Pawel is het prototype van de ontwortelde migrant uit Polen: hij weet heel goed hoe Nederlanders hem zien

Podkas 'Pawel, de Poolse plukker': een vierdelige podcast van Maartje Duin

Pawel: prototype van de ontwortelde migrant uit Polen, die heel goed weet dat de Nederlanders maar weinig om hem geven. Radiomaker Maartje Duin laat Poolse arbeidsmigrant aan het woord in vierdelige podcast.

Enkele opdracht binnenland - Pawel, de Poolse plukker. Beeld Verena Blok

Met een camera had journalist en radiomaker Maartje Duin bij de gesloten gemeenschap rondom Pawel niet hoeven aankomen, maar haar microfoon was ‘relatief niet zo bedreigend’. Met die microfoon in de hand stapte ze de wereld binnen van een 31-jarige Pool die komkommers plukt in de kassen van Sexbierum en met zeven collegaplukkers een huis deelt in het dorp Wijnaldum. Podkas ‘Pawel, de Poolse plukker’ werd een podcast van vier afleveringen over zijn zoektocht naar ‘a good life’.

Enkele opdracht binnenland - Pawel, de Poolse plukker. Beeld Verena Blok

Duin maakte de serie in het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad en in opdracht van muziektheatergezelschap Orkater, dat deze en volgende maand ‘Lost in the Greenhouse’ speelt, een voorstelling over Friese en Poolse arbeiders in de kassen van Kwekerij Hartman. Daar leerde ze de innemende Pawel kennen, terwijl ze in de kantine en tussen de komkommers zocht naar Poolse arbeiders om in dialoog met hun Nederlandse collega’s te portretteren. Wat zoeken en vinden ze in de kassen, wat weten en vinden ze van elkaar?

Het oorspronkelijke idee moest ze laten varen. ‘Veel plukkers spreken geen Nederlands of Engels op het niveau waarmee ze zichzelf goed kunnen uitdrukken.’ Pawels Engels is behoorlijk en hij bleek bovendien niet zo terughoudend als veel van zijn collega’s, heel hartelijk juist. Vandaar dat Duin besloot zich volledig op hem te richten.

Met fabriekswerk in zijn geboortedorp Radzyn Podlaski, vlakbij de grens met Wit-Rusland, verdiende Pawel 350 euro per maand. In Sexbierum krijgt hij 9,54 euro bruto per uur, op een nulurencontract van het uitzendbureau. In de kantine en daarbuiten heeft hij nauwelijks contact met Nederlanders. ‘De taal is de grootste barrière’, denkt Duin. ‘Maar er zijn nog zoveel andere omstandigheden die het contact bemoeilijken. De meeste Polen werken op tijdelijke contracten en denken dat ze niet lang zullen blijven. Zo kijken veel Nederlanders ook naar hen: ze zijn altijd aan het werk en ze gaan toch weer weg.’

Op de werkvloer speelt ook concurrentie een rol: de plukscores worden bijgehouden, en waar de Nederlanders nog vaste contracten hebben, moeten de Polen zich steeds bewijzen, zodat hopelijk hun flexcontracten worden verlengd. ‘Tegelijk heerst ook tussen de Polen onderling kinnesinne. Je moet niet te veel je kop boven het maaiveld willen uitsteken. Pawel werd met argusogen aangekeken dat-ie met mij op pad ging. Zijn huisgenoten vonden het maar niks dat hij mij hun woning liet zien.’

Enkele opdracht binnenland - Pawel, de Poolse plukker. Beeld Verena Blok

De reis die Duin met hem maakte naar Radzyn Podlaski werd geen trip van weemoed. ‘Hij vond het heerlijk om Poolse pierogi te eten en zijn vrienden te zien, maar voelt zich op geen van beide plekken écht thuis. Hij groeit niet mee met zijn vrienden daar, die al het gezin hebben waar ook hij naar verlangt. Hij is het prototype van de ontwortelde migrant.’

Inmiddels heeft Pawel een meer coördinerende rol bij een ander bedrijf, waar cherrytomaatjes worden geteeld. Terug in Nederland na de Poolse trip leerde Duin zijn frustraties kennen, die gevoed worden door een gedeeld sentiment dat bij veel van de meer dan 200 duizend in Nederland wonende Polen leeft.

Ooit was ons land het centrum van Europa, legde Pawel haar uit, maar Polen voelen zich al lang in de steek gelaten door het Westen. Wij kregen de nazi’s over ons heen, hebben Nederland helpen bevrijden, redeneren zij, maar terwijl in het Westen na de oorlog de wederopbouw begon, zuchtten zij onder het juk van de sovjet-Russen.

Het minderwaardigheidscomplex onder Poolse flexwerkers als Pawel is groot. ‘Hij leeft voortdurend toe naar een onzekere toekomst, voelt dat hij aan de onderkant van de Nederlandse samenleving bungelt. ‘They don’t want us, but they need us’, zegt hij over de Nederlanders. Dat sterke gevoel van ongelijkheid werd nog versterkt toen ik met Pawel in Polen was. Dit is óók Europa.’

Enkele opdracht binnenland - Pawel, de Poolse plukker. Beeld Verena Blok

De huidige nationalistische Poolse regering wakkert die gevoelens van slachtofferschap aan. Duin denkt dat de Nederlandse onverschilligheid het er niet beter op maakt. ‘We zien de Polen niet echt, we kijken langs hen heen. Maar ondertussen vinden zij een plek in onze samenleving. En ze nemen niet alleen hun werklust mee, maar ook hun frustraties over het moeizame integratieproces hier, en hun waarden van thuis. We zouden er goed aan doen meer interesse te tonen in deze mensen, die vechten voor een plek in onze maatschappij maar slechts langzaam vooruitkomen.’

Podkas ‘Pawel, de Poolse plukker’ is te beluisteren via soundcloud.com/volkskrant, iTunes en bij RadioDoc (VPRO), zondag, NPO Radio 1, 21.40 uur. Orkaters voorstelling  Lost in the Greenhouse , 13/4 t/m 20/5, Hartman Kwekerijen Sexbierum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.