Paus vraagt selectief vergiffenis

In een ceremonie zonder weerga zal de paus zondagmorgen vergiffenis vragen voor de zonden die de zonen en dochters van de r.k.kerk hebben begaan....

Wie verontschuldigingen verwacht voor het verbod op voorbehoedsmiddelen dat zoveel aids-slachtoffers in de derdewereldlanden maakt, komt ook bedrogen uit. Ook blijft de kerk euthanasie, abortus en homofilie afwijzen.

De excuses betreffen misdaden die in dienst van de verspreiding van het christendom zijn begaan, maar niet de geloofsleer en de dogma's zelf. De kerk kan dat ook niet, want ze zou haar bestaansrecht ondermijnen als vertolker van wat zij ziet als de absolute waarheid. Het berouw betreft zaken uit een ver verleden, net als bij de excuses die politieke leiders de afgelopen maanden maakten.

Het Vaticaan sluit niet uit dat gedrag van de huidige kerkdienaren in de ogen van toekomstige generaties kerkleiders aanleiding is voor een nieuw mea culpa.

Het berouw van de paus is geworteld in zijn Poolse verleden. Hij verloor er joodse vrienden als gevolg van het door katholieken gevoede antisemitisme. Verder ondervond hij tijdens het communisme wat geestelijke onvrijheid is. Door vergiffenis te vragen voor de schade die in haar naam is aangericht, hoopt hij zijn hoogste doel dichterbij te brengen: de toekomstige eenheid binnen de christelijke kerken en uitbanning van elke vorm van religieus geweld.

Volgens de kerkhistoricus prof. dr. Th. Salemink van de Katholieke Theologische Universiteit Utrecht, is er ook nog een historisch en strategisch motief voor het mea culpa. De kerk moet zich herpositioneren nu ze als gevolg van de secularisatie steeds minder politieke invloed kan uitoefenen via christelijke volkspartijen, vakbonden en verenigingen. Ze wil minder als staat en meer als morele grootmacht gaan functioneren. Door de fouten van het oude model toe te geven, creëert ze ruimte voor de nieuwe rol.

De zonden die de paus morgen zal belijden, heeft hij de afgelopen tien jaar al eens aangestipt: intolerantie en geweld tegen dissidenten, religieuze oorlogen; de kruistochten en de inquisitie dus. Genoemd worden ook de zonden tegen de eenheid van de kerk, zoals de breuk met de orthodoxen en de protestanten, de zonden tegen het volk van Israël, aanmoedigingen tot antisemitisme en het zwijgen tijdens de holocaust. Verder: de zonden tegen de mensenrechten ten tijde van de evangelisatie. En zonden tegen de menselijke waardigheid, tegen vrouwen, rassen, ongeborenen, gemarginaliseerden en armen. In de bijzondere eucharistieviering van morgenvroeg zal de paus geen namen van de schuldigen noemen. Ook zal hij beklemtonen dat niet de kerk zondig was, maar degenen die in haar naam de misdaden begingen.

Menigeen in het Vaticaan ziet de geste van de paus met angst en beven tegemoet. Want onomstreden is het mea culpa zeker niet binnen de curie. Kan een kerk die bevestigt dat zij misdadig was nog jongeren voor zich innemen? Zal een eenzijdige schuldbekentenis niet worden misbruikt door de vijanden van de kerk? De angst dat de verklaring een andere betekenis in de media krijgt dan het Vaticaan bedoelt, is niet minder groot.

Ook nu zijn de grenzen bepaald door een internationale commissie onder leiding van de conservatieve kardinaal Ratzinger. In het document Herinnering en Verzoening: de kerk en de fouten van het verleden wordt geen enkele fout ronduit erkend. De keren dat de inquisitie en kruistochten worden besproken zijn op de vingers van één hand te tellen, zegt moraaltheoloog dr. J. Jans van de Katholieke Universiteit Brabant. Centraal in het stuk staat de vraag in hoeverre je nu nog schuld kunt belijden voor misdaden uit het verleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden