stond met Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621). Dit orgel was dus een modern instrument in de laatste levensjaren van Nederlands invloedrijkste componist. Nadat er (zoals bij vrijwel elk orgel) flink aan gesleuteld en hersleuteld is, benadert het sinds vorig jaar de staat die het had in de vroege 18de eeuw. Het orgel staat weer in middentoonstemming, waarbij de belangrijkste tertsen zo zuiver mogelijk klinken en sommige andere samenklanken juist pijnscheuten veroorzaken.

Het Kiespenning-orgel van Wijk bij Duurstede Beeld Reinout Labberton

De muziek uit de tijd van het orgel, van figuren als Pieter Cornet en Heinrich Scheidemann, klinkt er des te beter op. Peter van Dijk speelt een programma dat past bij de feestdag van Maria-Tenhemelopneming. De meeste orgelconcerten mogen dan plaatsvinden in kerken, de sfeer is doorgaans minder sacraal dan bij het gemiddelde kamermuziekconcert. Als Van Dijk tijdens het spelen een register uit wil trekken en het orgel werkt niet mee, stopt hij om opnieuw te beginnen.

Wat een verrukkelijke klanken weet hij het orgel te ontlokken: die zijn karaktervol en krachtig, maar nooit agressief – ook de scherpste stemmen hebben een warme, verleidelijke gloed. Dat ieder lijntje in de Toccata in d-klein van Matthias Weckmann zo goed te volgen is, is zowel de verdienste van de speler als het instrument.

Het Kiespenning-orgel van Wijk bij Duurstede Beeld Reinout Labberton

Het concert, drie kwartier, blijkt sneller klaar dan verwacht. Als het publiek na het applaus vol verwachting op de stoelen blijft zitten en de recensent dan maar roept of er nog een toegift in zit, volgt nogmaals Christum wir sollen loben schon van Georg Böhm. Het is dan al lang duidelijk dat dit orgel best een plek had verdiend in de Volkskrant Top-15 van mooiste orgels. Volgend jaar beter in de top -16 tot en met 30, beloofd.

Orgels die u gehoord moét hebben

Waar staan de orgels die u beslist gehoord moet hebben? De Volkskrant maakte een Top-15 om uw orgelontdekkingstocht mee te beginnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden