Winter Journey, de opera over migratie van Ludovico Einaudi.

Reportage Opera Ludovico Einaudi in Palermo

Passend dat een opera over de ontberingen van migranten in première gaat in Palermo

Winter Journey, de opera over migratie van Ludovico Einaudi. Beeld Rosellina Garbo

Het is de eerste opera van Ludovico Einaudi, vooral bekend van filmmuziek (Intouchables). Burgemeester Leoluca Orlando: ‘Migranten zijn mensen zoals jij en ik. Ik weet zeker dat Einaudi’s opera dat gaat tonen.’

Che bello!, wat prachtig! Monden vallen open bij de groep toeristen die de operazaal van Palermo instapt. Ze pakken meteen hun telefoon. Even een foto maken van dat hoge plafond, een impressie van al dat pluche en bladgoud. Intussen kijkt iedereen heen over de beroemde Italiaan met grijze bakkebaarden die zich probeert te concentreren. Het is Ludovico Einaudi. Over tien minuten begint de generale repetitie van zijn eerste opera.

In Spotify-speellijsten als peaceful piano bereikt Einaudi (63) duizelingwekkend hoge streamingcijfers. Wereldwijd stal hij harten met de muziek bij de succesfilm Intouchables (2011). Geen stationspiano of iemand pingelt Einaudi’s welluidende klanken. Maar behalve vermaard, is de pianist en componist ook omstreden. Deze Italiaan, zeggen fijnslijpers, produceert aan de lopende band suffe harmonietjes en slappe melodietjes. En die denkt een opera te kunnen schrijven?

Maar er is een brisantere reden waarom zelfs The New York Times uitrukt naar Sicilië. Einaudi’s opera, Winter Journey, handelt over een kwestie waarmee men in Palermo maar al te vertrouwd is: migratie. Tot de onlangs vertrokken Italiaanse minister Matteo Salvini er bij wet een stokje voor stak, arriveerden de bootmigranten hier bij duizenden op de kade.

Warm en gastvrij

De man die ze met open armen ontving, heet Leoluca Orlando. Graag geeft hij uitleg in zijn burgemeesterskamer, een balzaal met genoeg sofa’s voor een compleet operakoor. In een eerdere termijn werkte Orlando de maffia de stad uit. Nu heeft hij zijn zinnen gezet op een warm en gastvrij Europa. ‘Migratie is een mensenrecht’, poneert hij.  ‘Ik weet dat ik voor de troepen uitloop, maar visumplicht is de nieuwe slavernij. Migranten zijn onze rijkdom, onze toekomst.’

Dat Palermo de operapremière heeft, vervult Orlando met trots. Naast burgemeester is hij bestuursvoorzitter  van de Palermitaanse opera. Met een knipoog: ‘Zal ik eens wat verklappen? Migranten zijn mensen zoals jij en ik, ze hebben normale, menselijke verlangens. Ik weet zeker dat Einaudi’s opera dat zal laten zien.’

Een uur voor de eerste opvoering schuift de componist aan voor een gesprek in het Teatro Massimo, het operahuis. Einaudi oogt even relaxed als zijn muziek klinkt. Alleen zijn vingers verraden iets van spanning. Een interview lang wrijft hij met duim en wijsvinger over elkaar.

Waarom hij de opera wilde schrijven, is gauw verteld. ‘Heel mijn leven heb ik gedacht dat de wereld stapje voor stapje beter werd. Nu zie ik hem aftakelen. De kant die het migratiedebat opgaat, vind ik ronduit beangstigend. We mogen niet toestaan dat mensen op zee sterven.’ 

Winter Journey, zegt Einaudi, is enerzijds zijn gebed voor een rechtvaardiger wereld. Anderzijds is het een universele vertelling over geliefden die door het lot van elkaar zijn gescheiden. Voor de operatekst riep hij de hulp in van de Ierse schrijver Colm Tóibín, wiens oeuvre draait om kwesties rond migratie en identiteit.

Hoewel een novice in het operavak, levert Tóibín een volleerd libretto: beknopt proza met een poëtische ondertoon. Het vertelt het verhaal van een man die vanuit Afrika noordwaarts trekt. Al sms’end houdt hij zijn vrouw op de hoogte van zijn wanhoopstocht door winters Europa. Uiteraard knipoogt Tóibín naar Winterreise, de liedcyclus van Franz Schubert die overloopt van melancholie en eenzaamheid.

Voor opera zegt Enaudi,  hoefde hij geen nieuw register open te trekken. ‘Ik vond het erg lijken op het componeren van filmmuziek. Met het prettige verschil dat ik van begin tot eind zelf achter het stuur zit. Ik bepaal de timing, ik beslis wanneer iemand wel of niet zingt.’

Winter Journey Beeld Rosellina Garbo

Filmdreun

Niet gek misschien dat regisseur Roberto Andò heeft gekozen voor een filmische aanpak. Het openingsbeeld van Winter Journey toont deinend, bruisend water, geprojecteerd op een toneelbreed doek. Een zachte viooltoon stijgt op uit de orkestbak. Harp en piano prikken er een voorzichtige melodie doorheen. Wanneer de contrabassen almaar krachtiger worden, ontstaat een diepe, dreigende filmdreun.

Zo gaat het scène na scène, 90 minuten lang. Einaudi presenteert een muzikaal idee, de orkestklank wordt rijker en luider, na een climax volgt een korte stilte. Alleen als een politicus in verkiezingstijd zijn mond opent  – ‘geen vreemden in onze straten!’ – klinken on-Einaudiaans tromgeroffel en agressief gehak op de marimba.

Gelouterde operavrienden zullen zeggen dat Einaudi’s mijmermuziek zich matig leent voor drama. Dat regisseur Andò een genuanceerd libretto heeft verplat tot een zaak van goed en kwaad. Dat er, voor een opera, opmerkelijk veel wordt gepraat en verrassend weinig gezongen. De paar ontroerende solo’s die er zijn komen uit de gebarsten keel van de Malinese diva Rokia Traoré.

Is Winter Journey  eigenlijk wel een opera?

‘Niet in de traditionele zin van het woord’, zegt Ludovico Einaudi. ‘Maar de vraag naar de grenzen van het genre heb ik mezelf eerlijk gezegd niet gesteld. Ik heb gewoon mijn gevoel gevolgd. In de hoop dat het publiek mijn emotie rond het migratieprobleem oppikt.’

Winter Journey opera van Einaudi Beeld Rosellina Garbo

Winter Journey wordt op een nader te bepalen datum gestreamd vanuit Palermo. Op 10 en 11/3 2020 wordt de voorstelling hernomen in Napels.

Operahuis in opkomst

Toen de maffia heerste over Palermo, was het Teatro Massimo 23 jaar buiten bedrijf. Sinds burgemeester Leoluca Orlando de deuren in 1997 kon heropenen, pronkt het als symbool van de overwinning. De laatste jaren wordt het artistieke profiel van het operatheater zorgvuldig bijgeschaafd. In januari treedt de gerenommeerde Israëlische dirigent Omer Meir Wellber aan als chef. En door coproducties met de operahuizen van Brussel, Parijs en Londen haalt het Teatro Massimo spraakmakende voorstellingen naar Palermo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden