Review

Overvloed is het enige smetje op tentoonstelling PS Camera

Voor PS Camera beschikten hedendaagse fotografen tijdelijk over de camera's van vroegere collega's. Met ontroerend resultaat. Hans Bol kreeg de panorama-camera van Frits Rotgans, die er de wederopbouw mee vastlegde.

Zea, 2010. Beeld Anneke Hilhorst

Kijk, dit is een foto van de kleindochter van Ed van der Elsken, de dochter van zijn zoon Daan. Ze werd gefotografeerd door Anneke Hilhorst, de laatste vrouw van Van der Elsken, bij hun boerderij in Edam - daar waar de in 1990 gestorven fotograaf menig beroemde foto maakte, zoals die van een kleine Daan die innig gelukkig op de rug van een pony ligt. De geschiedenis herhaalt zich in die zwart-witfoto van Zea, die even Pippi Langkous-achtig vrij oogt als haar vader destijds. En dat is niet alles. Hilhorst, ook fotograaf, maakte het portret met de Speedgraphic van haar man, een ouderwetse perscamera, zo een die de Amerikaanse fotograaf Weegee ook had. En hoewel Van der Elsken zijn eigen exemplaar nauwelijks heeft kunnen gebruiken, lijkt het alsof hij via die camera alsnog kijkt naar de kleindochter die hij nooit heeft gekend.

Langlopend initiatief

Romantisch? Reken maar. Het is absoluut een romantische gedachte om hedendaagse fotografen (onder wie Kadir van Lohuizen, Cleo Campert, Marco van Duyvendijk en Annaleen Louwes) uit te rusten met de camera's van collega's of geliefden van generaties terug (zoals Jan Wolkers, Eva Besnyö, Sem Presser en Esther Kroon). Dat is uitgangspunt van PS Camera, een langlopend initiatief van de fotografen Koos Breukel en Rose Ieneke van Kalsbeek.

Hoe is het om door de ruim honderd jaar oude Guy's Edison van schilder en fotograaf George Hendrik Breitner te koekeloeren? Het bruinleren kistje, onder de verfspatten en afkomstig uit de collectie van de Universiteitsbibliotheek Leiden, staat in een vitrine in Museum Hilversum, waar nu het resultaat wordt getoond van de eerste zes jaar PS Camera. Zit iets van Breitners blik daar nog in gevangen of, stel je voor, bewaart de camera ergens in zijn analoge glasplatengeheugentje nog glimpen van Amsterdam rond 1900?

PS Camera (****). Fotografie. Museum Hilversum, t/m 11/12.

Dertig voorbeelden

Het blijft niet bij romantisch wensdenken. Voor PS Camera moesten de uitverkoren fotografen zich verdiepen in zowel de nalatenschap van degenen wier camera ze tijdelijk in hun bezit hadden als in die camera's zelf. Dat leverde mooie dingen op. In Museum Hilversum staan dertig oude toestellen opgesteld, van de handzame Leica van documentaire-fotograaf Koen Wessing tot de Linhof Kardan Color 9x12 op statief, een bakbeest van een studiocamera, ooit in bezit van Marcel van der Vlugt sr. Hun lenzen wijzen stuk voor stuk naar de fotos die ermee werden gemaakt: links die door hun oude meester, rechts die door hun nieuwe.

Er zijn fotografen die de blik en visie van hun voorganger volgden. Zo kreeg Hans Bol de panoramacamera van Frits Rotgans, die er in de jaren vijftig het Rotterdam van de wederopbouw mee vastlegde. Bol richtte de camera op de nieuwe architectuur langs de Maas. Sommigen lieten zich door hun voorgangers inspireren, zoals Mark van den Brink die net zo'n dromerige serie maakte als Diederik van den Donk in de jaren negentig. En ten slotte werden sommige fotografen aan elkaar gekoppeld vanwege hun emotionele band. Zie Ed van der Elsken en Anneke Hilhorst.

Dertig voorbeelden is veel. Het is het enige smetje op de tentoonstelling: een surplus aan voorbeelden en een tekort aan aandacht voor de afzonderlijke projecten. Met meer informatie zouden die nog meer indruk maken. PS Camera is verder een onderhoudende en ontroerende tentoonstelling waar de aanhouder wint. Wie stug blijft kijken en vergelijken, ziet een groot deel Nederlandse fotografiegeschiedenis voorbij trekken en interessant beeldrijm ontstaan. Nieuwe lagen aanboren in de fotografie, is het doel van PS Camera. Dat is gelukt en mán, het was er tijd voor.

De Speedgraphic van Ed van der Elsken. Beeld Koos Breukel

De Hasselblad uit Guatemala

Jantien de Bruin kreeg de camera van de bij een roofoverval omgekomen Esther Kroon.

Voor PS Camera kreeg Jantien de Bruin de beschikking over de Hasselblad van fotograaf Esther Kroon, die in 1992 in Guatemala op 25-jarige leeftijd bij een roofoverval omkwam. Kroon blonk uit in het fotograferen van kinderen. Naast foto's maakte De Bruin een film over haar inspiratiebron. Zo interviewde ze de zussen van Esther Kroon, die alle drie ontroerende herinneringen ophalen aan hun jongste zusje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden