Drama

Paradise Now

Puur en overtuigend drama

In de kleine videotheek in Nablus, op de bezette Westelijke Jordaanoever, worden tapes in twee genres verhuurd. Er zijn banden waarop de laatste verklaring staat van zelfmoordenaars voor ze hun aanslag op Israëlische doelwitten pleegden. Maar populairder zijn, volgens de man achter de kassa, de video's waarop mensen die samenwerkten met de bezetter hun bekentenissen afleggen.


'Martelaars' en 'Collaborateurs', noemt hij de twee soorten video's die hij probeert te verhuren aan twee van de hoofdpersonen van Hany Abu-Assads Paradise Now, die een bliksembezoek aan zijn winkeltje brengen. Zijn beschrijving van de tapes herinnert eraan hoezeer het Israëlisch-Palestijnse conflict is gereduceerd tot gemakkelijke clichés, en benadrukt daardoor ook hoe sterk Paradise Now afwijkt van alle overbekende opnamen uit nieuwsberichten, films en documentaires. Hier geen eindeloze scènes met Palestijnen van wie het leven onmogelijk wordt gemaakt bij hekken en checkpoints. De beelden van slachtofferschap, de doden en gewonden als het gevolg van legeracties en terreur ontbreken eveneens.


In plaats daarvan volgt Abu-Assad twee jonge Palestijnen die zijn uitgekozen een aanval in Tel Aviv uit te voeren. Said en Khaled heten ze, automonteurs die een loom en oninteressant leven hebben.


In het begin van de film wordt Khaled ontslagen omdat hij zich tegenover een lastige klant niet kan beheersen, kort daarop zit hij met Said aan de waterpijp en staren ze naar het landschap. Het zijn eenvoudige scènes, zonder muziek, gefilmd in een rustig ritme dat Paradise Now lang zal kenmerken. Alsof Abu-Assad zich realiseerde dat iedereen die kijkt naar een film over de bezette gebieden zoveel meningen, vooroordelen en verwachtingen met zich meebrengt, dat het de eerste taak van de regisseur is weer een concrete versie van het dagelijkse bestaan te geven.


Zo blijft de film steeds teruggaan naar de werkelijkheid van alledag, soms zelf op droogkomische wijze, ook wanneer Khaled en Said door een religieuze groepering worden uitverkoren om te mogen sterven. Als Khaled met een kalasjnikov in de hand zijn martelaarsvideo mag inspreken, bijvoorbeeld. Vol vuur draagt hij zijn boodschap over geloof en onrecht voor, waarna de cameraman hem ongeïnteresseerd vraagt het even over te doen omdat de apparatuur niet werkte. Bij de tweede take verpest Khaled zelf de opname: plotseling bedenkt hij zich dat hij zijn moeder nog moet vertellen waar ze goedkope waterfilters kan krijgen.


Khaled is de simpelste van de twee terroristen, zijn collega heeft een complexere persoonlijkheid. Wanneer de eerste poging naar Tel Aviv af te reizen mislukt en de twee van elkaar worden gescheiden, begint Said zijn zwerftocht van en naar Israël die de emotionele kern van de film vormt. Hij twijfelt over het nut van zijn daad, lijkt verliefd op de buurvrouw die vermoedt wat hij van plan is, en probeert in het reine te komen met de herinnering aan zijn overleden vader; problemen die zonder pathos worden gepresenteerd.


Door het ontbreken van slachtoffers en de volstrekt niet-moralistische wijze waarop de voorbereidingen op de aanslag worden getoond, is Paradise Now soms bijna een provocatie; een film waaraan iedereen die niet begrijpt dat het bestuderen van terrorisme iets anders is dan het rechtvaardigen ervan, aanstoot kan nemen. Maar het is ook die koele, registrerende houding die er zo'n puur en overtuigend drama van maakt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.