Overzichtstentoonstelling Ögüt maakt indruk

Op een indrukwekkende overzichtstentoonstelling van het werk van Ahmet Ögüt zie je uiteindelijk in elk stuk zijn kenmerkende werkwijze. Die maakt indruk.

Beeld foto peter cox eindhoven

Wat als verboden boeken herdrukt worden en gratis uitgedeeld? Wat als door aanslagen verwoeste scholen en kantoren herrijzen in een nieuwe stad? Wat als een op zee verdwenen kunstenaar weer tot leven wordt gewekt door middel van zijn fatale bootje?

Er zit een opvallende kronkel in het werk van de conceptuele kunstenaar Ahmet Ögüt (1981, Diyarbakir, Turkije). Op zijn grootste solotentoonstelling tot nu toe, die de hele oudbouw van het Van Abbemuseum in Eindhoven in beslag neemt, wordt regelmatig de klok van de geschiedenis opgepakt en teruggedraaid - wat natuurlijk niet kan en waardoor de kunstenaar heel ergens anders uitkomt. De ene keer is zijn methode duidelijker dan de andere keer, maar wie het eenmaal doorheeft ziet het patroon. Ook in die kersverse barricade in de eerste zaal, die door Ögüt is opgeworpen: Bakunin's Barricade uit 2015. Op een berg puinzooi (een kapotte auto op zijn kant, dranghekken, banden) zijn kunstwerken uit de collectie van het Van Abbe opgehangen, als schilden. Hier een Picasso, daar een Léger en bovenaan een Marlene Dumas.

Kwetsbare barricade

Precies zoals de revolutionaire anarchist Michael Bakoenin in 1849 voorstelde toen Pruisische soldaten de anarchistische opstand in Dresden dreigden neer te slaan. Kunstwerken uit een nationale collectie, die zouden toch elke soldaat tot staan en tot inkeer moeten brengen?

Het voorstel werd niet uitgevoerd en wie Bakunin's Barricade ziet weet ook waarom: schilderijen zullen niemand tegenhouden, ze ogen kwetsbaar en kleintjes op deze (nog tamelijk nette) barricade. En de recente beelden van de IS-strijders die op historisch erfgoed staan in te hakken, komen ook in de herinnering. Kunst als agressiestopper? Droom nog even door.

Ahmet Ögüt: The Castle of Vooruit!Beeld -

Dóórdromen

Dat dóórdromen is precies wat Ögüt doet: opvissen uit het verleden, oppakken, omkeren of vervormen en opnieuw uitvoeren. En in deze grote, afgewogen presentatie wordt die 'methode-Ögüt' goed zichtbaar. Steeds opnieuw bedenkt hij hoe je je niet neer hoeft te leggen bij gedane zaken. Wordt zijn werk keer op keer verboden of aangevallen? Hij maakt van die avonturen een lezing-performance. Leert hij, eenmaal studerend in Nederland, het werk van de op zee verdwenen kunstenaar Bas Jan Ader kennen? Hij reconstrueert diens bootje en daarmee de kunstenaar - de daaropvolgende diefstal van het bootje én de terugkeer ervan worden dankbaar in het kunstproject opgenomen.

Maar ook dit: blijkt de Biënnale van Sydney gesponsord te worden door een bedrijf dat detentiecentra voor asielzoekers bouwt? Dat aan de grote klok hangen en je werk terugtrekken is óók een optie, zoals Ögüt in 2014 deed.

Waardering was er al voor de kunstenaar, die sinds zijn werkperiode aan de Rijksakademie (2007-2008) deels in Nederland woont. Hij won in 2010 De Volkskrant Beeldende Kunst Prijs en zijn werk werd ook in Duitsland en Oekraïne met prijzen beloond. Zijn achtergrond als Koerdische Turk geboren in het door een burgeroorlog geteisterd Diyarbakir, speelt een rol. 'Stel je een plaats voor waar basisschoolkinderen verhoord worden omdat ze deelnemen aan de schilderwedstrijd op de Internationale Dag van de Vrede', schreef Ögüt dit voorjaar op onlineplatform e-flux journal. Het is een van de voorbeelden uit een door militaire dwang getekende jeugd. Tanks in de straat, de eigen taal verboden, het gevaar dat komt als de nacht valt.

Ahmet Ögüt is ook oprichter van een instituut dat het kennispotentieel van asielzoekers benut.

De asielzoekers Ahmas Alharahsheh (uit Jordanie), Miguel Teixeira (Angola) en Noory Fakhry (Iraans Koerdistan) hebben één ding gemeen: ze zijn te boeken als sprekers bij The Silent Academy. Hun lezingen gaan niet over hun ingewikkelde vluchtverhaal of asielprocedures, maar over hun vakgebied: netwerktechnologie, voedselhistorie en internationaal mensenrecht.

Binnen zijn werk is het een vrij onzichtbaar, maar wel een zeer ambitieus doel dat Ahmet Ögüt zich de afgelopen jaren met The Silent Academy voor ogen stelde: gebruikmaken van het kennispotentieel van vluchtelingen en asielzoekers. De afdelingen van The Silent Academy (nu in onder meer Londen, Stockholm en Hamburg) functioneren na een jaar voorbereiding zelfstandig. 'Niet een vreselijke geschiedenis geeft deze mensen erkenning, maar hun kennis. En ze worden betaald', zegt Ögüt. Betere emancipatie is er niet.

Ahmet Ögüt is ook oprichter van een instituut dat het kennispotentieel van asielzoekers benut.

De asielzoekers Ahmas Alharahsheh (uit Jordanie), Miguel Teixeira (Angola) en Noory Fakhry (Iraans Koerdistan) hebben één ding gemeen: ze zijn te boeken als sprekers bij The Silent Academy. Hun lezingen gaan niet over hun ingewikkelde vluchtverhaal of asielprocedures, maar over hun vakgebied: netwerktechnologie, voedselhistorie en internationaal mensenrecht.

Binnen zijn werk is het een vrij onzichtbaar, maar wel een zeer ambitieus doel dat Ahmet Ögüt zich de afgelopen jaren met The Silent Academy voor ogen stelde: gebruikmaken van het kennispotentieel van vluchtelingen en asielzoekers. De afdelingen van The Silent Academy (nu in onder meer Londen, Stockholm en Hamburg) functioneren na een jaar voorbereiding zelfstandig. 'Niet een vreselijke geschiedenis geeft deze mensen erkenning, maar hun kennis. En ze worden betaald', zegt Ögüt. Betere emancipatie is er niet.

Twist

Het zet de toon maar het maakt niet de muziek. Hoe grimmig een onderwerp ook kan zijn, Ögüt beloont de kijker met een mild-satirische, charmante (en ja, soms ook te gekunstelde of te flauwe) twist. Soms echt ontroerend: de maquette-stad samengesteld uit gebouwen die ooit door politiek geweld verwoest werden (Exploded City, 2009) is een hoogtepunt in Ögüts oeuvre, door de stad zelf en zeker ook door de tekst die er als een surrealistische droomsequentie bij hangt. Daarin vertelt Marco Polo, de ontdekkingsreiziger, hoe hij deze stad in de toekomst ontdekt en wat hij ziet. Bijvoorbeeld kinderen, die bij hun school een grote put graven. De put waar in de toekomst hun klasgenootjes terecht zullen komen en die ze nu maar vast maken, om straks de vijand in te laten vallen. Er staat een bord voor: 'Once Upon a Time Beslan School'.

Dat de tijd niet teruggedraaid, laat staan omgekeerd kan worden, is voor Ögüt nog geen reden om het niet te proberen.

Silent Academy

Beeldende kunst
Vooruit! door Ahmet Ögüt.
Van Abbemuseum, Eindhoven, t/m 14/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden