Pak me als ik val

Vader Jack Earle speelde thuis in Schertz, Texas de piano, zong in een barbershop-combo en was behendig op de ukelele....

door Ariejan Korteweg

TRANSCENDENTAL Blues, zo heet de nieuwe cd van Steve Earle. De hartenkreet van het buitenzintuiglijke - het is een titel die suggereert dat er grenzen worden overschreden. De foto's die de platenmaatschappij rondstuurt, beloven hetzelfde. De ene keer heeft Earle de mouwen opgestroopt tot ver boven zijn tatoeage, een andere foto toont hem met een bril die met een pootje in de boord van een gezellige trui is gehaakt, terwijl zijn hoofd schuilgaat achter dikke wolken. De rouwdouwer van weleer rookt pijp, Steve Earle maakt zich op om middelbaar te worden.

En eigenlijk past zo'n attribuut heel goed bij zijn status. Earle is de geestelijk leidsman van rootsrockers in Amerika en ver daarbuiten. Uncle Tupelo, Son Volt, Wilco, The Jayhawks - allemaal noemen ze hem als een grote inspirator. Als muzikant en songschrijver, maar ook als mede-oprichter van E-Squared, een platenlabel waar geestverwanten als The V-Roys, Jack Ingram, Marah en Bap Kennedy terecht kunnen.

E-Squared begon als imprint van Warner, maar toen die firma weigerde het bluegrass-album (The Mountain) uit te brengen dat Earle in zijn hoofd had, kocht hij zich vrij. De masters van zijn eigen cd's raakte hij bij die transactie kwijt, die van zijn artiesten kreeg hij mee. 'Geen platenmaatschappij heeft ooit een cent aan me verloren. Ze slaan een goed figuur als ze mij contracteren. Maar zodra ik getekend heb, verliezen ze hun belangstelling. Met Transcendental Blues heb ik voor het eerst alles in eigen hand.'

Is hij nu de president van Americana? Earle wil er niks van weten. 'Ik overleefde, dat is mijn grootste verdienste. De nieuwe lichting kwam op in het midden van de jaren negentig, de tijd dat ik op straat zwierf of in de gevangenis zat. Ik wist van niks. En tegen de tijd dat het tot me doordrong, was de helft al weer opgeheven.'

Earle praat zonder terughoudendheid over zijn zwarte periode. In het lied CCKMP omschreef hij wat hij doormaakte. Heroin is the only thing. The only gift the darkness brings. Guess you'd best leave me alone.

Die krater van vierenhalf jaar die hij in zijn leven sloeg, speelt hem nog steeds parten. De tijd die hij heeft verspild, moet nu worden ingehaald. Earle produceert als een bezetene. Transcendental Blues is zijn vijfde cd in vijf jaar. Vijftien songs staan erop, dan kunnen de fans even vooruit terwijl Earle zich aan de andere kunsten wijdt. Bijna zonder overgang dendert hij op zijn cd van bluegrass naar hardrock, om pas tot staan te komen na de navrante laatste woorden van een man in de dodencel die weet dat zijn laatste uur heeft geslagen: The world'll turn around without me. The sun'll come up in the east. Shinin' down on all of them that hate me. I hope my goin' brings 'em peace'.

Volgend jaar zal er voor het eerst geen nieuwe Earle verschijnen. In het voorjaar wordt Doghouse Roses uitgebracht, een bundel met korte verhalen. 'Ik heb een eigen markt voor boeken', stelt hij nuchter vast. 'Mijn fans zullen de verhalen willen lezen. Zo'n aanhang hebben de meeste schrijvers niet.'

Eind volgend jaar moet ook zijn eerste toneelstuk in première gaan. Het heet Karla, naar Karla Fye Tucker, de eerste vrouw sinds honderd jaar die in 1998 in Texas werd geëxecuteerd. Earle schrijft het stuk voor zijn vriendin, een actrice en net als hij fel gekant tegen de doodstraf. In Nashville laat hij een theater verbouwen om het stuk uit te kunnen brengen.

Sinds hij op vrije voeten kwam, is Earle een gedreven activist. 'Ik wil u eraan herinneren dat muziek en de muziekindustrie bepaald niet de belangrijkste kwesties op aarde zijn', hield hij zijn gehoor voor in zijn openingstoespraak van het festival SXSW in Austin, eerder dit jaar. Waarna hij zijn betoog, dat tot dan toe over de monopoliepositie van de muziekindustrie had gehandeld, omboog richting doodstraf, landmijnen en vrijheid van meningsuiting.

Elke ochtend schrijft Earle aan zijn theatertekst, ook als hij op tournee is. 'Ik kan van m'n leven een chaos maken, maar als het om kunst gaat ben ik heel gedisciplineerd.' En elke dag schrijft hij een haiku. Thuis in Nashville, op de veranda, 'when I'm fucking around with my bonsai trees'. Maar ook als hij op reis is, bij wijze van ochtendritueel.

Here in Amsterdam

Everyone has seen it all

Even the pigeons

'Zeventien lettergrepen, evenveel fonetische elementen als de Japanners voor een haiku onderscheiden', licht de dichter toe. 'In een Germaanse taal zou je met twaalf lettergrepen het Japans beter benaderen. Maar vanwege de discipline hou ik me aan de traditie: eerst vijf, dan zeven, dan weer vijf.

Hij wil de cyclus graag het hele jaar volhouden, 366 dagen lang. En daarbij de planten, de dieren en de vogels hun plaats binnen de seizoenen geven, net als de Japanners dat doen. Een enkele keer, zoals een paar dagen geleden in Stockholm, is hij niet heel ontevreden over zichzelf:

Swan gliding through clouds

Reflected in blue water

Thinks that he's flying.

Daar past heel goed een pijp bij.

ALS Stacey Earle de Utrechtse zaal Vredenburg binnenloopt voor de soundcheck van haar concert, passeert ze niet alleen haar eigen affiche, maar ook dat van haar broer, die er een paar weken later speelt. Zo dicht zijn ze zelden bij elkaar. Het afgelopen jaar gaf ze 274 concerten, zowel in Amerika als in Europa. Dan blijft er voor familie weinig tijd over.

Meestal reist ze samen met haar man, de gitarist Mark Stuart. Hun bagage: twee gitaarkoffers, twee tassen met kleren en een koffer met cd's. Een flink deel van haar omzet maakt Stacey Earle na afloop van concerten, als het publiek bij haar een exemplaar koopt, en graag met handtekening. Simple Gearle, haar debuut, was zelfs nooit bedoeld om via winkels verkocht te worden.

Op de hoes daarvan heeft ze een ouderwets valies in haar hand. Dat is de koffer van haar grootmoeder, dezelfde waarmee ze toen ze zestien was het ouderlijk huis verliet. Wie wil weten waarom, kan het best naar haar songs luisteren.

'Ik ben niet als Steve, die van alles wat hij ziet of leest een song kan maken. Zoals anderen een dagboek bijhouden, zo schrijf ik songs. Mijn teksten gaan altijd over mezelf. Dat is ook waarom mensen zich erin herkennen.'

Als ze zingt, is het alsof zich een leven ontvouwt dat zich een klein eindje verderop afspeelt, door een paar huizenblokken net aan het zicht onttrokken. Het is vlakbij, en tegelijk heel anders. Intenser misschien, al is dat een zwaar woord. In elk geval zuiverder, helderder, minder gewichtig. Zelden hoor je muziek die zo wars is van effectbejag.

Precies zo vat ze ook haar leven samen. Op haar zestiende werd ze moeder, 'de ene baby moest de andere baby opvoeden'. Al snel stond ze er alleen voor. Geen tijd om de middelbare school af te maken, er diende brood op de plank te komen voor haarzelf en haar twee zoontjes. 'Ik werd een heel goede serveerster.'

De ommekeer kwam in 1990, toen broer Steve uit Texas naar Nashville verhuisde. Niet alleen werd Stacey de oppas van zijn kinderen, hij vroeg haar ook een duet met hem te zingen: Promise You Anything. 'Het was de eerste keer dat ik een studio van binnen zag.'

Niet lang daarna kwam de uitnodiging om mee te gaan op tournee. Steve Earle was in zijn meest lawaaiige periode en tourde met een achtmansband. Haar eerste concert was in Australië, voor een zaal van drieduizend mensen. 'Een gebrul steeg op toen we opkwamen. Aan het eind van de tour dacht ik: hier wil ik de kost mee verdienen.'

Ze ging songs schrijven, vreselijke teksten noemt ze het nu, met overdreven gevoelens en gesnotter. Overal kreeg ze schouderklopjes, maar het eind van het liedje was dat ze weer in de horeca belandde.

'Het was een zware tijd. Steve woonde bij mij in huis en was in de diepste dalen van zijn verslaving. Zoiets sleept de hele omgeving mee, zowel psychisch als financieel. Verslaving is een ziekte die ik niemand toewens.'

In die periode begon voor haar het echte werk. 'Ik was voortdurend bekaf, moest tegelijk op m'n kinderen en op Steve letten, en was daarbij serveerster. 's Morgens in alle vroegte, aan de keukentafel, ben ik teksten gaan schrijven.'

Steve heeft aangeboden haar plaat te produceren, maar een wederdienst wil ze niet. 'Voor excuses is geen reden', zegt ze. 'We kijken elkaar aan en zeggen: met mij gaat het goed, gelukkig met jou ook. Maar ik wil zelf bepalen hoe m'n muziek klinkt. Ik wil mijn succes niet op een presenteerblaadje krijgen.

'Het is verleidelijk om Gearle Records op te geven. Dan is het sjouwen voorbij en hoef ik alleen nog te proberen er mooi uit te zien op het podium. Maar er is iets in me wat zich daartegen verzet.'

Simple Gearle werd in twee dagen opgenomen. Van de cd zijn er inmiddels veertigduizend verkocht, verbazingwekkend veel voor een in eigen beheer gemaakte cd. De aandacht en optredens die daaruit voortkwamen, gaan nog steeds haar verwachtingen te boven. 'We traden op in bars waar mensen biljarten, darten of praten terwijl jij staat te spelen. Nu komen ze speciaal voor jou, ze luisteren naar je en respecteren je. Aan de tweede cd hebben we zo lang kunnen werken als we wilden. Het is als een droom die maar niet ophoudt. Ik heb het gevoel dat ik wat bereikt heb. Als ik morgen deze aarde moet verlaten, kan ik me daar goed bij voelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden