Performance over intimiteit en geweld is rauw en toch elegant

Cock Cock... Who's there? van Samira Elagoz is persoonlijk, maar geen jammerboel

De voorstellingen op festival Something Raw zijn deze keer uiterst persoonlijk. De Finse Samira Elagoz vond een elegante vorm voor een stevig onderwerp.

Samira Elagoz in haar voorstelling 'Cock Cock... Who's There?'. Beeld Nellie de Boer

In interviews probeert ze het woord te vermijden. Want 'verkrachting' roept meteen een aura van slachtofferschap op en medelijden wil theater- en filmmaker Samira Elagoz (27) niet.

Dat ze bij aanvang van Cock Cock... Who's There? (2016) onomwonden en uiterst feitelijk meedeelt dat haar seksueel geweld is overkomen, doet er eigenlijk niet toe. 'Het stuk is een terugblik op het onderzoek dat ik in de drie jaar erna heb gedaan', vertelt ze via Skype vanaf het Finse platteland, daar waar ze opgroeide. 'Zie het als een onconventionele manier van traumaverwerking.'

Elagoz is een van de gasten op Something Raw 2017. Het dans- en performancefestival in de Amsterdamse Nes presenteert dit jaar opvallend veel uiterst persoonlijk werk, van kunstenaars bovendien die zich niks aantrekken van disciplinelabels. Elagoz studeerde aan de School voor Nieuwe Dansontwikkeling (SNDO), maar noch haar afstudeervoorstelling Cock Cock... Who's There?, noch haar succesvolle IDFA-debuutfilm Craigslist Allstars is met de beste wil van de wereld dans te noemen. Cock Cock is eerder een 'lecture performance', waarbij Elagoz ons pratend door een bonte film gidst, die stilistisch zwiert van videokunst naar documentaire.

Genderposities omdraaien

Met haar camera in de aanslag ging ze op zoek naar hoe ze overkomt op mannen. Wat zeggen hun reacties over de machtsverhoudingen tussen de seksen en wat doen die met haar? Elagoz, die supervrouwelijk kan ogen, praat met vrienden en familie, heeft webcamchats op Chatroulette, krijgt videoboodschappen op een datingsite, en ze ontmoet vreemde mannen bij hen thuis, in zeven steden wereldwijd.

Haar dates vond ze via Craigslist, een soort Marktplaats, en ze wisten van meet af aan dat ze onderdeel van een kunstproject zouden worden. Tijdens de eenmalige ontmoetingen, waarvan derden om veiligheidsredenen op de hoogte waren, mochten beide partijen filmen. Er wordt gekeken, gepraat, gelachen. Elagoz' selectie is veelzeggend: mannen scheppen op over dingen die ze hebben (kunst) en kunnen (vuurspuwen), of flirten met het feit dat ze graag seksueel dominant zijn.

Opvallend desondanks is dat de mannen kwetsbaar overkomen in Elagoz' verhaal. 'Met eikels in beeld wil of kan geen man in de zaal zich identificeren en dan schiet je je doel voorbij. Ik wilde subtiel laten zien hoe genderrollen werken. In kunst zijn vrouwen vaak gepresenteerd als passieve muze. Ik draai de posities om: ik portretteer mannen en laat zien dat vrouwelijkheid ook macht impliceert.'

Cock Cock... Who's There? krijgt alom positieve reacties, vooral van mannen, aldus de maakster. 'Sommigen zeiden door de voorstelling zelfs over hun eigen gedrag te gaan nadenken.'

Samira Elagoz.

Behoefte aan waarachtigheid

Dat film zo'n belangrijke rol in het project speelt, heeft te maken met Elagoz' behoefte aan waarachtigheid. 'Film is voor mij altijd de hoogste kunstvorm geweest. Thuis keken we veel films; in het bos waar we woonden, was niet veel anders te doen. Filmmakers hebben het over het echte leven en doen dat diepgaand en gedetailleerd. Theatermakers hebben vaak uitvoerige concepten die je vervolgens in de voorstelling niet terugziet. Films verkopen zich met slechts één tagline waarachter in de film meestal een enorme inhoud schuilgaat.

Zelf films maken leek Elagoz vroeger niet haalbaar. Het gezin was arm. Daarom mocht ze niet op muziekles, een instrument was te duur. Balletles ging wel. Maar via een hedendaagse dansopleiding in Salzburg kwam ze bij de SNDO in Amsterdam terecht, een school voor dansmakers. 'Ik had een hekel gekregen aan het supergetrainde en de perfectie van dans en begon filmpjes te maken.' De ultieme vrijheid die de SNDO haar gaf, was genoeg; de filmacademie werd niet overwogen. 'Het is juist goed dat ik niets wist van cameravoering of montage: het geeft mijn films een frisheid die blijkt aan te slaan.'

Drama

Voor de jonge Samira Elagoz is het essentieel om 'uit het leven gegrepen' theater te maken. Haar voorstelling Cock Cock... Who's There? is niet alleen voortgekomen uit een persoonlijk drama, maar ook opgebouwd uit levensechte, documentaire, teksten en filmbeelden. 'Ik sluit me niet op in een studio, maar ga naar buiten voor inspiratie en materiaal. Want wat is drama feitelijk meer dan het leven zelf? Filmmakers begrijpen dat. Films raken me daarom vaker dan voorstellingen.'

Het sterkst aan Cock Cock... Who's there? is dat het een persoonlijk relaas is, maar geen jammerboel. De inhoud is ontroerend en grappig. De stijl is luchtig, de montage van film en live actie juist weer uiterst strak. Elagoz: 'Het is simpel: een lastig onderwerp - praten over intimiteit en geweld is een taboe - wordt toegankelijk met een elegante vorm. Dat mijn publiek de zaal best blij verlaat, beschouw ik als een compliment.'

Ook Elagoz zelf gedijt bij het project. 'Door te accepteren wat er is gebeurd en de realiteit in eigen hand te nemen, heb ík bepaald wat de betekenis van de verkrachting in mijn leven wordt.' Half lachend: 'Het hele proces is een vorm van empowerment geweest, die me ook nog eens een tournee heeft opgeleverd.'

Something Raw, 7 t/m 11/3 in Amsterdam, met op 9/3 Cock Cock... Who's there?

Meer rauw

Drama Samira Elagoz is niet de enige die tijdens Something Raw het persoonlijke en het extreme opzoekt. Drie tips:

1. Negrophobia. In antwoord op de gewelddadige dood van zijn broer onderzoekt Jaamil Olawale Kosoko hoe onze cultuur omgaat met blacks.

2. Traumboy. Daniel Hellmann zet zijn dubbelleven als sekswerker in voor een performance over seksuele moraal.

3. The Automated Sniper. Deze performance van Julian Hetzel over de kunst van het oorlog voeren wordt letterlijk aan flarden geschoten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.