Review

Pefko laat je het gezicht van de hebzucht zien

Boek (fictie) - Daar komen de vliegen

David Pefko legt in zijn roman onze monsterlijke obsessie met geld overtuigend bloot, maar doet de wandaden van zijn hoofdpersoon af met een korte biecht.

De fraudeur, gemodelleerd naar Bernard Madoff, heeft ook sympathieke trekjes.

Hij heeft een gigantisch appartement op 5th avenue in New York, draagt peperdure maatpakken, financiert de extravagante kunstcollectie van zijn vrouw en runt al dertig jaar een uitermate succesvol beleggingskantoor op Wall Street, dat het fortuin van zijn rijke cliënten alsmaar op spectaculaire wijze doet groeien.

David Pefko, Daar komen de vliegen (****)
Prometheus: 356 pagina’s; €19,99.

Maak kennis met Jerry Kirschenbaum - een charismatische joodse zakenman die verdacht veel lijkt op Bernard - 'het gezicht van hebzucht' - Madoff. Zelfs de bolle wangen hebben ze gemeen. Madoff ging de geschiedenis in als de grootste investeringsfraudeur ooit. Na de beurscrash van 2008 bleek dat hij zijn klanten voor miljarden had opgelicht. Hij werd veroordeeld tot een celstraf van 150 jaar.

Een verhaal voor het oprapen, en dat is precies wat David Pefko gedaan heeft met Daar komen de vliegen, een roman die de cultuur van de Verenigde Staten op dit specifieke moment in de geschiedenis beschrijft - à la Great American Novel, in de traditie van Jonathan Franzen of Philip Roth.

Pefko zet de toon door te beginnen met de beschrijving van een hysterische bat mitswa, waarbij zelfs een echte olifant is gehuurd om de kinderen te vermaken. Decadentie viert hoogtij, zoveel moge duidelijk zijn. De superrijken hebben maar één ding voor ogen: nog rijker worden. En daar hebben ze Jerry voor nodig. Verblind door hebzucht hebben ze niet door dat hij de boel oplicht - en niet zo'n beetje ook.

Jerry maakt zich schuldig aan zogenaamde 'Ponzifraude', waarbij uitbetaald rendement wordt gefinancierd door de inleg van nieuwe klanten. Dat dreigt ontdekt te worden als de crisis uitbreekt. Jerry vult het ene gat met het andere en probeert met pillen zijn paniekaanvallen te onderdrukken.

Ondertussen volgen we anderen uit Jerry's entourage, onder wie zijn verwende vrouw Ruth, zijn onnozele trader Bill-James en zijn trouwe Chileense chauffeur Eduardo. Stuk voor stuk ietwat oppervlakkige maar vermakelijke personages die beschreven worden in een prozaïsche stijl. Veel zinnen zijn doorspekt met tussenwoordjes als: 'best wel', 'een beetje', 'toch maar niet' en 'sowieso natuurlijk'. Mooi is dat niet altijd, maar het is wel een afspiegeling van de moderne manier van spreken - en dus op zijn plek in deze great novel.

De familiaire toon houdt bovendien de vaart er in. Deze roman is een pageturner. Je wéét dat Jerry gaat vallen, maar wanneer? En hoe? En wat dan? Tegelijkertijd wil je dat Jerry gespaard blijft. Want hij mag dan een smiecht zijn, hij is in elk geval een stuk sympathieker dan zijn hebberige klanten. Hij geeft miljoenen aan goede doelen (net als Madoff overigens), is op het ontroerende af zorgzaam voor zijn gehandicapte zoon en bijzonder gul voor zijn werknemers.

Ontmaskering

Als de ontmaskering dan eindelijk daar is, valt die wat tegen. Pefko slaagt er niet helemaal in de motieven van een fascinerende man als Jerry genoeg diepgang te geven. Zijn wandaden worden met een korte biecht afgedaan: 'Het ging helemaal vanzelf, zoals iemand in een bar onder groepsdruk steeds meer gaat drinken, zo nam ik steeds meer geld aan.' Ja ho eens, we hebben het hier over dertig jaar lang miljardenbedrog, niet over een avondje tequila's atten.

Waar Pefko wél in slaagt, is het blootleggen van de monsterlijke obsessie met geld waaraan iedereen lijdt. Alles draait om aanzien, zelfs voor de sympathieke chauffeur die zich pas echt gelukkig voelt als hij een nieuwe barbecue koopt - 'een weergaloos apparaat was het, een heus statussymbool' - en zijn familie al smullend van hun 'perfect gegrilde vlees' zijn nieuwe huis staat te bewonderen en ze 'met hun hoofden schudden van verbazing'. Pefko laat ons zo het gezicht van hebzucht zien, terwijl we dachten dat we dat voor 150 jaar hadden opgesloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.