'PCM was alleen bezig met zichzelf '

PCM heet nu De Persgroep Nederland. Het boek De Geldpers beschrijft wat er misging...

Afgelopen maandag werden bij de Volkskrant en Trouw 130 van de 750 banen geschrapt, vandaag verschijnt een boek hoe het allemaal zo ver heeft kunnen komen: De Geldpers van Joost Ramaer, dat in ruim 400 pagina’s de opkomst en ondergang beschrijft van het roemruchte PCM, de uitgever van onder meer de Volkskrant, Trouw en het AD en – nog even – de eigenaar van NRC Handelsblad en diverse boekenuitgeverijen.

Het ooit zo prestigieuze PCM werd vijf jaar geleden gekocht en geplunderd door het Britse opkoopfonds Apax. De hoge schulden die daarvan het gevolg waren, dreven de uitgever uiteindelijk dit jaar in de armen van De Persgroep, de Belgische uitgever van Het Parool, die in 2004 al in beeld was voor PCM. Maar dat koos toen zelf voor Apax, naar later bleek het begin van het einde.

‘Bijna iedereen is er toen ingestonken. Ik ook’, zegt Joost Ramaer (51), oud-journalist van Quote en de Volkskrant, die twee jaar werkte aan De Geldpers. ‘Als mensen al wisten dat er private equity was, dan wisten ze toch niet hoe geraffineerd en scherp zo’n opkoopfonds in de praktijk te werk gaat. Het beeld is dat de ideële stichtingen van PCM, de Stichting Democratie en Media (SDM) voorop, het als goedwillende amateurs afgelegd hebben tegen de haaien uit Londen. Dat beeld is volgens mij terecht.’

Bij PCM was het altijd goed gebruik anderen de schuld te geven. Wie is volgens Ramaer verantwoordelijk voor het fiasco? Oud-topman Theo Bouwman?

‘Hij was in elk geval schuldig aan het binnenhalen van Apax. De centrale ondernemingsraad van PCM en hun adviseur, voormalig Vendex-baas Arie van der Zwan, hebben talloze keren gevraagd om een openingsbalans: hoe zou PCM eruit zien na de overname? Dan hadden ze gezien dat de uitgeefrechten werden opgeblazen en dat PCM grote schulden zou krijgen. Dan hadden ze nooit een positief advies gegeven. Maar Bouwman heeft ze die openingsbalans gewoon nooit gegeven.’

Dat is vreemd, zegt Ramaer, want Bouwman wilde Apax helemaal niet. ‘Maar als je hem in die tijd op tv en in de kranten zag, dan zei hij Apax geweldig te vinden. Bouwman hoopte waarschijnlijk dat Apax de ideële stichtingen van PCM, waar hij steeds mee botste, een kopje kleiner zou maken. Maar Bouwman sneuvelde zelf. Dat is toch fascinerend aan PCM: de drie topmannen Max de Jong, Cees Smaling en Theo Bouwman waren slim en succesvol, maar ze zijn stukgelopen op PCM. Het waren allemaal intelligente en succesvolle mensen bij PCM, maar toch werd het een puinhoop. Hoe kan dat?’

In een rapport van de Ondernemingskamer kreeg dit jaar vooral grootaandeelhouder SDM de schuld van de chaos bij PCM. Terecht, vindt Ramaer, die vooral voorzitter Els Swaab van deze Stichting Democratie en Media verwijten maakt. ‘Bestuurder worden bij SDM deed je niet voor het geld, maar uit maatschappelijke betrokkenheid. Dat merkte je bij de andere SDM-bestuurders, maar niet bij Swaab: geen verdriet, geen boosheid, mensen merkten niets aan haar. Ze kwam ook onvoldoende in actie. Op dat rapport van de Ondernemingskamer reageerde SDM pas toen niemand meer geïnteresseerd was in hun weerwoord. En dat was niet alleen naïviteit. Het was ook hoogmoed.’

En oud-SDM-bestuurder Theo Strengers, die tegelijk PCM-commissaris was? ‘Natuurlijk is ook hij medeschuldig’, zegt Ramaer. ‘Hoe hij een fusie probeerde te regelen van PCM met de Noordelijke uitgever NDC, zonder de PCM-commissarissen in te lichten, dat was echt een paar bruggen te ver. En hoe hij de PCM-bestuurders Aan de Stegge en Alberdingk Thijm ontsloeg, was van een ongekende lompheid. Maar Strengers stak wel de meeste energie in PCM.’

Na die ontslagen bleef Bert Groenewegen als enige bestuurder over, tot hij recent gezelschap kreeg van Christian Van Thillo, en PCM de Persgroep Nederland werd. Heeft hij het goed gedaan? ‘Groenewegen heeft de ondernemingsraad feitelijk ook misleid, bij de herfinanciering in 2006’, zegt Ramaer. ‘Toen werd duidelijk dat Apax zijn geld terughaalde. Verder was al duidelijk dat het plan was verlaten om PCM te verbreden door overnames. Maar dat wist de ondernemingsraad niet. Maar goed, Groenewegen heeft PCM wel met veel kunst- en vliegwerk in veilige haven weten te loodsen. Voor zo ver je daarvan kunt spreken in deze tijd.’

Is het gecompliceerde wespennest PCM inderdaad voorgoed verleden tijd, nu De Persgroep van Christian Van Thillo de zaak heeft overgenomen? ‘Dat zou ik niet durven zeggen’, zegt Ramaer. ‘Het is wel goed dat NRC Handelsblad wordt verkocht, want het cultuurverschil tussen Amsterdam en Rotterdam was een van de problemen van PCM. Dat is nooit uitgesproken en nooit opgelost.

‘En Van Thillo heeft in de jaren negentig als een van de zeer weinige uitgevers zijn oplagen weten te verhogen. Als je een uitgever bent, moet je zo goed mogelijke kranten proberen te maken en die zo goed mogelijk verkopen. Zo simpel is het. Maar PCM was alleen bezig met zichzelf, iedereen was er vooral bezig met elkaar dwars te zitten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden