Paramaribo vecht tegen het verval

Het enthousiasme is groot, het geldgebrek enorm. Langzaam, heel langzaam werkt Paramaribo aan de restauratie van zijn historische binnenstad...

Hij loopt voorop, de neogotische torenspits in, de steile houten ladder op, zoals-ie al honderden keren gedaan heeft. Koster Grünberg komt hier graag in zijn eentje, ook 's avonds. Parbobiertje erbij, kijken naar de sterren, de Surinamerivier, de nieuwe brug, het zwembad van de bankdirecteur en de mensen die onder hem langs in de Gravenstraat lopen. Als een soort Quasimodo van Paramaribo.

Hij lacht: 'Wist je dat het roosvenster in de voorgevel is afgekeken van de Notre Dame?' De laatste avond van de vorige eeuw stond de koster op zo'n vijftig meter hoogte vanaf de St. Paulus en Petrus kathedraal naar het vuurwerk te kijken.

Dit is een van de hoogste punten van de stad: hier zie je dat Paramaribo veel groener is dan het vanaf de straat lijkt. Hier zie je roestige golfplaten waarmee veel daken bedekt zijn. En je ziet veel houten huizen, waaronder honderden monumenten die zijn voorgedragen voor de Werelderfgoedlijst van de Unesco.

Er heerst nogal wat verveloosheid. En talloze branden hebben historische panden vernietigd. Onder meer in 1821 en 1824, maar ook onlangs, in 1996: het gapende gat langs de Gravenstraat, waar vroeger de Nationale Assemblee, de Staatsraad en het ministerie van Buitenlandse Zaken stonden, getuigt ervan. Alleen wat fundamenten zijn over van de zeventiende-eeuwse Assemblee, een van de oudste panden van Paramaribo. Reconstructie zou tien miljoen gulden kosten.

De grootste houten nederzetting van het westelijk halfrond kent een schitterende, geheel eigen Surinaamse architectuur: een symmetrische gevel, een rechthoekige plattegrond, een hoog dak en veel veranda's en balkons. De kleur is (of was) wit, luiken en deuren zijn groen. Stoepen en neuten - de palen waar sommige huizen op staan - zijn van rode baksteen.

In de Domineestraat staan tegenover hotel Krasnapolsky twee bijna identieke panden. Althans: ooit waren het allebei pronkstukjes met mooie zuilen, veranda's, balkons en dubbele voordeuren. Nu zijn het allebei monumenten. De verkrotting van het pand rechts is aan het oog onttrokken door een fel oranje reclame-uiting die de helft van de voorgevel bestrijkt. Het tweelingbroertje is schitterend opgeknapt door de particuliere eigenaar. Twee manieren om met monumenten om te gaan.

Ook aan de voormalige officierswoningen rondom Fort Zeelandia is goed te zien wat het gevecht tegen verval kan opleveren. Vier jaar geleden werden ze allemaal in oude luister hersteld, behalve een gekraakt pand waar kunstenaars werken. Het kale en deels rotte hout van het Nola Hatterman-instituut doet de witte verf, de strakke goten en daken van de buren nog mooier uitkomen.

Bij een van de overburen, Stichting Gebouwd Erfgoed Suriname, werkt Stephen Fokké als waarnemend directeur. Voor de deur staat een enorme mahonieboom. Hij kijkt bezorgd uit het raam en zegt: 'Prachtige boom, maar de zaden die eraf vallen kunnen het dak flink beschadigen en in de oksel van een van de takken zit een termietennest. De insecten hebben alweer een zwart spoor op de trap achtergelaten. Ik moet snel weer gaan spuiten.'

Het zijn kleine zorgen vergeleken met de papieren strijd die zijn stichting voert. Unesco heeft de aanvraag voor de Werelderfgoedlijst teruggestuurd. Pas als er een goede monumentenwet is, een monumentenlijst, als architecten geschoold worden, als er bufferzones komen, als er een NV Stadsbeheer komt, dan mag Fokké weer aankloppen.

De ontwerp-monumentenwet heeft de stichting klaar, alleen treuzelt de ministerraad met het zetten van de handtekening. De zeven ton subsidie voor de NV Stadsbeheer heeft Nederland ingetrokken. Maar de in Nederland opgeleide sociaal-geograaf straalt een enorme werklust uit. Hij gelooft erin: de historische binnenstad van Paramaribo komt op de Werelderfgoedlijst.

'Er staat zoveel moois hier, neem de onlangs gerestaureerde Portugees-Israëlisch synagoge. Die is echt wereldberoemd, onder meer door de bijzondere buren: een moskee, dat zie je nergens anders in de wereld.'

Koster Grünberg wijst naar beneden, naar de golfplaten op het dak van de kathedraal. 'Die zijn niet mooi, maar we zijn er wel blij mee.' Onder leiding van aannemer frater Frans Harmes hadden werklui het dak in 1885 met Limburgse leistenen pannen bekleed. Eind jaren zeventig werden die weggehaald, tijdens een restauratie. Grünberg: 'De architect koos voor akpannen van kunststof met asbest, echte leien waren te duur. De nieuwe pannen maakten het dak veel te zwaar; ze zogen tijdens een regenbui 35 duizend kilo extra gewicht op. En ze lekten, waardoor het hout eronder wegrotte.'

Weer beneden, in het ongeschilderde cederhouten interieur wijst de koster naar het plafond boven de zijbeuken: 'Daar is een constructie weggehaald, waardoor de kerk 54 centimeter uit het lood kwam te staan. In 1989, tien jaar na de restauratie al, werd het te gevaarlijk om hier nog missen te houden.'

Zelfs het oude pijporgel mag op last van de brandweer niet meer worden bespeeld. Het zou ook niet meer kunnen: 'Er ontbreken nogal wat orgelpijpen, ze worden gebruikt als uitlaat voor brommertjes.'

Met een tijdelijke steigerconstructie die dwars door het plafond loopt, wordt de geel en grijs geschilderde St. Paulus en Petrus nu al jaren voor instorten behoed. Veel pannen van kunststof zijn vervangen door golfplaten.

De toekomst van het grootste houten gebouw in Amerika, waar de zalig verklaarde Peerke Donders zijn laatste rustplaats heeft gevonden, ziet er redelijk zonnig uit. Niet dankzij Nederland. Een nieuwe restauratie stond op til, maar die was van de baan toen Pronk eind 1997 de ontwikkelingshulp stopzette.

Nu is de Europese Commissie te hulp geroepen. Architect Wim Polman heeft een plan bedacht om na een restauratie het onderhoud te kunnen blijven betalen. Het Vaticaan, privé-sponsors, collectes in de kerk, betalende toeristen, congressen en orgelconcerten moeten jaarlijks 80 duizend dollar opbrengen. En als Brussel met zijn restauratieplan akkoord gaat (van ongeveer 3,8 miljoen gulden), kunnen de bouwvakkers in januari 2001 beginnen. Heette het joodse theater dat ooit heeft moeten plaatsmaken voor de kathedraal niet de Verrezene Phoenix?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden