Overrompelend historisch portret over Zuid-Afrikaanse ruziezoeker

De historische roman Buys is een overrompelend portret van een onuitstaanbare ruziezoeker. De waarde van dit testosteronproza ligt in het oproepen van een verdwenen wereld.

We zijn in de binnenlanden van Zuid-Afrika, in 1773, als een 12-jarige jongen in gevecht raakt met een roedel wilde honden. Het merendeel schiet hij dood, één blijft er over: 'Ik kijk hem aan, de donkere ogen waarin ik weerkaats. Heel even zijn we stil. Dan blaf ik. Ik blaf zo hard als ik kan, tot mijn keel rauw is.' De hond springt op de jongen, dan staat er: 'Aanschouw: Coenraad de Buys staat op en spuugt het oor van de hond uit.'

Met deze ongewone vechtpartij is de toon gezet voor het overrompelende Buys, de tweede roman van de Zuid-Afrikaanse schrijver Willem Anker (1979). Voor deze historische roman over de legendarische 'trekboer' en avonturier Coenraad de Buys ontving Anker vorig jaar de belangrijke Hertzogprijs.

Anker laat De Buys zijn verhaal doen vanuit het heden, als een tijdloze geest die zichzelf Alom-Buys noemt en die na tweehonderd jaar getuigenis aflegt van een tumultueus leven. Hij begint bij de 8-jarige Coenraad, die moet toezien hoe zijn vader, ooit als Hugenoot vanuit Frankrijk naar Zuid-Afrika gevlucht, sterft ondanks pogingen om met de darmen van opengesneden beesten de koorts uit zijn lichaam te trekken. Vervolgens trekt Coenraad bij zijn halfzus in, en als haar man van huis is, moeten alle Hottentotten en Bosjesmannen naar hem luisteren.

Buys

Fictie.
Willem Anker.
Uit het Afrikaans vertaald door Karina van Santen en Rob van der Veer.
Podium; 512 pagina's; euro 25,00.

Die rol blijkt de uit de kluiten gewassen jongen goed te passen, al is hij niet van plan om op de boerderij van zijn familie te blijven. Daarvoor is zijn onrust te groot, en als hij eenmaal de smaak van het rondtrekken te pakken heeft, is hij niet meer te stoppen. Zijn leven lang zoekt hij ruzie, verovert ontelbaar veel vrouwen en vermoordt wie hem in de weg staat. Niet voor niets werd hij tijdens zijn leven al omschreven als een 'Herakles in levenden lijve'.

Anker laat Alom-Buys vrijelijk pronken met zijn overwinningen. Zoals het een vrijbuiter betaamt, heeft hij altijd gelijk, en de anderen zijn dom of stom of erger. Het maakt zijn verhaal smeuïg en meeslepend, maar op een gegeven moment verlang je naar een tegenstem, naar een personage dat Buys tegenspreekt. Zijn Hottentotvrouw Maria had die rol kunnen vervullen, gezien haar scherpe commentaren, maar Anker geeft haar weinig ruimte.

De Nederlander Johannes van der Kemp had ook voor een tegengeluid kunnen zorgen. Buys raakt met deze brave zendeling bevriend, niet vanwege diens preken, maar omdat hij in de voormalige hoerenloper een even onrustige geest herkent. Dan, als het afscheid nadert, zitten ze nog één keer bij het vuur en praten 'eerlijk, tegen elkaar en vooral tegen onszelf'.

Vreemd genoeg laat Anker het hierbij. Geen dialoog, alleen een afstandelijke beschrijving waarin hij zich uiteindelijk tot de lezer richt: 'Ons gesprek voerde ons naar plekken ver voorbij elke toelaatbaarheid, plekken die nooit bij daglicht opnieuw bezocht zullen worden. Als je meer wilt weten, bedenk het dan verdomme zelf maar.'

Deze laatste zin oogt als een zwaktebod. Hier had Anker zijn verbeelding moeten laten werken. Nu beperkt hij zich tot het perspectief van Alom-Buys die nooit aan zichzelf twijfelt en geen ander doel heeft dan het oppoetsen van zijn eigen bezoedelde reputatie.

De waarde van dit testosteronproza ligt dan ook niet in het portret van een onuitstaanbare ruziezoeker, maar eerder in het oproepen van een verdwenen wereld. Terwijl in Europa de Franse Revolutie haar verwoestende sporen trok, was de Kaapkolonie het strijdtoneel van de Engelsen en de Nederlanders, met de oorspronkelijke bevolking als nu eens meevechtende, dan weerloze slachtoffers.

Aanvullingen en verbeteringen: Bij een eerdere versie van deze recensie stond geen echte foto van de Zuid-Afrikaanse 'trekboer' en avonturier, zoals wordt gesuggereerd in het bijschrift. Er bestaan geen foto's van Coenraad de Buys (1761-1823). De getoonde foto was een pastiche op de figuur De Buys.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.