P.C. Hooftprijs voor Abram de Swaan

De P.C. Hooftprijs 2008 is toegekend aan de socioloog Abram de Swaan (Amsterdam, 1942) voor zijn essayistische oeuvre.

De Swaan heeft volgens de jury een indrukwekkend oeuvre op zijn naam staan, dat bijzondere literaire kwaliteiten heeft. ¿Hij schrijft zowel over ingewikkelde als over simpele zaken in glasheldere en lenige taal, waar het plezier in het schrijven vanaf vonkt’ schrijft de jury, en ook: ¿Hij is kortom een meester van de analyse, iemand die dol is op denken’.

De P.C. Hooftprijs is een oeuvreprijs die jaarlijks wordt toegekend, afwisselend voor proza, essay en poëzie. De winnaar van vorig jaar was Maarten Biesheuvel.

Sociale wetenschap
De Swaan, die van 2002 tot januari dit jaar universiteitshoogleraar sociale wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam was, is een van de grootste sociologen van Nederland. Hij heeft een brede interesse en schreef over de meest uiteenlopende thema’s: over de verzorgingsstaat, maar ook over de genocide in Rwanda of het wereldtalenstelsel. Naast zijn hoogleraarschap oefende hij geruime tijd het vak van psycho-analyticus uit. Meer dan de meeste andere sociologen heeft De Swaan dan ook grote belangstelling voor psychologische drijfveren.

Van hem is de term ‘de mensenmaatschappij’ (de titel van een boek dat in 1996 verscheen), waarmee hij mensen onderscheidt van sociale dieren als mieren en bijen, maar waarmee hij ook wilde zeggen dat de maatschappij het resultaat is van wat mensen afzonderlijk en gezamenlijk – bedoeld of onbedoeld – verrichten.

Stukjesschrijver
Hij begon zijn carrière als stukjesschrijver in het studentenblad Propria Cures. Zijn eerste boek, Amerika in termijnen; een ademloos verslag uit de USA, verscheen in 1968. In 1973 promoveerde hij cum laude op Coalition theories and cabinet formations over coalitievorming. Hetzelfde jaar werd hij lector, enkele jaren later hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Ook heeft hij verschillende gasthoogleraarschappen aan buitenlandse universiteiten bekleed.

Van 1969 tot 1991 was hij redacteur van het algemeen cultureel maandblad De Gids. Hij maakte met Paul van den Bos een reeks tv-documentaires. In 1971 verschenen een televisiereportage en een boek onder de titel Een boterham met tevredenheid; gesprekken met fabrieksarbeiders, dat door de VARA werd uitgezonden en arbeiders aan het woord liet over hun werk en leven.

Angstgevoelens
Met anderen schreef hij De opkomst van het psychotherapeutisch bedrijf en Het spreekuur als opgave (1979). Eind jaren '70 deed De Swaan onderzoek naar de omgang met angstgevoelens in de Antoni van Leeuwenhoek-kliniek in Amsterdam. Het boek dat hij daarover schreef, Omgaan met angst in het kankerziekenhuis, waarin hij beschreef hoe patiënten en doktoren in een onbewuste samenzwering de dood ontkenden, werd verboden.

De Swaan schreef voor lange tijd wekelijks in NRC Handelsblad, stukken die werden opgenomen in drie bundels.

Een belangrijk thema in zijn werk is ‘identificatie’. In de loop van de geschiedenis zijn mensen zich steeds meer gaan identificeren met ‘verre’ anderen die zij niet of nauwelijks kennen. ‘Identificatie is van alle tijden, maar de laatste eeuwen is de omvang van die netwerken veel groter geworden.

Stokje
‘Tot een paar eeuwen geleden stond de meerderheid van de mensen met een stokje in de grond te prikken. Ze identificeerden zich nauwelijks met mensen buiten hun dorp. De verbanden waarmee mensen zich heftig vereenzelvigen, kwamen vooral op in de 19de eeuw: ras, klasse en vooral de natie. Daarnaast zijn religieuze identificaties steeds verder gaan reiken.’

Identificatie maakt solidariteit met onbekenden mogelijk. Zo ontstonden de verzorgingsstaat en de hulp aan de Derde Wereld. Over het ontstaan van die verzorgingsstaat schreef De Swaan in 1986 het klassieke boek Zorg en de Staat.

In 1999 verscheen een bloemlezing uit zijn publikaties: De draagbare De Swaan. Zijn meest recente publikatie, uit 2002, is Words of the world; the global language system 2001, Woorden van de wereld; het mondiale talenstelsel. Gelijktijdig verscheen een speciaal nummer van De Gids: ‘De woorden van de Swaan’.

Abram de Swaan. (ANP) Beeld Nederlandse Freelancers
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.