Pas bij consensus is Rembrandt ‘echt’

De Rembrandtkoorts sloeg even toe afgelopen vrijdag in het Britse Cirencester. Een portret dat aanvankelijk was ingeschat voor 1.000 tot 1.500 pond als een schilderij ‘in de stijl van Rembrandt’, werd afgehamerd voor 2,2 miljoen pond....

Toch zijn de meningen nog altijd verdeeld. Hoe wordt vastgesteld of een schilderij authentiek is, en wiens mening geeft doorslag?

Rembrandt-restaurator Martin Bijl liet zaterdagavond in het het televisieprogramma NOVA weten nog niet overtuigd te zijn. Volgens hem is ‘minstens een half jaar’ onderzoek nodig om echtheid te kunnen vaststellen. Taco Dibbits, hoofd beeldende kunst van het Rijksmuseum, vindt dat het schilderij eerst met verwante schilderijen moet worden vergeleken. Pas dan kunnen overeenkomsten in stijl, aanbreng van de verf en compositie gezien worden. Zo moet het worden gezien naast de enige drie andere schilderijen die Rembrandt op koper schilderde, zegt hij. Want ook als er veel Rembrandt-kenmerken zijn, kan het om een on-echt werk gaan, zegt Dibbits: ‘Het Rijksmuseum heeft een schilderij, ook uit 1629, dat vroeger werd gezien als een zelfportret van Rembrandt. Er staat ook ‘RHL’ op. Toch bleek het na vergelijking niet echt.’

Om zeker te zijn van de echtheid moet de herkomst, de literatuur en het materiaal (verf, doek, paneel) worden bestudeerd. Maar doorslaggevend is de stijl. Zo is van Rembrandt onder meer bekend dat hij alle kanten van de kwast gebruikte: niet alleen de haren, maar ook de achterkant van een penseel, waarmee hij in de verf kraste. Dat is op dit portret niet te zien, liet de Londense handelaar Johnny van Haeften aan de Volkskrant weten. Een ander kenmerk is de manier waarop hij licht en lichtweerkaatsingen schilderde. Volgens Dibbits is, afgaande op de afbeelding, het licht op dit portret niet ‘Rembrandtesk’: ‘Rembrandt liet in portretten meestal de voorgrond in de schaduw, het gezicht in het licht en de achtergrond weer in de schaduw. Zo creëerde hij diepte. Dat is in dit portret niet gedaan; er valt licht op de mouw.’

Maar Dibbits wil geen oordeel vellen zolang hij het werk niet in het echt heeft gezien. Dat is de belangrijkste ongeschreven regel in de kunstwetenschap. Een andere ‘regel’ is dat er consensus moet zijn onder onafhankelijke experts. Het Rijksmuseum en het Rembrandt Research Project, de authoriteit op het gebied van Rembrandt-onderzoek, hebben het schilderij nog niet bestudeerd.

Jan Six heeft veel informatie gevonden over het schilderij. Deze informatie, en de stellige overtuiging van de twee bieders die tot de slotsom van 2,2 miljoen pond leidde, gaven Sotheby’s het zelfvertrouwen met de ‘vondst’ naar buiten te treden. Een zeldzame vondst, de droom van iedere kunsthistoricus. Maar wel een voorbarige. Want de meeste experts hebben het werk niet in het echt gezien – ook Jan Six niet. Het schilderij is nog niet vergeleken en materiaaltechnisch onderzoek is nog niet gedaan. Emeritus hoogleraar Ernst van de Wetering, leider van het Rembrandt Research Project, was dit weekend onbereikbaar. De kunstwereld wacht met spanning zijn oordeel af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden