INTERVIEW

Passie voor luchtvaartpost

Hans en Hennie TSchroots hebben hun hart verpand aan de geschiedenis van de luchtpostbrief, die ze vatten in twee kloeke delen Luchtvaart en Luchtpost Encyclopedie. Verslag van veel liefde en een uitstervende hobby.

Beeld Daniel Cohen

Stel: u wilt weten welke weg een brief van Batavia naar Groningen in, zeg, 1928 aflegde. Of wat in deze periode de luchtposttarieven waren in Indochina. U wilt weten wat de invloed was van de Duitse spoorwegstaking in februari 1922 op het aantal postvluchten vanuit Nederland naar Duitsland en op het vrachtvolume. Of hoe men in Nederland aan Colombiaanse postzegels kwam. Of hoe vaak KLM-toestellen op weg naar voormalig Nederlands-Indië een tussenlanding maakten in Bagdad, Aleppo en Basra - plaatsen die tegenwoordig andere associaties wekken dan destijds.

Deze en andere wetenswaardigheden over alle post die Nederland tussen 1920 en 1945 via de lucht heeft verlaten, zijn eigenhandig verzameld en opgetekend door het echtpaar Hans en Hennie TSchroots (respectievelijk 73 en 71 jaar oud). Het eerste deel van hun Luchtvaart en Luchtpost Encyclopedie (uitgegeven in eigen beheer) verscheen al in 1990. Deel 2 werd in april in de oude verkeerstoren van de luchthaven Schiphol gepresenteerd. Sindsdien heeft het echtpaar bijeenkomsten afgelopen van, overwegend buitenlandse, aerofilatelisten: verzamelaars van alles wat met luchtpost te maken heeft.

Een leidende luchtpostnatie

TSchroots (die twee hoofdletters voert in zijn achternaam) en zijn vrouw genieten gezag in deze kringen, want Nederland was lange tijd een leidende luchtpostnatie. De Nederlandse aerofilatelie is daarom nauw verknoopt met die van veel andere landen. In Berlijn won het echtpaar onlangs een prijs met zijn encyclopedie. Een oorkonde met sierlijke letters herinnert daaraan. Het weekeinde daarna vertegenwoordigen TSchroots en zijn vrouw de Nederlandse Vereniging van Aero-Philatelisten De Vliegende Hollander (opgericht in 1936) tijdens een bijeenkomst van aeroclubs uit Vlaanderen, Wallonië en Frankrijk. Ook daar werden zij gelauwerd, niet eens tot hun verrassing. Op Taiwan zijn hun inspanningen evenmin onopgemerkt gebleven: TSchroots en zijn vrouwhadden er een eervolle vermelding kunnen ophalen als zij niet zo tegen de lange vliegreis hadden opgezien.

Hoe het zo gekomen is? Ach, van het een komt het ander, zegt Hans TSchroots, met een routineus vertoon van bescheidenheid. Als verkenner bij de scouting ('padvinder, zouden de protestanten zeggen') raakte hij in 1961 betrokken bij de voorbereiding van de Dag van de Aero-Filatelie. Vijf jaar later was hij lid van De Vliegende Hollander. Een gouden verenigingsspeld verwijst ernaar. Meteen sloeg hij aan het verzamelen: sierborden die herinneren aan memorabele vluchten, memoires van 'koene vliegeniers', enveloppen met stempelafdrukken uit verre landen - die hem meer interesseren dan de eventuele inhoud. Hij maakte notities over postvluchten in het Haagse Postmuseum, bij de directie van de PTT en bij KLM.

Hennie Boer, met wie hij in 1976 trouwde, werd deelgenoot van deze uitdijende liefhebberij. Anders zou ze, vermoedelijk, niet zijn vrouw zijn geworden. Zij verwerkte de informatie die haar man had verzameld. Eerst op een typemachine, later op een 20 MB-computer die de PTT hun had geschonken.

Beeld Daniel Cohen

De cel in op verdenking van diefstal van documenten

Soms vereiste deze nevenactiviteit - TSchroots voorzag in zijn onderhoud als inkoper van mode en confectie - enige offerzin. In Zweden werd hij 'in de cel gezet' op verdenking van diefstal van documenten die hem kort tevoren cadeau waren gedaan door een veteraan van de eerste Zweedse postvlucht. In Helsinki verbleef hij noodgedwongen een weekend in het plaatselijke Postmuseum, waar hij - met permissie van de directeur - documenten kopieerde. 'Je denkt op zo'n moment niet: hoe laat gaat de boel hier dicht', zegt TSchroots. 'Dus wat doe je dan als je er op zaterdagmiddag achterkomt dat je bent ingesloten? Juist, je gaat door met kopiëren. Daar was ik nog mee bezig toen de politie mij maandagochtend kwam ophalen. Ik werd pas vrijgelaten toen de directeur van het museum mijn verhaal had bevestigd. Maar het duurde even voor ze hem hadden gevonden, want hij was die maandag vrij. Dat was wel vervelend, ja. Maar hij was wel zo vriendelijk om al die kopieën na te zenden.'

TSchroots lijdt aan posttraumatische dystrofie, een aandoening die kan optreden na een relatief kleine verwonding aan een ledemaat en die in zijn geval gepaard gaat met 'dikke, rode en pijnlijke benen'. Een derde deel van de Luchtvaart en Luchtpost Encyclopedie zal er dus wel niet komen. Maar voor losse publicaties of voor lezingen liggen in zijn flatwoning in Amsterdam-Nieuw-West de onderwerpen nog voor het oprapen.

Bezorgd met vertraging

Brieven die onderweg waren naar de VS toen dat land in 1941 betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog, werden (voor zover ze niet zoekraakten) in de meeste gevallen pas in 1946 bezorgd. Hans TSchroots heeft één brief in bezit die er tien jaar over heeft gedaan.

Documenten uit 1916

Hij toont een brief uit 1859 met klachten over het onderhoud van de sloten rondom het Fort Schiphol. Documenten over de herfstmanoeuvres van 1916, waarbij drie vliegtuigen bij Fort Schiphol werden gestationeerd en over de aankoop van het aanpalende terrein - 12,2 hectare groot - van boer G. Knibbe voor de lieve som van 55.229 gulden en 40 cent. TSchroots heeft alle wetenswaardigheden paraat over de eerste postvluchten, in 1920, tussen Amsterdam en Londen. Hij bezit koffers die precies onder de stoelen pasten van de Fokkervliegtuigen die werden ingezet op de lijnverbinding tussen Amsterdam en Batavia: passagiers kregen bij aanschaf van een ticket er twee cadeau.

Hij heeft enveloppen uit bezet Nederland die via undercoveradressen in neutrale landen (soms) hun bestemming bereikten in landen waarmee Duitsland in oorlog was. En nu hij het over de oorlog heeft: wist u dat brieven uit Nederland tegen binnenlands tarief in het Duitse Rijk werden bezorgd? In filatelistische zin was Nederland dus al bij nazi-Duitsland ingelijfd.

TSchroots wil maar zeggen: het is een fascinerende hobby. En de ijver die hij als verzamelaar aan de dag legt, hangt mede samen met de Nederlandse onhebbelijkheid 'om alles maar weg te gooien'. Dat het Tropenmuseum 7 kilometer boeken heeft afgestaan aan de grote bibliotheek van Alexandrië - nota bene onder verantwoordelijkheid van een historicus, Rutte, als minister-president - is daarvoor illustratief.

Beeld Daniel Cohen

Niet opgegroeid met postzegels

Deze achteloosheid trekt ook een wissel op de filatelie in Nederland. 'Momenteel zijn er nog zo'n vierhonderd mensen die zich bezighouden met de aerofilatelie', zegt TSchroots. 'En zo'n zestig studiegroepen die zich bezighouden met gewone postzegels uit bepaalde regio's. Maar de postzegeljeugdclubs gaan enorm achteruit.'

Hij herinnert zich nog Amfilex 1977, de internationale postzegelbeurs in de RAI. Daarin had de jeugd nog een groot aandeel. TSchroots, destijds voorzitter van de Postzegeljeugdclub Amsterdam, had er zijn handen aan vol. 'Soms hadden we niet eens tijd om te eten.' Maar de jongeren van nu zijn niet opgegroeid met postzegels. De filatelie vergrijst. Zo meldde zich onlangs een 91-jarige aan als lid van De Vliegende Hollander, in de hoop zo zijn verveling te verjagen.

Het eerste deel van de Luchtvaart en Luchtpost Encyclopedie (tot 1935) kost 27,50 euro, het tweede deel (tot 1945) is 55 euro. De complete encyclopedie kost 75 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden